Gió heo may thổi dọc phố dài. Trời khô ráo và sạch sẽ. Nhà ai đốt hươngtrầm, mùi thơm bay ra hòa tan trong không khí se lạnh. Các cửa hàng haibên đường như sáng lên bởi các tấm áp phích sặc sỡ. Tết lại đến rồi đây!
Những cảm xúc tưởng chừng đã ngủ quên giờ như bừng tỉnh khiến xao độngcả một vùng ký ức. Trong lòng bỗng dưng trào lên nỗi nhớ, nhớ nhà, nhớquê và đặc biệt nhớ cái hương vị Tết của những ngày thơ ấu.
Cả năm chắt chiu, dành dụm chỉ để cho cái Tết được tươm tất nên Tết trước đây làthứ gì đó rất xa xỉ, rất linh thiêng. Tết có quá nhiều thứ để chuẩn bị,mua sắm. Cũng vì quá nhiều lo lắng nên dễ làm thiếu mất cái nọ, cái kia…nhưng bánh chưng thì chưa thấy có ai quên bao giờ.
Chị Nguyễn Thu Anh, quê An Lão, Hải Phòng nhớ lại: "Tết là thời gian màgia đình tôi được sum vầy đầm ấm nhất. Tết, tôi thích nhất là được theomẹ đi chợ. Chợ quê dịp Tết dường như đông đúc hơn, nhộn nhịp hơn. Baonhiêu hàng hóa từ chợ huyện mang về nhưng cũng không ít những thức hàngcủa quê nhà: Nào bánh gai, nào mớ đậu, bó lá dong, bó lạt, mớ hành…"
Bắt đầu từ khoảng 26 Tết, ra đường là bắt gặp ngay những nồi bánh chưngkê trên vỉa hè trước cửa nhà, củi lửa nghi ngút, nhà nào cứ có mặt bằngđặt đủ 3 viên gạch làm bếp đặt nồi là gói bánh. Ít thì dăm bảy, nhiềuthì hai chục bánh, có khi còn hơn vì gói hộ cho cả anh em họ hàng khôngcó chỗ đặt bếp đun. Các cô, các bà, các chị tíu tít vo gạo, rửa lá, đãiđậu, bổ củi chuẩn bị cho nồi bánh. Bận nhưng vui.
Còn chị Đoàn Minh Trang cũng nao nao không kém: "Nấu bánh luôn là thờigian mà tôi trông chờ nhất, bố chọn những cây củi to nhất, kê mấy viêngạch lên cao ngay giữa nhà bếp để bắc nồi. Mẹ thì khéo léo sắp bánh vàocái nồi thật to rồi đổ ngập nước. Đêm, khi ngoài trời mưa rả rích cùngcái rét căm người, cả nhà quây quần bên nồi bánh, ấm cúng biết bao! Bênbếp lửa hồng, có câu chuyện Tết từ thời xa xưa bà kể, có chuyện chợ búasáng nay của mẹ, có chuyện xa xôi nơi chiến trường ác liệt của bố. Khinồi bánh chín được vớt ra, thế nào chị em tôi cũng được một cắp bánh ítăn trước."
Thường ở quê, cứ chiều 27, 28 Tết là cứ vài nhà chung nhau một con lợnmổ lấy thịt (gọi là đụng lợn). Mổ xong, mỗi nhà mang một thúng đến lấythịt đem về, hôm đó thế nào những gia đình này cũng được một bữa lònglợn, tiết canh no nê.
Hiện nay người ta gói giò bằng máy hoặc mua 1-2kg là xong chứ ngày đócứ đụng lợn xong là nhà nào cũng phải giã giò. Ai đi xa về đến đầu làngđã nghe thấy tiếng chày, cối lách cách, vui tai và rộn ràng lắm.
Tết ở quê, không thể không kể đến các phiên chợ Tết thường rất đôngngười. Người từ các nơi đổ về đông đến nỗi muốn đi qua chợ phải lách,phải gạt nhau ra mới đi nổi. Trẻ em vòi vĩnh mẹ mua câu đối Tết hay mấybức tranh cá chép, tranh Lê Lợi, Quang Trung cưỡi voi đánh giặc hoặctranh nhau xem múa rối nước, rối que. Trẻ em cũng được mẹ mua quần áomới và được quyền nhõng nhẽo đòi bánh kẹo, đòi mấy con tò he, mấy băngpháo tép. Đi chợ về lại tụ tập với đám trẻ con trong xóm, đứa nào cũngkhoe những thứ mới mua được và đem ra chơi cùng nhau.
