Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 19/10 các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2027, trong đó chất lượng nguồn nhân lực được nhìn nhận là một trong những yếu tố cốt lõi.
Giá trị của người thầy trong kỷ nguyên trí tuệ
Theo báo cáo thẩm tra về tình hình phát triển kinh tế-xã hội, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi trong chín tháng năm 2026 ở mức 8,87%. Con số này phản ánh thực tế cứ 100 bạn trẻ tham gia thị trường lao động thì có gần 9 người chưa có việc làm, trong khi các ngành công nghệ cao, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo lại đang đối mặt với tình trạng khát nhân lực.
Nhấn mạnh không thể quy trách nhiệm hoàn toàn cho nhà trường, song đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) cho rằng khoảng cách giữa cơ sở giáo dục và thị trường lao động đang là hiện hữu. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần làm rõ cơ chế dự báo nhu cầu nhân lực đồng thời thiết lập sự gắn kết chặt chẽ trong đặt hàng đào tạo cùng doanh nghiệp.
Kết quả việc làm sau tốt nghiệp cần được công khai minh bạch theo ngành, theo trình độ, được kiểm chứng bằng dữ liệu bảo hiểm xã hội tổng hợp thay vì chỉ dựa vào phiếu khảo sát thông thường. Bên cạnh đó, công tác đào tạo lại lực lượng lao động đang làm việc là rất cấp thiết, điều này nhằm tăng sức thích ứng cho người lao động có thể bắt kịp tốc độ thay đổi của công nghệ.
Đi sâu vào đổi mới phương pháp giáo dục, đại biểu Trần Mạnh Huy chỉ rõ thay đổi lớn nhất phải bắt đầu từ chính lớp học. Khi trí tuệ nhân tạo có thể tìm ra đáp án nhanh hơn bất kỳ học sinh nào, nhà trường buộc phải dạy học sinh những điều máy móc không làm thay được, đó là biết đặt câu hỏi, biết suy luận và biết nghi ngờ một câu trả lời nghe có vẻ đúng.
"Khi đáp án tra được trong vài giây, giá trị của người thầy nằm ở chỗ dạy trò cách nghĩ," đại biểu Trần Mạnh Huy phân tích.
Theo đó, đại biểu Trần Mạnh Huy đặc biệt lưu ý ở bậc đại học, khi một bài tiểu luận có thể do máy viết trong một buổi tối, cách giao bài và chấm bài phải thay đổi, dịch chuyển từ đánh giá sản phẩm cuối cùng sang theo dõi cả quá trình lập luận.
Bên cạnh đó, giáo dục không thể tách rời nền móng cơ bản gồm đội ngũ thầy cô, trường lớp và cơ hội đến trường của trẻ em vùng khó khăn. Bộ sách giáo khoa thống nhất phải được cung ứng đúng lúc tới tay học sinh. Riêng về chuyển đổi số trong nhà trường, đại biểu Trần Mạnh Huy cho rằng cần đo lường bằng hiệu quả thực chất là thầy dạy tốt hơn và trò học tốt hơn, thay vì chạy theo số lượng phần mềm hay thiết bị mua sắm.
Giải pháp căn cơ từ phân cấp
Gợi mở các giải pháp chiến lược, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh quyết tâm chính trị của Chính phủ hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững. Do đó, để phát triển lâu dài mà không thâm dụng vốn, yếu tố cốt lõi mang tính nền tảng chính là nâng cao chất lượng năng suất lao động thông qua trình độ của lực lượng lao động.
Từ thực tiễn vận hành bộ máy, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt vấn đề về hiện tượng quá tải tại cấp xã sau quá trình tái cấu trúc. Theo Bộ trưởng, thực trạng này xuất phát từ sự phân bổ biên chế chưa đồng đều và bài toán năng lực chuyển đổi. Ngành giáo dục đã được giao nhiệm vụ hoàn thành xây dựng chương trình, tài liệu bồi dưỡng cho 6 lĩnh vực để thẩm định và ban hành trong tháng này. Tuy nhiên, mấu chốt vẫn là sự chủ động từ cơ sở và các địa phương trong việc gắn kết chặt chẽ với các trường đại học để tổ chức đào tạo, bồi dưỡng hiệu quả.
Làm rõ thêm về nghịch lý thị trường lao động, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn chỉ ra mâu thuẫn giữa tình trạng thiếu nhân công trong ngành xây dựng, giao thông làm đẩy chi phí lên cao, trong khi tỷ lệ thanh niên thiếu việc làm vẫn lớn. Căn nguyên nằm ở sự thiếu gắn kết giữa doanh nghiệp, địa phương và cơ sở đào tạo.
Bộ trưởng đánh giá cao chủ trương đưa các trường cao đẳng, trung cấp nghề về địa phương quản lý để bám sát thực tiễn đồng thời khẳng định cơ chế tài chính và tự chủ mới qua hình thức đặt hàng đào tạo theo "đầu ra" là bước đột phá tiến bộ. Với cơ chế này, địa phương có thể giao nhiệm vụ, đặt hàng các trường cung ứng nhân lực phục vụ đúng nhu cầu thực tế và chi trả dựa trên việc làm thực tế của người học.
Như với Hà Nội, nơi dịch vụ chiếm khoảng 2/3 nền kinh tế và những thế mạnh lớn về du lịch, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe, song Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng điểm nghẽn hiện nay nằm ở tay nghề nhân lực chưa đồng đều. Do đó, việc đẩy mạnh đào tạo và đào tạo lại một cách bài bản cho lực lượng lao động sẵn có sẽ tạo ra sự thay đổi bước ngoặt về chất lượng dịch vụ, du lịch của Thủ đô.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng khẳng định sự phối hợp đồng bộ giữa "địa phương-nhà trường-doanh nghiệp" thông qua cơ chế đặt hàng là giải pháp tối ưu. Đây sẽ là đòn bẩy vững chắc kiến tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự phát triển kinh tế-xã hội bền vững trong giai đoạn mới./.
Quốc hội làm việc về nhiều dự án luật, trong đó có Luật Đấu giá tài sản
Trong phiên buổi sáng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về 03 dự án: Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi); Luật Luật sư (sửa đổi); Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi).
