Xuống ruộng bắt cá bằng tay, tìm hiểu cách chế biến món ăn truyền thống, tham quan những gian hàng nông sản và hòa vào sinh hoạt văn hóa của người Tày là những hoạt động được xã Mậu Duệ, tỉnh Tuyên Quang đưa vào Lễ hội Tết cá năm 2026.
Dự kiến diễn ra ngày 16 và 17/10 tại thôn Cốc Cai, lễ hội tạo dịp để địa phương giới thiệu một nét văn hóa gắn với sản xuất nông nghiệp, đồng thời mở thêm hướng khai thác du lịch từ những sinh hoạt quen thuộc của người dân.
Đưa du khách đến gần đời sống bản làng
Sức hấp dẫn của Tết cá ở Mậu Duệ bắt đầu từ sự gắn bó giữa người Tày với đất và nước. Trong quá trình canh tác, bà con tận dụng môi trường ruộng lúa để nuôi cá. Cây lúa và con cá cùng hiện diện trong một không gian sản xuất, góp phần cung cấp lương thực, thực phẩm cho gia đình.
Đến mùa thu hoạch, việc bắt cá và chế biến các món ăn trở thành một phần trong nhịp sinh hoạt của bản làng. Từ nền tảng ấy, Tết cá được gìn giữ như dịp tưởng nhớ tổ tiên, sum họp gia đình và gửi gắm mong ước mùa màng thuận lợi.
Tổ chức lễ hội gắn với tập quán này, Mậu Duệ có điều kiện giới thiệu văn hóa người Tày ngay trong không gian đã nuôi dưỡng phong tục. Theo chương trình, bên cạnh địa điểm tổ chức tại thôn Cốc Cai, các hoạt động sẽ diễn ra tại hồ cầu Long Lương và khu ruộng Nà Mường. Những địa điểm gắn với sinh hoạt, sản xuất của người dân trở thành nơi giao lưu, giúp khách đến địa phương có thêm cơ hội tìm hiểu mối liên hệ giữa tập quán lao động và đời sống văn hóa.
Hoạt động thi câu cá tại hồ cầu Long Lương tạo điểm hẹn cho người yêu thích câu cá. Tại khu ruộng Nà Mường, các phần thi bò đẹp, đua cá và bắt cá ruộng bằng tay mang đến nhiều hình thức tham gia khác nhau. Trong đó, bắt cá bằng tay là trải nghiệm có khả năng kết nối trực tiếp người dân với du khách. Người tham gia bước xuống ruộng, tìm cá trong bùn nước, làm quen với một công việc vốn gần gũi với cư dân nông nghiệp nhưng có thể còn xa lạ với nhiều người đến từ đô thị.
Giá trị của trải nghiệm ấy còn nằm ở cơ hội hiểu thêm về người làm ra sản phẩm. Một con cá trong bữa ăn được nhìn từ quá trình chăm sóc ruộng đồng, giữ nguồn nước và thu hoạch. Những kiến thức, kỹ năng bà con tích lũy trong lao động có thể được chia sẻ qua từng hoạt động cụ thể. Nhờ vậy, câu chuyện về văn hóa địa phương có thêm cách tiếp cận sinh động, dễ hiểu, nhất là với người trẻ.
Ẩm thực cũng được bố trí thành một nội dung của lễ hội thông qua phần thi chế biến món ăn truyền thống và chợ đêm Tết cá vào tối 16/10. Những món ăn từ cá gắn với tập quán của người Tày được giới thiệu cùng nông sản, sản phẩm đặc trưng địa phương. Du khách có thể tìm hiểu hương vị, cách chế biến và vị trí của món ăn trong sinh hoạt gia đình, qua đó nhận biết những nét riêng của văn hóa ẩm thực Mậu Duệ.
Cùng với hoạt động trên ruộng và bên hồ, trình diễn trang phục dân tộc, văn nghệ dân gian, các gian hàng sản vật góp phần tạo nên chương trình có nhiều điểm tiếp cận. Người quan tâm đến phong tục có thể tìm hiểu Tết cá; người yêu thích ẩm thực có thể khám phá món ăn; những gia đình đến tham quan có thêm lựa chọn giao lưu, trải nghiệm. Sự kết hợp này giúp ngày hội giới thiệu đời sống địa phương từ nhiều phương diện, thay vì chỉ tập trung vào một hoạt động biểu diễn.
Đối với người dân, lễ hội là dịp đưa những sản phẩm và kỹ năng quen thuộc đến với khách tham quan. Món ăn được làm trong gia đình, trang phục được gìn giữ qua các thế hệ hay kinh nghiệm bắt cá đều có thể trở thành nội dung để giới thiệu. Khi những giá trị ấy được nhận biết, người dân có thêm động lực duy trì phong tục và chia sẻ hiểu biết của mình với cộng đồng.