Có lẽ khi ở tuổi trưởng thành, mấy ai mà không hình dung lại cảnh ngườimẹ nghèo lo mua quần áo, quà bánh, rượu, thuốc cho chồng, con nhưng lạirất ít chú ý mua sắm cho mình. Mẹ mua hương hoa, giấy tiền cho người đãkhuất, mua lá dong, đỗ xanh, gạo nếp rồi nhẩm tính Tết này gói mấy đồngbánh chưng và đi Tết những đâu, sao cho không thua chị kém em.
Chợ Tết quê là sự giao thoa giữa sắc màu của một vùng với đủ các sảnphẩm do con người một nắng hai sương làm ra. Từ các loại gạo nếp, gạotẻ, gạo tám thơm, đến rau xanh, quả gấc chín đỏ để đồ xôi, những phênđường mía, mật mía cho tới quả cam chín hồng, những quả bưởi vàng mơ.
Những quả cau nho nhỏ, những lá trầu xanh tới những con gà, con vịt,những mớ lá dong, những thúng đỗ xanh cho tới măng rừng, cá biển cũnghiện diện đầy đủ trong phiên chợ Tết, kẻ bán người mua tấp nập, ồn ào.
Gần đây, kinh tế đất nước đang trên đà đổi mới, các chợ quê đã đổi thaynhiều. Những gian hàng được xây kiên cố và được chia thành nhiều quầybán đủ các loại hàng hóa nội, ngoại, từ vải vóc, đồ dùng sinh hoạt, cácmón ăn chín, sống đến xe máy, tivi, tủ lạnh và quà tặng ngày xuân. Điềunày chứng tỏ cuộc sống, kinh tế ở nông thôn Việt Nam đang thay da đổithịt, đời sống được nâng cao cả tinh thần lẫn vật chất không thua kém gìthành phố, thị xã.
Quan niệm về Tết cũng đã có nhiều thay đổi. Bây giờ người ta thường nói “nghỉ Tết” chứ ít người nói “ăn Tết”. Tếthiện đại, người ta thích nghỉ ngơi thoải mái, đi chơi, du lịch. Theo sốliệu của các công ty du lịch, cứ vào dịp Tết hàng năm có khoảng hơn10.000 người đăng ký các tour du lịch nước ngoài. Còn số lượng đi dulịch nội địa cũng rất đông.
Từ khoảng mùng 2 Tết trở ra, các khu dulịch nổi tiếng như Đà Lạt, Mũi Né, Vũng Tàu, Nha Trang đông chặt kháchdu lịch. Điều đó cho thấy quan niệm về Tết nay là nghỉ ngơi, vui chơinhiều hơn nên bây giờ người ta thích gọi là “nghỉ Tết” hơn là “ăn Tết”.
Khái niệm “ăn Tết” bây giờ cũng khác. “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ”,mới đọc lên đã thấy hương vị Tết. Nhưng giờ đây người ta sợ thịt mỡ, sợcả thịt. Nhu cầu ăn ngon mặc đẹp là tự nhiên, được đáp ứng ngay khi cótiền, chứ không đợi đến Tết.
Bánh trưng cũng vậy, giờ người ta không quá coi trọng việc gói bánh,miễn sao có để “thắp hương” là được. Bánh bán đầy ngoài chợ, vào cả siêuthị, có cả loại bánh bọc túi hút chân không khỏi lo vấn đề vệ sinh. Mụcđích “gói để ăn” không còn nhiều, nhưng Hà Nội vẫn còn những gia đìnhgói bánh vì luyến tiếc cái không khí tất bật, náo nức bên nồi bánh chưngđang chờ chín.
Một nhà nghiên cứu về văn hóa cho rằng, về cơ bản Tết cổ truyền vẫn chưacó sự thay đổi rõ nét. Tết vẫn là dịp để gia đình đoàn tụ, để ngườithân thăm viếng lẫn nhau. Tết cổ truyền vẫn là một sinh hoạt văn hóatruyền thống của dân tộc Việt Nam nhưng quan niệm đó sẽ phụ thuộc theotừng suy nghĩ và nhận thức của mỗi chúng ta.
Nhưng dù sao trong lòng chúng ta vẫn thấy nhơ nhớ một cái gì đó củanhững phiên chợ Tết quê ngày xưa, của tiếng giã giò... và nhớ cả sựchuẩn bị tất bật, rộn rạo mấy ngày cho Tết, vất vả nhưng lại rất vui./.
