Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh - siêu đô thị 14 triệu dân, để đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, đội ngũ cán bộ, công chức phải trở nên đa năng, đa nhiệm, làm việc thuần thục trên môi trường số.
Không còn “đóng khung” trong một lĩnh vực hẹp, người công chức thế hệ mới đang tự làm mới mình mỗi ngày để tham gia vận hành bộ máy quản trị đô thị thông minh.
Giải quyết tình trạng vừa thừa vừa thiếu
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy được triển khai quyết liệt và đồng bộ ngay từ những ngày đầu chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Sau hơn 7 tháng hoạt động, đội ngũ cán bộ, công chức các phường, xã của thành phố đang có tình trạng “vừa thừa, vừa thiếu."
Bà Phạm Thị Thanh Hiền, Giám đốc Sở Nội vụ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết toàn thành phố đang dư khoảng 1.052 công chức, nhưng đồng thời lại thiếu 935 công chức tại 27 vị trí việc làm. Cá biệt, có phường, xã dư tới 48 công chức trong khi có nơi thiếu đến 29 người.
“So với tổng biên chế được giao, đội ngũ công chức cấp xã ở Thành phố Hồ Chí Minh dư 103 người nên không thể tuyển bổ sung, thay vào đó phải sắp xếp, điều chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu,” bà Phạm Thị Thanh Hiền nói.
Từ thực tế đó, những ngày cuối năm 2025, các phường, xã ở Thành phố Hồ Chí Minh gấp rút điều động, bố trí lại công chức. Nhiều phương án như: sắp xếp trong nội bộ cấp xã, điều động công chức giữa khối Đảng, Mặt trận Tổ quốc và khối chính quyền, điều động từ cấp sở, ngành xuống cấp xã, đồng thời bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho lực lượng công chức chưa đáp ứng yêu cầu.
Bộ máy tại Thành phố Hồ Chí Minh cho đến nay đã cơ bản ổn định. Tuy nhiên, áp lực công việc trên vai đội ngũ công chức cấp xã vẫn chưa giảm, nhất là tại các địa bàn có quy mô dân số trên 100.000 dân và các địa bàn đặc thù. Một công chức thường xuyên phải kiêm nhiệm nhiều “vai” cùng một lúc.
Xã đảo Thạnh An là một trong năm đơn vị hành chính không thực hiện sắp xếp ở Thành phố Hồ Chí Minh sau ngày 1/7/2025. Điều này đồng nghĩa với việc không tăng chỉ tiêu biên chế, nhưng đội ngũ cán bộ, công chức phải “gánh” thêm nhiều nhiệm vụ của cấp huyện cũ.
Anh Võ Thanh Nhã, công chức tư pháp-hộ tịch xã Thạnh An, chia sẻ về áp lực đa nhiệm: “Từ ngày 1/7/2025 tới nay, có rất nhiều điểm mới, nhiều nhiệm vụ của cấp huyện đã chuyển giao về cấp xã. Ví dụ như lĩnh vực hộ tịch có yếu tố nước ngoài, trước đây thuộc thẩm quyền của huyện, hiện tại giao về cho xã thực hiện."
Theo anh Võ Thanh Nhã, ngoài chuyên môn chính là giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực tư pháp-hộ tịch, anh còn phải kiêm luôn công tác của Tổ Hành chính công để tiếp nhận và trả kết quả cho người dân.
“Nhiều việc quá, bản thân tôi phải chủ động sắp xếp. Trong giải quyết hồ sơ, cần xem xét mức độ ưu tiên, cái nào quan trọng làm trước, cái nào còn vướng mắc thì tìm cách tháo gỡ hoặc tham mưu cho cấp trên để xử lý kịp thời, không để chậm trễ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân,” anh Võ Thanh Nhã chia sẻ.
Tương tự, chị Trương Thị Ngọc Thảo, công chức Văn phòng Ủy ban Nhân dân xã Cần Giờ cũng được phân công cùng lúc nhiều nhiệm vụ, trong đó có những nhiệm vụ không thuộc lĩnh vực đào tạo ban đầu khi được tuyển dụng.
“Bản thân tôi ý thức được việc phải chủ động tự nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật, các quy định hiện hành cũng như các quy trình nghiệp vụ để xử lý hồ sơ nhằm đem lại hiệu quả cao trong công việc, đem lại sự hài lòng cho người dân. Bên cạnh đó, tôi cũng xác định kỹ năng số là “chìa khóa” quan trọng giúp công chức giải quyết công việc một cách hiệu quả nhất,” chị Trương Thị Ngọc Thảo nhấn mạnh về tinh thần tự học của người công chức thế hệ mới.
Áp lực từ tiến độ giải quyết hồ sơ trong bối cảnh chuyển đổi số cũng là một thách thức lớn. Trong tháng 1/2026, thành phố phải xử lý hơn 400.000 hồ sơ. Dù tỷ lệ đúng hạn đạt cao, nhưng đội ngũ công chức vẫn phải đối mặt với những bất cập về hạ tầng kỹ thuật như hệ thống mạng chập chờn, lỗi quét Căn cước công dân, mã định danh khiến họ phải nhập liệu thủ công, tốn nhiều thời gian.
