Hơn 70 năm sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, những giá trị lịch sử của chiến trường năm xưa không chỉ được gìn giữ trong các di tích, hiện vật và ký ức của các thế hệ đi trước mà còn đang trở thành nguồn lực cho phát triển.
Thông qua chương trình phối hợp giữa Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ và Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen (Pháp), nhiều cơ hội mới về văn hóa, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân giữa Điện Biên với tỉnh Calvados cũng như giữa Việt Nam và Pháp đang từng bước được mở ra, góp phần phát huy giá trị di sản lịch sử, tăng cường tình hữu nghị và tạo động lực cho phát triển bền vững.
Trước yêu cầu đổi mới hoạt động bảo tàng trong thời đại số, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận lấy hiện vật làm trung tâm sang lấy công chúng làm trung tâm.
Chương trình hợp tác với Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen (Pháp) mở ra cơ hội tiếp cận các phương pháp bảo tàng hiện đại, góp phần làm mới cách kể câu chuyện lịch sử Điện Biên Phủ, nâng cao trải nghiệm cho khách tham quan và phát huy hiệu quả hơn các giá trị di sản lịch sử trong phát triển du lịch của tỉnh Điện Biên.
Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật
Những ngày hè, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ liên tục đón các đoàn khách trong nước và quốc tế. Cùng với hệ thống các điểm thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ, nơi đây ngày càng khẳng định vai trò là một điểm đến quan trọng của du lịch Điện Biên.
Trung bình mỗi năm, Bảo tàng đón tiếp từ 150.000-200.000 lượt khách tham quan, cho thấy sức hút ngày càng lớn của du lịch lịch sử.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và những thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng, các bảo tàng lịch sử trên thế giới đều đứng trước yêu cầu đổi mới.
Việc thu hút thế hệ trẻ, nâng cao trải nghiệm tham quan và truyền tải những câu chuyện lịch sử bằng các hình thức sinh động, hấp dẫn hơn đang trở thành xu hướng chung của nhiều bảo tàng hiện đại. Đây cũng là những nội dung được đặt ra trong quá trình hợp tác giữa Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ và Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen.
Ngay từ chuyến khảo sát đầu tiên vào tháng 9/2025, ông Clément Fabre, cố vấn đặc biệt của Tổng Giám đốc Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen đánh giá Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ lưu giữ những hiện vật gắn với chiến thắng lịch sử năm 1954 mà còn kể câu chuyện về một sự kiện có ý nghĩa đối với lịch sử Việt Nam, Pháp và thế giới. Theo ông, để phát huy tốt hơn những giá trị đó, việc tổ chức không gian tham quan cần hướng tới các chuẩn mực quốc tế nhằm nâng cao trải nghiệm của du khách.
Trong gần một năm qua, các chuyên gia Pháp và đội ngũ cán bộ bảo tàng Điện Biên đã tập trung trao đổi về phương pháp xây dựng nội dung, tổ chức hoạt động chuyên môn và tiếp cận công chúng.
Từ kinh nghiệm của Caen, xu hướng của các bảo tàng hiện đại là chuyển từ trưng bày hiện vật đơn thuần sang kể chuyện lịch sử, giúp công chúng hiểu rõ hơn về con người, sự kiện và những giá trị được truyền tải. Những kinh nghiệm đó đã mang lại nhiều góc nhìn mới cho đội ngũ cán bộ bảo tàng Điện Biên.
Bà Vũ Thị Tuyết Nga, Giám đốc Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ chia sẻ: "Điều đáng chú ý nhất sau quá trình làm việc với các chuyên gia của Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen là sự thay đổi trong tư duy hoạt động bảo tàng. Nếu trước đây chúng tôi chủ yếu tiếp cận theo hướng lấy hiện vật làm trung tâm thì nay đã nhận thức rõ hơn yêu cầu lấy công chúng làm trung tâm. Bảo tàng không chỉ giới thiệu hiện vật mà còn phải kể những câu chuyện lịch sử đằng sau hiện vật, tạo trải nghiệm và tăng cường kết nối giữa công chúng với các giá trị lịch sử, văn hóa".
Theo Giám đốc Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, cách tiếp cận này giúp đội ngũ cán bộ nhìn nhận rõ hơn vai trò của bảo tàng trong xã hội hiện đại. Bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ ký ức của quá khứ mà còn là không gian giáo dục, truyền cảm hứng và kết nối công chúng với lịch sử.
Những đổi mới trong hoạt động bảo tàng đang từng bước được cảm nhận rõ hơn từ chính những người tham quan.
Chị Nguyễn Thị Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội, cho biết điều gây ấn tượng nhất trong hành trình tham quan là sự liên kết giữa các không gian trưng bày, từ hệ thống hiện vật, hình ảnh, phim tư liệu đến bức tranh panorama tái hiện Chiến dịch Điện Biên Phủ.
“Tôi từng tham quan nhiều bảo tàng lịch sử nhưng ở đây có cảm giác rất khác. Bộ phim 3D được trình chiếu bằng cả tiếng Việt và tiếng Anh giúp người xem dễ dàng tiếp cận thông tin, đặc biệt là khách quốc tế. Cùng với hệ thống hiện vật, sa bàn, hình ảnh và bức tranh panorama quy mô lớn, toàn bộ không gian trưng bày tạo thành một câu chuyện lịch sử liền mạch, giúp người xem hiểu rõ hơn về diễn biến Chiến dịch Điện Biên Phủ," chị Hà nhận xét.
