Những ngày qua rộ lên thông tin về "Những dự án lãng phí bạc tỷ" ở Huế(tỉnh Thừa Thiên - Huế) đăng tải trên một số phương tiện thông tin đạichúng.
Phóng viên TTXVN tại Thừa Thiên huếu đã gặp, trao đổi với ôngPhan Thanh Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế để hiểu thêm về vấn đề này.
- Với tưcách là người trong cuộc, sau khi có thông tin về những dự án lãng phíbạc tỷ trong việc phục dựng, trùng tu lễ hội, di tích ở cố đô Huế, ôngcó ý kiến về vấn đề này như thế nào?
Ông Phan Thanh Hải: Đầutiên là dự án mua voi ở Tây Nguyên. Đầu năm 2004, theo chủ trương của Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên-Huế, Trungtâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế (gọi tắt là Trung tâm)đã tiếp xúc, đàm phán và mua thành công 4 chú voi từ tỉnh Đắk Lắk về vớimục đích nuôi dưỡng lâu dài, phục vụ cho các kỳ Festival Huế và pháttriển dịch vụ du lịch.
Sở dĩ có chủ trương này là vì tỉnh đã cân nhắcrất kỹ đến việc đầu tư lâu dài cho sự nghiệp phát triển văn hóa, du lịchdịch vụ như là một mũi nhọn phát triển kinh tế xã hội của địa phương.Trong thời điểm, mỗi lần mượn voi từ Tây Nguyên hoặc của Liên đoàn XiếcViệt Nam về phục vụ lễ hội thì chỉ tính riêng chi phí thuê mượn 2 chúvoi trong 10 ngày đã tiêu tốn khoảng 220 triệu đồng. Vả lại việc vậnchuyển voi thường xuyên trong điều kiện thời tiết mùa hè không phải làđiều đơn giản.
Xuất phát từ tình hình đó, tỉnh đã mua 4 chú voi (ThongRang, Y Trang, Y Then và Y Khun) từ Tây Nguyên đưa về Huế với giá 362triệu đồng. Riêng nguồn thu từ dịch vụ voi của Trung tâm từ năm 2005 đếnnay đã đạt trên 1 tỷ đồng (1.006.110.000 đồng).
Như vậy, ngoài việc chủđộng phục vụ cho lễ hội, đã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Mặc dùhiện có 2 con bị chết, gồm voi cái Y Khun (30 tuổi) bị mắc bệnh và chếtngày 18/4/2004 (khi mới mua về được ít lâu); và voi đực Y Trang (30tuổi) bị ốm chết do nuốt phải dị vật. Dù vậy, việc mua voi để phục vụ lễhội và phát triển dịch vụ du lịch không phải là một thương vụ thất bạivà tiêu tốn bạc tỷ như thông tin đã nêu. Trái lại, đây là việc làm hoàntoàn phù hợp và đúng hướng.
Voi mua về đều đã tham gia tích cực và gópphần làm nên thành công của các lễ hội quan trọng của Thừa Thiên-Huếtrong các kỳ festival quốc tế như Lễ tế Nam Giao, Lễ tế Xã Tắc, Lễ đăngquang của Hoàng đế Quang Trung... Riêng giá trị của hai chú voi đựcThong Rang và Y Then hiện nay cũng đáng giá bạc tỷ (mà nếu có tiền cũngkhông thể mua được do các tỉnh Tây Nguyên đã cấm hoàn toàn việc mua bánvoi).
Đó là chưa kể, nếu hàng năm tổ chức lễ hội mà thuê mượn voi thìriêng chi phí bỏ ra từ năm 2004 đến nay cũng đã phải tiêu tốn hàng tỷđồng. Ngoài ra, việc Huế đang có những con voi đã được thuần dưỡng vàquen với môi trường hoạt động du lịch, dịch vụ sẽ có ý nghĩa rất thiếtthực khi dự án trùng tu cụm di tích Hổ Quyền-Voi Ré hoàn thành.
Hiệnnay, dự án bảo tồn, trùng tu tổng thể cụm di tích tích này đã nhận đượcsự thỏa thuận đồng ý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và đã nhận đượcsự quan tâm giúp đỡ của các đối tác Hàn Quốc nghiên cứu tư vấn về sửdụng công nghệ cao để quảng bá văn hóa. Các hoạt động dịch vụ và pháttriển du lịch liên quan đến voi đã và đang được Trung tâm phối hợp vớimột số đơn vị tư vấn có kinh nghiệm tiến hành nghiên cứu và xây dựng kếhoạch cụ thể để sớm đưa vào hoạt động ngay khi dự án hoàn thành.
- Còn đối với các dự án trùng tu lăng Gia Long, và việc đóng, cũngnhư sử dụng thuyền cung đình Long Quang thì thế nào, thưa ông?