Những cảm xúc tưởng chừng đã ngủ quên giờ như bừng tỉnh khiến xao độngcả một vùng ký ức. Trong lòng bỗng dưng trào lên nỗi nhớ, nhớ nhà, nhớquê và đặc biệt nhớ cái hương vị Tết của những ngày thơ ấu.
Cả năm chắt chiu, dành dụm chỉ để cho cái Tết được tươm tất nên Tết trước đây làthứ gì đó rất xa xỉ, rất linh thiêng. Tết có quá nhiều thứ để chuẩn bị,mua sắm. Cũng vì quá nhiều lo lắng nên dễ làm thiếu mất cái nọ, cái kia…nhưng bánh chưng thì chưa thấy có ai quên bao giờ.
Chị Nguyễn Thu Anh, quê An Lão, Hải Phòng nhớ lại: "Tết là thời gian màgia đình tôi được sum vầy đầm ấm nhất. Tết, tôi thích nhất là được theomẹ đi chợ. Chợ quê dịp Tết dường như đông đúc hơn, nhộn nhịp hơn. Baonhiêu hàng hóa từ chợ huyện mang về nhưng cũng không ít những thức hàngcủa quê nhà: Nào bánh gai, nào mớ đậu, bó lá dong, bó lạt, mớ hành…"
Bắt đầu từ khoảng 26 Tết, ra đường là bắt gặp ngay những nồi bánh chưngkê trên vỉa hè trước cửa nhà, củi lửa nghi ngút, nhà nào cứ có mặt bằngđặt đủ 3 viên gạch làm bếp đặt nồi là gói bánh. Ít thì dăm bảy, nhiềuthì hai chục bánh, có khi còn hơn vì gói hộ cho cả anh em họ hàng khôngcó chỗ đặt bếp đun. Các cô, các bà, các chị tíu tít vo gạo, rửa lá, đãiđậu, bổ củi chuẩn bị cho nồi bánh. Bận nhưng vui.
Còn chị Đoàn Minh Trang cũng nao nao không kém: "Nấu bánh luôn là thờigian mà tôi trông chờ nhất, bố chọn những cây củi to nhất, kê mấy viêngạch lên cao ngay giữa nhà bếp để bắc nồi. Mẹ thì khéo léo sắp bánh vàocái nồi thật to rồi đổ ngập nước. Đêm, khi ngoài trời mưa rả rích cùngcái rét căm người, cả nhà quây quần bên nồi bánh, ấm cúng biết bao! Bênbếp lửa hồng, có câu chuyện Tết từ thời xa xưa bà kể, có chuyện chợ búasáng nay của mẹ, có chuyện xa xôi nơi chiến trường ác liệt của bố. Khinồi bánh chín được vớt ra, thế nào chị em tôi cũng được một cắp bánh ítăn trước."
Thường ở quê, cứ chiều 27, 28 Tết là cứ vài nhà chung nhau một con lợnmổ lấy thịt (gọi là đụng lợn). Mổ xong, mỗi nhà mang một thúng đến lấythịt đem về, hôm đó thế nào những gia đình này cũng được một bữa lònglợn, tiết canh no nê.
Hiện nay người ta gói giò bằng máy hoặc mua 1-2kg là xong chứ ngày đócứ đụng lợn xong là nhà nào cũng phải giã giò. Ai đi xa về đến đầu làngđã nghe thấy tiếng chày, cối lách cách, vui tai và rộn ràng lắm.
Tết ở quê, không thể không kể đến các phiên chợ Tết thường rất đôngngười. Người từ các nơi đổ về đông đến nỗi muốn đi qua chợ phải lách,phải gạt nhau ra mới đi nổi. Trẻ em vòi vĩnh mẹ mua câu đối Tết hay mấybức tranh cá chép, tranh Lê Lợi, Quang Trung cưỡi voi đánh giặc hoặctranh nhau xem múa rối nước, rối que. Trẻ em cũng được mẹ mua quần áomới và được quyền nhõng nhẽo đòi bánh kẹo, đòi mấy con tò he, mấy băngpháo tép. Đi chợ về lại tụ tập với đám trẻ con trong xóm, đứa nào cũngkhoe những thứ mới mua được và đem ra chơi cùng nhau.