Là học sinh thường xuyên tham gia các hoạt động tìm hiểu lịch sử tại địa phương, em Hà Kiều Anh, học sinh Trường Trung học Phổ thông Điện Biên Phủ cho rằng, những đổi mới trong cách trưng bày và giới thiệu lịch sử đã giúp các bạn trẻ tiếp cận lịch sử dễ dàng hơn. Không gian bảo tàng được bố trí khoa học, các nội dung giới thiệu được trình bày sinh động, kết hợp giữa hiện vật, hình ảnh và các hình thức trình chiếu trực quan.
Đặc biệt, bức tranh panorama giúp em hình dung đầy đủ hơn về quy mô và ý nghĩa của Chiến dịch Điện Biên Phủ. Sau mỗi lần tham quan em đều có thêm những trải nghiệm mới và hiểu hơn về sự hy sinh của các thế hệ cha ông.
Hành trình làm mới một ký ức lịch sử
Chuyến công tác của đoàn chuyên gia Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen tới Điện Biên từ ngày 15 đến 18/6/2026 đánh dấu giai đoạn làm việc chuyên môn thứ hai kể từ khi chương trình hợp tác được khởi động sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron năm 2025.
Từ chuyến khảo sát đầu tiên vào tháng 9/2025, các bên đã tiến hành nghiên cứu hệ thống trưng bày, khảo cứu tư liệu, trao đổi chuyên môn và từng bước xây dựng các định hướng đổi mới với sự tham gia của các nhà sử học, chuyên gia bảo tàng học và Hội đồng Khoa học Pháp.
Giới thiệu những kết quả nghiên cứu đầu tiên tại Điện Biên, ông Clément Fabre cho biết, chương trình hợp tác được xây dựng trên trụ cột chính gồm chuyển giao các phương pháp quản lý và vận hành bảo tàng hiện đại; nghiên cứu, chỉnh lý nội dung và thiết kế lại hệ thống trưng bày; đồng thời tìm kiếm, kết nối các nguồn tư liệu và hiện vật liên quan đến Chiến dịch Điện Biên Phủ đang được lưu giữ tại Pháp và nhiều quốc gia khác.
Sau gần một năm triển khai, những kết quả nghiên cứu đầu tiên đã được giới thiệu tại Điện Biên. Đáng chú ý, đoàn chuyên gia đã trình bày các mô hình và bản thiết kế sơ bộ cho không gian trưng bày về quá trình chuẩn bị của quân đội Pháp trước Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đây là chủ đề mà phía Bảo tàng Điện Biên đặc biệt quan tâm và mong muốn bổ sung thêm các nguồn tư liệu lưu trữ từ phía Pháp ngay từ chuyến làm việc đầu tiên vào tháng 9/2025.
Một nội dung trọng tâm khác là đề xuất tái thiết kế không gian trưng bày về Chiến dịch Castor và quá trình xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Các phương án được xây dựng kèm theo mô hình 3D và bản vẽ kỹ thuật 2D, giúp hình dung rõ hơn định hướng đổi mới trong thời gian tới.
Theo ông Damien Palomba, Giám đốc Phát triển và Vận hành của Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen, các phương án thiết kế không nhằm thay đổi câu chuyện lịch sử vốn có của bảo tàng mà hướng tới việc nâng cao trải nghiệm tham quan, giúp công chúng tiếp cận thông tin một cách trực quan, dễ hiểu và hấp dẫn hơn.
Song song với đó, đoàn công tác Pháp xây dựng bộ nguyên tắc và khuyến nghị về bảo tàng học, thiết kế trưng bày nhằm định hướng quá trình hiện đại hóa hệ thống trưng bày thường trực; đồng thời bảo đảm gìn giữ bản sắc riêng của bảo tàng gắn với chiến thắng lịch sử năm 1954.
Đáng chú ý, các chuyên gia cũng rà soát và đề xuất bổ sung nhiều nguồn tư liệu lịch sử đang được lưu giữ tại các trung tâm lưu trữ lớn của Pháp, đặc biệt là Cục Lưu trữ Lịch sử Quốc phòng và Cơ sở Truyền thông và Sản xuất Nghe nhìn của Bộ Quốc phòng Pháp (ECPAD). Những tư liệu này được kỳ vọng sẽ bổ sung góc nhìn đa chiều cho hệ thống trưng bày, đồng thời làm phong phú thêm nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu và giáo dục lịch sử.
Đánh giá về những kết quả bước đầu của dự án, bà Vũ Thị Tuyết Nga cho rằng giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở các đề xuất kỹ thuật hay thiết kế trưng bày mà còn ở việc đội ngũ cán bộ bảo tàng được tiếp cận những phương pháp làm việc mới và kinh nghiệm quốc tế trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Những kết quả nghiên cứu được bàn giao đang tạo thêm nền tảng để bảo tàng tiếp tục đổi mới hoạt động, nâng cao trải nghiệm cho công chúng và phát huy hiệu quả hơn các giá trị lịch sử.
Đối với Điện Biên, đây cũng là một trong những bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 12-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035.
Di tích Quốc gia Đặc biệt Chiến trường Điện Biên Phủ cùng Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ được xác định là những sản phẩm du lịch trọng điểm, góp phần đưa các giá trị của Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành nguồn lực cho phát triển trong giai đoạn mới./.
Chiến thắng Điện Biên Phủ - "Thiên sử vàng" và giá trị thời đại
Chiến thắng Điện Biên Phủ là một trong những mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, trở thành biểu tượng sức mạnh của dân tộc Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh.
Đón đọc bài 2: Từ ký ức chiến tranh đến nhịp cầu hợp tác
