Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên đang phối hợp với Viện Nghiên cứu Lịch sử và Văn hóa Việt Nam lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa Tri thức dân gian “Văn hóa trà Thái Nguyên” vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2026.
Để hoàn thiện hồ sơ, các cơ quan chuyên môn và đơn vị tư vấn đang tiến hành khảo sát, điền dã, điều tra, thống kê, kiểm kê và thu thập tư liệu tại những địa bàn có hoạt động trồng chè, chế biến, thưởng trà, đồng thời lưu giữ các tri thức và tập quán liên quan đến văn hóa trà.
Nội dung khảo sát tập trung nhận diện cách cộng đồng thực hành và trao truyền những tri thức gắn với cây chè, từ kinh nghiệm trồng, chăm sóc, thu hái, chế biến đến sử dụng và thưởng thức trà. Qua đó, cơ quan chuyên môn xác định hiện trạng, phạm vi phân bố, chủ thể thực hành và những giá trị tiêu biểu của di sản.
Song song với công tác điều tra, kiểm kê, hồ sơ sẽ xây dựng lý lịch di sản, ghi hình, ghi âm các hoạt động thực hành và truyền dạy tri thức dân gian, lập bản đồ phân bố và hệ thống hóa các nguồn tư liệu liên quan.
Các tư liệu thu thập được sẽ được tổng hợp, phân tích, đánh giá nhằm làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật được hình thành trong quá trình cộng đồng gắn bó với cây chè và sản phẩm trà Thái Nguyên, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Được biết đến với danh xưng “đệ nhất danh trà,” trà Thái Nguyên không chỉ là sản phẩm nông nghiệp đặc trưng mà còn gắn với một hệ thống tri thức và tập quán được cộng đồng tích lũy qua quá trình sản xuất, chế biến, thưởng trà và truyền lại kinh nghiệm.
Theo ngành văn hóa Thái Nguyên, việc lập hồ sơ khoa học là cơ sở để đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, quyết định đưa Tri thức dân gian “Văn hóa trà Thái Nguyên” vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây cũng là căn cứ để nhận diện rõ hơn chủ thể đang thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản, phục vụ công tác quản lý và xây dựng các chương trình bảo tồn.
Thái Nguyên được biết đến là vùng đất chè nổi tiếng, nơi cây chè gắn bó lâu đời với đời sống và sinh kế của người dân. Từ những vùng chè như Tân Cương, La Bằng, Trại Cài, Khe Cốc…, nghề trồng và chế biến chè đã hình thành nên những cộng đồng sản xuất với nhiều kinh nghiệm được tích lũy qua các thế hệ. Điều kiện tự nhiên cùng phương thức canh tác, thu hái và chế biến truyền thống góp phần tạo nên hương vị đặc trưng của chè Thái Nguyên.
Cùng với nghề chè, văn hóa trà dần hình thành và trở thành một phần trong đời sống cộng đồng. Những tri thức về chọn giống, trồng và chăm sóc cây chè, hái chè, chế biến, bảo quản đến pha và thưởng trà được người dân truyền lại chủ yếu qua thực hành.
Chén trà cũng hiện diện trong sinh hoạt gia đình, giao tiếp, tiếp khách và các cuộc gặp gỡ, qua đó tạo nên những tập quán và cách ứng xử mang dấu ấn riêng của vùng chè.
Vì vậy, văn hóa trà Thái Nguyên không chỉ được thể hiện ở sản phẩm trà mà còn nằm trong tri thức, kinh nghiệm, tập quán và đời sống của cộng đồng gắn bó với cây chè qua nhiều thế hệ.
Nếu được ghi danh, những giá trị của văn hóa trà Thái Nguyên sẽ có thêm cơ sở để tiếp tục được bảo vệ, gìn giữ và phát huy trong đời sống cộng đồng. Địa phương cũng hướng tới khai thác phù hợp các giá trị của di sản gắn với phát triển du lịch, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Thái Nguyên./.