Tạo thêm giá trị từ văn hóa bản địa
Theo ông Nguyễn Song Toàn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Mậu Duệ, địa phương tổ chức Lễ hội Tết cá nhằm tôn vinh văn hóa truyền thống của đồng bào Tày, tạo điều kiện để các thế hệ cùng tham gia, hiểu hơn phong tục của dân tộc. Lễ hội cũng là dịp quảng bá cảnh quan, con người, sản vật của Mậu Duệ, từng bước hình thành những hoạt động trải nghiệm gắn với đời sống cộng đồng.
Định hướng này đặt người dân vào vị trí trực tiếp làm nên nội dung của ngày hội. Theo ông Nguyễn Song Toàn, từ món ăn, sản vật giới thiệu tại chợ đêm đến các phần thi ẩm thực, trang phục, bắt cá đều bắt nguồn từ sinh hoạt của bà con.
Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố giúp lễ hội duy trì sức sống và tiếp nối văn hóa truyền thống. Địa phương mong muốn khách đến dự hội hiểu thêm phong tục, đời sống và sự gắn bó của người Tày với quê hương, đồng thời mở thêm cơ hội sinh kế thông qua quảng bá nông sản, ẩm thực và du lịch trải nghiệm.
Với cách tiếp cận ấy, phát triển du lịch bắt đầu từ việc nhận diện những giá trị sẵn có. Ruộng lúa, hồ nước, món ăn và trang phục trở thành những nội dung có thể kết nối trong hành trình tìm hiểu địa phương. Mỗi hoạt động cần có câu chuyện để người tham gia hiểu được ý nghĩa: Vì sao người dân nuôi cá trong ruộng, Tết cá có vị trí như thế nào trong đời sống gia đình, những sản vật mang đến ngày hội được làm ra từ đâu. Chính những thông tin cụ thể ấy giúp trải nghiệm có chiều sâu và tạo dấu ấn riêng cho điểm đến.
Các gian hàng nông sản, sản phẩm đặc trưng cũng mở ra cơ hội tiếp xúc trực tiếp giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Qua việc giới thiệu sản phẩm, bà con có thể tìm hiểu nhu cầu của khách, lựa chọn cách trình bày phù hợp và nhận biết những mặt hàng được quan tâm. Đây là một hướng để hoạt động quảng bá văn hóa gắn với tiêu thụ sản phẩm địa phương, dù hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc chất lượng hàng hóa và khả năng duy trì dịch vụ sau lễ hội.
Để những trải nghiệm từ Tết cá có thể tiếp tục được khai thác, việc tổ chức cần phù hợp với mùa vụ và điều kiện sinh hoạt của cộng đồng. Hoạt động trên ruộng phải gắn với yêu cầu bảo vệ sản xuất; giới thiệu ẩm thực cần chú trọng vệ sinh, chất lượng; không gian đón khách cần thuận tiện và giữ gìn cảnh quan. Những điều kiện này có ý nghĩa thiết thực nếu địa phương từng bước xây dựng sản phẩm du lịch từ chương trình lễ hội.
Đồng thời, nét riêng của phong tục cần được thể hiện đúng khi đưa đến công chúng. Các trò thi, hoạt động giao lưu có thể tạo không khí vui tươi, nhưng câu chuyện về Tết cá vẫn cần làm rõ tập quán tưởng nhớ tổ tiên, sum họp gia đình và sự gắn bó với nghề nông của người Tày. Người dân am hiểu phong tục là lực lượng có thể góp phần giải thích, hướng dẫn và truyền lại những giá trị này cho thế hệ tiếp theo.
Lễ hội Tết cá năm 2026 sẽ là dịp để Mậu Duệ giới thiệu một lựa chọn trải nghiệm gắn với văn hóa và sản xuất nông nghiệp. Từ hoạt động bắt cá đến món ăn, từ gian hàng nông sản đến giao lưu văn nghệ, địa phương hướng đến việc tạo thêm cơ hội để người dân giới thiệu quê hương và hưởng lợi từ những giá trị mình gìn giữ.
Sự tham gia của cộng đồng cùng cách tổ chức phù hợp sẽ góp phần đưa nét văn hóa Tết cá đến gần hơn với du khách, tạo cơ sở cho Mậu Duệ phát triển các hoạt động du lịch mang dấu ấn bản địa./.
Tuyên Quang: Lễ hội Tết cá mang đậm bản sắc của đồng bào dân tộc Tày
Đến Lễ hội Tết cá của người Tày xã Mậu Duệ, tỉnh Tuyên Quang, du khách sẽ được hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương, khám phá sản vật đặc trưng...