Chính những áp lực thực tế này đã trở thành động lực buộc đội ngũ công chức phải tự làm mới mình, nâng cao kỹ năng số và tinh thần tự học để trở thành những "mắt xích" vận hành hiệu quả hệ điều hành quản trị đô thị thông minh.
Nụ cười và trách nhiệm
Vượt lên trên những áp lực về chuyên môn, sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp chính là “thước đo” đánh giá hiệu quả, năng suất làm việc của đội ngũ công chức cấp xã, nhất là trong quá trình hiện đại hóa nền hành chính ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Bà Lê Thị Kim Hiền, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Cần Giờ (Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng người cán bộ trong bối cảnh hiện nay phải ưu tiên tinh thần trách nhiệm và sự nhiệt tình, trong đó, sự nhiệt tình là ưu tiên hàng đầu.
“Tinh thần này hiện hữu qua việc công chức sẵn sàng hỗ trợ người dân làm thủ tục nộp hồ sơ trực tuyến, thậm chí “cầm tay, chỉ việc” hoặc “đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà” để hỗ trợ người thuộc đối tượng yếu thế. Bên cạnh đó, mỗi công chức đều phải tự nghiên cứu nâng cao trình độ, kỹ năng làm việc trên môi trường số để đáp ứng yêu cầu công việc trong tình hình mới,” bà Lê Thị Kim Hiền nhấn mạnh.
Tinh thần trách nhiệm trong công việc không chỉ nằm ở kết quả giải quyết hồ sơ đúng thời hạn (97,9% tỷ lệ hồ sơ đúng hạn của toàn thành phố trong tháng đầu năm 2026) mà còn ở sự thấu hiểu.
Bà Lê Thị Kim Hiền xúc động khi nói về sự đồng hành, chia sẻ của người dân: “Trong những ngày đầu thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, chắc chắn có những lúng túng, nhưng người dân rất hỗ trợ và đồng hành cùng cán bộ, công chức. Người dân sẵn sàng tiếp nhận cái mới, quy trình mới để cùng nhau đạt được mục tiêu cao nhất là sự thuận tiện và hài lòng."
Vượt lên trên những quy trình khô cứng, tinh thần phục vụ của đội ngũ công chức còn được thể hiện qua thái độ ứng xử.
Ông Nguyễn Văn Ngân, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bình Khánh tâm niệm: “Cán bộ công chức phải luôn nở nụ cười và hướng dẫn tận tình để người dân cảm thấy thân thiện nhất."
Theo ông Nguyễn Văn Ngân, khi các kỹ năng số đã thuần thục, thì yếu tố quyết định còn lại là thái độ ứng xử của người công chức.
"Anh em hiện nay hầu như đã thành thạo các kỹ năng, thao tác làm việc trên không gian mạng rồi. Điều cần thiết hơn là phải luôn giữ thái độ hòa nhã, vui vẻ khi giao tiếp, ứng xử với người dân. Chính quyền số hiện đại, hiệu quả nhưng phải đảm bảo thân thiện để người dân tin tưởng," ông Nguyễn Văn Ngân bày tỏ.
Sự đa năng, đa nhiệm của đội ngũ công chức không chỉ để “giải quyết hồ sơ” mà còn hướng tới mục tiêu cao hơn là khơi thông nguồn lực để phát triển kinh tế-xã hội. Trong năm 2025 vừa qua, nhiều xã, phường ở Thành phố Hồ Chí Minh có kết quả thu ngân sách vượt kế hoạch rất cao, thậm chí rất nhiều lần. Điển hình như xã Bình Khánh, thu ngân sách năm qua đã vượt tới 25,2 lần so với kế hoạch.
Đây là kết quả có sự đóng góp không nhỏ của đội ngũ công chức năng động, những người giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp, tạo điều kiện cho các sản phẩm OCOP của xã lên sàn giao dịch và thúc đẩy các công trình hạ tầng trọng điểm.
Ở góc độ lãnh đạo thành phố, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được luôn nhắc nhớ đội ngũ cán bộ, công chức về tinh thần “tự soi, tự sửa.”
Ông yêu cầu: “Làm thì phải nhanh nhưng phải có cơ sở pháp luật. Mỗi địa phương tùy tình huống vận dụng không sai pháp luật, đừng để thất thoát nhưng phải đảm bảo hiệu quả địa phương, vì lợi ích chung và trách nhiệm với nhân dân."
Công chức đa năng, đa nhiệm trong thực thi, số hóa trong kỹ năng và nồng hậu trong phục vụ đang trở thành những "mắt xích" vững chắc nhất để Thành phố Hồ Chí Minh bứt phá. Họ không chỉ là những người thực thi công vụ, mà còn là những người kiến tạo niềm tin, đưa siêu đô thị tiến vào kỷ nguyên hành chính hiện đại, thực sự vì dân phục vụ./.