Ông Phan Thanh Hải: Từ năm 2002, dự án "Bảo tồn, tu bổ và tôn tạo quầnthể di tích lăng Gia Long" bắt đầu được triển khai theo quyết định số3964/QĐ-BVHTT ngày 22/11/2002 của Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Vănhóa, Thể thao và Du lịch). Dự án được xác định tổng mức đầu tư là 59,8tỷ đồng dành cho hơn 50 hạng mục công trình thuộc 7 khu lăng mộ và hệthống hạ tầng kỹ thuật.
Dự án chia làm ba giai đoạn: Giai đoạn 1: Tôn tạohệ thống hạ tầng kỹ thuật; giai đoạn 2: Bảo tồn tu bổ di tích kiến trúclăng Thiên Thọ; giai đoạn 3: Bảo tồn tu bổ di tích kiến trúc 6 khu lăngcòn lại và tôn tạo cảnh quan môi trường.
Việc thực hiện dự án này đãgặp không ít khó khăn do cụm di tích lăng Gia Long ở xa, nằm sâu trongvùng rừng núi, đường giao thông đi lại rất khó. Mặt khác, điều kiện môitrường sinh thái quanh khu vực lăng (vốn được triều Nguyễn quy hoạchrộng đến 2.875ha) đã thay đổi rất nhiều do rừng già không còn, người dânđịa phương đã sinh sống và canh tác tại rất nhiều địa điểm. Việc nghiêncứu và triển khai dự án được tiến hành rất cẩn trọng, công phu. Ngay cảviệc khơi lại dòng chảy của suối Kim Ngọc cũng phải vừa tính đến cácyếu tố phong thủy, vừa đảm bảo an toàn cho khu vực dân cư và những vùngđất canh tác lân cận mà nguyên xưa không có.
Có thể khẳng định, các côngtrình kiến trúc thuộc khu vực lăng đã được tiến hành trùng tu, phục hồimột cách bài bản, đúng quy chuẩn. Hệ thống hạ tầng (bao gồm bãi đỗ xe,Bến Lăng, tuyến đường chính vào lăng, hệ thống chiếu sáng, hệ thống cấpthoát nước, nạo vét và tôn tạo suối Kim Ngọc, sân và đường đi trong khudi tích, vệ sinh môi trường) được thiết kế và thi công đảm bảo chấtlượng.
Tháng 3/2006, phần hạ tầng hoàn thành, được nghiệm thu và đưa vàosử dụng đã góp phần quan trọng vào việc cải thiện môi trường khu ditích và đời sống dân sinh quanh khu vực lăng gia Long (chủ yếu là nhândân thôn Định Môn, xã Hương Thọ).
Tuy nhiên, cơn bão lớn Xangsane đổ bộvào miền Trung trong 2 ngày 1-2/10/2006 gây ra lũ quét trên sông Hươngđã gây sạt lở nhiều đoạn mái taluy 2 bên suối Kim Ngọc (suối dài 1670m,diện tích mặt nước 31.550m2, khi nạo vét và tôn tạo chỉ phục hồi hìnhthức tự nhiên, gia cố cọc tre, trồng cỏ hai bên bờ), cuốn trôi toàn bộđất đá và bờ kè 2 bên Bến Lăng (dù bến được xây bằng bê-tông cốt thép cóhệ thống cọc bêtông đóng sâu vào lòng sông, hai bên bến kè bằng đá hộcvới tổng kinh phí đầu tư là 373 triệu đồng).
Sau bão, Trung tâm đã cùngđơn vị thi công (Phân viện Khoa học Công nghệ Xây dựng Miền Trung) vàCông ty cổ phần Bảo hiểm Nhà Rồng-Hà Nội tiến hành khảo sát hiện trường, xácđịnh tổng mức thiệt hại là 304 triệu đồng (biên bản xác lập ngày14/10/2006). Riêng hệ thống đường vào lăng và hệ thống chiếu sáng đếnnay vẫn hoạt động bình thường (riêng hệ thống bóng đèn do sử dụng từ năm2006 đến nay có bị cháy, vỡ khoảng 10 bóng/tổng số 76 cột đèn), cácphương tiện cơ giới có thể ra vào khu lăng một cách dễ dàng ngay cảtrong mùa mưa.
Hiện nay, giai đoạn 2 của dự án đang được thựchiện ở những công việc cuối. Các công trình kiến trúc chính của lăngThiên Thọ như nhà Tả, Hữu Vu, Tam quan khu vực tẩm thờ, sân chầu, lăngmộ, nhà bia… đã được trùng tu hoàn nguyên. Chất lượng trùng tu đã đượccác chuyên gia của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chuyên gia củaUNESCO kiểm định và đánh giá cao.