Có lẽ khi ở tuổi trưởng thành, mấy ai mà không hình dung lại cảnh ngườimẹ nghèo lo mua quần áo, quà bánh, rượu, thuốc cho chồng, con nhưng lạirất ít chú ý mua sắm cho mình. Mẹ mua hương hoa, giấy tiền cho người đãkhuất, mua lá dong, đỗ xanh, gạo nếp rồi nhẩm tính Tết này gói mấy đồngbánh chưng và đi Tết những đâu, sao cho không thua chị kém em.
Chợ Tết quê là sự giao thoa giữa sắc màu của một vùng với đủ các sảnphẩm do con người một nắng hai sương làm ra. Từ các loại gạo nếp, gạotẻ, gạo tám thơm, đến rau xanh, quả gấc chín đỏ để đồ xôi, những phênđường mía, mật mía cho tới quả cam chín hồng, những quả bưởi vàng mơ.
Những quả cau nho nhỏ, những lá trầu xanh tới những con gà, con vịt,những mớ lá dong, những thúng đỗ xanh cho tới măng rừng, cá biển cũnghiện diện đầy đủ trong phiên chợ Tết, kẻ bán người mua tấp nập, ồn ào.
Gần đây, kinh tế đất nước đang trên đà đổi mới, các chợ quê đã đổi thaynhiều. Những gian hàng được xây kiên cố và được chia thành nhiều quầybán đủ các loại hàng hóa nội, ngoại, từ vải vóc, đồ dùng sinh hoạt, cácmón ăn chín, sống đến xe máy, tivi, tủ lạnh và quà tặng ngày xuân. Điềunày chứng tỏ cuộc sống, kinh tế ở nông thôn Việt Nam đang thay da đổithịt, đời sống được nâng cao cả tinh thần lẫn vật chất không thua kém gìthành phố, thị xã.
Quan niệm về Tết cũng đã có nhiều thay đổi. Bây giờ người ta thường nói “nghỉ Tết” chứ ít người nói “ăn Tết”. Tếthiện đại, người ta thích nghỉ ngơi thoải mái, đi chơi, du lịch. Theo sốliệu của các công ty du lịch, cứ vào dịp Tết hàng năm có khoảng hơn10.000 người đăng ký các tour du lịch nước ngoài. Còn số lượng đi dulịch nội địa cũng rất đông.
Từ khoảng mùng 2 Tết trở ra, các khu dulịch nổi tiếng như Đà Lạt, Mũi Né, Vũng Tàu, Nha Trang đông chặt kháchdu lịch. Điều đó cho thấy quan niệm về Tết nay là nghỉ ngơi, vui chơinhiều hơn nên bây giờ người ta thích gọi là “nghỉ Tết” hơn là “ăn Tết”.
Khái niệm “ăn Tết” bây giờ cũng khác. “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ”,mới đọc lên đã thấy hương vị Tết. Nhưng giờ đây người ta sợ thịt mỡ, sợcả thịt. Nhu cầu ăn ngon mặc đẹp là tự nhiên, được đáp ứng ngay khi cótiền, chứ không đợi đến Tết.
Bánh trưng cũng vậy, giờ người ta không quá coi trọng việc gói bánh,miễn sao có để “thắp hương” là được. Bánh bán đầy ngoài chợ, vào cả siêuthị, có cả loại bánh bọc túi hút chân không khỏi lo vấn đề vệ sinh. Mụcđích “gói để ăn” không còn nhiều, nhưng Hà Nội vẫn còn những gia đìnhgói bánh vì luyến tiếc cái không khí tất bật, náo nức bên nồi bánh chưngđang chờ chín.
Một nhà nghiên cứu về văn hóa cho rằng, về cơ bản Tết cổ truyền vẫn chưacó sự thay đổi rõ nét. Tết vẫn là dịp để gia đình đoàn tụ, để ngườithân thăm viếng lẫn nhau. Tết cổ truyền vẫn là một sinh hoạt văn hóatruyền thống của dân tộc Việt Nam nhưng quan niệm đó sẽ phụ thuộc theotừng suy nghĩ và nhận thức của mỗi chúng ta.
Nhưng dù sao trong lòng chúng ta vẫn thấy nhơ nhớ một cái gì đó củanhững phiên chợ Tết quê ngày xưa, của tiếng giã giò... và nhớ cả sựchuẩn bị tất bật, rộn rạo mấy ngày cho Tết, vất vả nhưng lại rất vui./.
Minh Thúy (Vietnam+)