Trong các mùa mưa lũ từ năm 2006 đếnnay, các công trình trong lăng còn đóng vai trò là nơi trú ẩn an toàncho cư dân địa phương mỗi khi xãy ra lũ lớn. Riêng về suối Kim Ngọc,đoạn nối từ trong lăng ra sông Hương, do hiện nay có khá nhiều ruộng lúanước của nhân dân địa phương ở hai bên bờ, phía đầu nguồn chính quyềnđịa phương còn cho đắp hồ chứa nước, nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến sựlưu thông của dòng chảy.
Trong hai năm qua, Trung tâm đã và đang phốihợp với Viện Di sản Thế giới thuộc Đại học Waseda (Nhật Bản) nghiên cứuđể đưa ra giải pháp thích hợp nhằm vừa bảo tồn được các yếu tố phongthủy nguyên gốc của lăng Gia Long, vừa góp phần cải thiện môi trường tựnhiên và tạo điều kiện cho cuộc sống của cư dân địa phương. Dự kiến, cácgiải pháp sẽ được áp dụng một cách đồng bộ khi giai đoạn 3 của dự ánđược triển khai (với nội dung tu bổ 6 khu lăng còn lại và tôn tạo cảnhquan môi trường thiên nhiên tổng thể).
Như vậy, có thể khẳng định, dự ántrùng tu bảo tồn quần thể di tích lăng Gia Long là một dự án bảo tồn disản được tiến hành bài bản và bước đầu đã đem lại nhiều hiệu quả tíchcực. Tuy chưa hoàn thành nhưng dự án đã tạo ra thêm một địa điểm thamquan mới an toàn, hấp dẫn, góp phần phát triển du lịch của Thừa Thiên-Huế, cải thiện đời sống văn hóa, vật chất cho nhân dân địa phương xãHương Thọ huyện Hương Trà. Những tổn thất của dự án chủ yếu đều do thiêntai bão lụt gây nên và hiện đang được nghiên cứu để khắc phục và điềuchỉnh cho phù hợp, không hề có chuyện lãng phí bạc tỉ cho dự án này!
Riêng đối với việc đóng và sử dụng thuyền cung đình Long Quang: Theochủ trương của Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên-Huế, thuyền Long Quang đượcTrung tâm đầu tư nghiên cứu và xây dựng bản thiết kế phục hồi thích nghidựa trên cơ sở thuyền ngự Tế Thông của triều Nguyễn (chứ không phảithuyền Yến Như). Việc phục hồi thành công chiếc thuyền này (với tổng vốnđầu tư hơn 3,5 tỷ đồng) có ý nghĩa hết sức quan trọng, bởi nó mở ra khảnăng phục hồi lại hệ thống thuyền gỗ truyền thống của Huế, phục vụ chomục tiêu bảo tồn văn hóa truyền thống Huế và phát triển du lịch.
Ngaysau khi hạ thủy và đưa về Huế, thuyền Long Quang đã đóng vai trò quantrọng trong việc làm nên thành công của lễ hội Huyền thoại sông Hươngtrong Festival Huế 2008. Sau đó chiếc thuyền này đã trở thành nơi tiếpđón, chiêu đãi các đoàn nguyên thủ quốc gia, các khách quý của ThừaThiên-Huế khi họ đến thăm và làm việc tại cố đô Huế.
Từ cuối năm 2008đến nay, đã có hơn 80 lượt đoàn khách quan trọng trong và ngoài nước đãđược mời chiêu đãi và phục vụ biểu diễn nghệ thuật trên thuyền, tiêubiểu như đoàn Thái tử Nhật Bản, Thủ tướng Pháp, Tổng thống Cộng hòaTrung Phi, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng 30doanh nghiệp Cộng hòa Ba Lan, Bộ trưởng Bộ Văn hóa Trung Quốc, Hội ngườibạn Huế tại Đan Mạch…
Công tác lễ tân trên thuyền Long Quang cùng chuyếndu ngoạn trên sông Hương luôn tạo được ấn tượng rất tốt đẹp đối với cácđoàn khách quốc tế, trong nước. Chưa kể giá trị mang lại do các hoạtđộng nêu trên, trong 2 năm vừa qua, các nguồn thu từ dịch vụ của thuyềncũng đã đạt 869.200.000 đồng, góp phần đáng kể vào nguồn thu chung củađơn vị.
Hiện nay, Trung tâm đã và đang nỗ lực nghiên cứu và áp dụng mộtsố hình thức dịch vụ tại thuyền Long Quang, phối hợp với ngành du lịchđể phát triển tour du lịch chất lượng cao.
Từ kinh nghiệmvà bài học trong việc thực hiện các dự án nêu trên, Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế đã có kế hoạch phát triển hoạt động dịch vụ du lịch trong những nămtiếp theo, để khai thác tối đa cơ sở vật chất kỹ thuật hiện có, đóng góphiệu quả hơn vào nguồn thu cho ngân sách địa phương./.
Quốc Việt (TTXVN/Vietnam+)