Bên lề Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, ngày 19/10, trao đổi với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam, đại biểu Trần Vũ Khiêm, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị, cho rằng phát triển năng lượng tái tạo không chỉ nhằm bổ sung nguồn cung cho hệ thống điện quốc gia mà còn cần gắn với thu hút các ngành sản xuất, dịch vụ sử dụng điện xanh, tạo việc làm và gia tăng giá trị kinh tế.
Để đạt mục tiêu này, cần phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới điện, phụ tải và hệ thống lưu trữ, đồng thời hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, tạo cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn địa điểm và quyết định đầu tư dài hạn.
- Thưa đại biểu, trước yêu cầu bảo đảm cung ứng điện và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, theo ông, cần tiếp cận việc phát triển năng lượng tái tạo theo hướng nào để khai thác tốt hơn nguồn lực này?
Đại biểu Trần Vũ Khiêm: Phát triển năng lượng tái tạo không chỉ dừng lại ở việc xây dựng các nhà máy điện và cung cấp sản lượng cho hệ thống điện quốc gia, mà cần gắn với phát triển sản xuất, dịch vụ và tạo giá trị gia tăng tại địa phương.
Nếu chỉ phát triển nguồn điện mà chưa thu hút được các ngành sản xuất, dịch vụ sử dụng điện, cơ hội tạo thêm việc làm, nguồn thu ngân sách và giá trị gia tăng sẽ chưa được khai thác đầy đủ.
Vì vậy, quy hoạch năng lượng cần gắn với quy hoạch phát triển kinh tế, trong đó thu hút phụ tải mới phải được tính toán đồng thời với phát triển nguồn điện, lưới điện và các điều kiện hạ tầng liên quan.
Thực tế tại Quảng Trị cho thấy yêu cầu này khá rõ. Tỉnh hiện có 24 dự án điện gió đang vận hành với tổng công suất hơn 1.100 MW. Theo báo cáo của Tổng công ty Điện lực miền Trung, công suất lắp đặt các nguồn điện trên địa bàn khoảng 1.528 MW, gấp gần 3 lần công suất phụ tải cực đại.
Nếu thực hiện đầy đủ các quy hoạch đã được phê duyệt, đến năm 2030, công suất lắp đặt có thể đạt khoảng 12.963 MW, trong khi phụ tải cực đại dự báo khoảng 792 MW. Đây là công suất lắp đặt của nhiều loại nguồn điện, không đồng nghĩa với lượng điện năng dư thừa. Tuy nhiên, các số liệu cho thấy yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa phát triển nguồn điện và nhu cầu sử dụng điện.
- Để năng lượng xanh trở thành lợi thế trong cạnh tranh thu hút đầu tư, theo ông, các địa phương và cơ quan quản lý cần giải quyết những vấn đề gì?
Đại biểu Trần Vũ Khiêm: Khả năng tiếp cận điện xanh đang trở thành một trong những yếu tố được doanh nghiệp xuất khẩu và các nhà đầu tư có cam kết giảm phát thải quan tâm khi lựa chọn địa điểm sản xuất, kinh doanh. Những ngành như trung tâm dữ liệu cũng có nhu cầu sử dụng lượng điện lớn và đòi hỏi độ ổn định cao.
Tuy nhiên, doanh nghiệp không thể chỉ căn cứ vào tổng công suất nguồn điện để quyết định đầu tư. Họ cần biết khả năng cấp điện tại địa điểm dự kiến, thời điểm có thể cấp điện, chi phí và các điều kiện đi kèm.
Với nguồn điện gió, cần tính đến đặc điểm phát điện không liên tục, khả năng kết nối lưới điện và nguồn dự phòng đối với những dự án đòi hỏi cung cấp điện ổn định.
Tại Quảng Trị, với các khu kinh tế như Đông Nam Quảng Trị, Hòn La và lợi thế nằm trên Hành lang kinh tế Đông - Tây, việc kết hợp năng lượng tái tạo với hạ tầng giao thông, điện, hạ tầng số, nguồn nước, đất đai và nhân lực có thể mở ra thêm cơ hội thu hút đầu tư.
Từ thực tiễn này, tôi đề nghị nghiên cứu chương trình thí điểm thu hút sản xuất, dịch vụ sử dụng điện xanh tại những khu vực phù hợp. Cùng với chuẩn bị hạ tầng, cần công khai khả năng cấp điện, tiến độ đầu tư lưới điện và điều kiện tiếp cận điện xanh để doanh nghiệp chủ động lựa chọn địa điểm, quy mô đầu tư.
Các chính sách hỗ trợ, ưu đãi cần gắn với tiến độ dự án, công nghệ, hiệu quả sử dụng năng lượng và đóng góp kinh tế.
- Việc phát triển nguồn điện, lưới điện và phụ tải cần được phối hợp ra sao, nhất là khi xuất hiện những khách hàng có nhu cầu sử dụng điện lớn và yêu cầu cao về tính ổn định?
Đại biểu Trần Vũ Khiêm: Cần nghiên cứu mô hình kết hợp nguồn điện tái tạo, khách hàng sử dụng điện mới và hệ thống lưu trữ trên cơ sở đánh giá đầy đủ các điều kiện kỹ thuật, tài chính và hiệu quả đối với toàn hệ thống điện, thay vì chỉ nhìn vào sự gần nhau về địa lý giữa nhà máy điện và khách hàng.
Chẳng hạn, tại Quảng Trị, có thể nghiên cứu khả năng triển khai tại Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị hoặc Khu kinh tế Hòn La. Việc đánh giá cần làm rõ nhu cầu sử dụng điện, khả năng đấu nối, năng lực lưới điện và điều kiện phát triển hệ thống lưu trữ.
Hiệu quả giảm áp lực truyền tải phải được đánh giá theo từng điểm đấu nối, thời điểm phát điện và tiêu thụ điện. Không thể mặc nhiên cho rằng nguồn điện và khách hàng cùng nằm trong một tỉnh sẽ giảm được áp lực cho hệ thống truyền tải.
Về lâu dài, cần chuyển từ tư duy phát triển riêng nguồn điện sang phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới điện, phụ tải và lưu trữ. Thu hút phụ tải mới phải là một cấu phần của quy hoạch hệ thống điện, không phải nhiệm vụ thực hiện sau khi các dự án nguồn điện đã hoàn thành.
- Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, cơ chế mua bán điện trực tiếp cần được hoàn thiện như thế nào để doanh nghiệp có thể tiếp cận điện xanh với chi phí phù hợp và yên tâm đầu tư dài hạn?
Đại biểu Trần Vũ Khiêm: Thu hút được doanh nghiệp mới là bước đầu. Doanh nghiệp còn cần biết cách mua điện xanh, tổng chi phí và mức độ ổn định của hợp đồng để phục vụ quyết định đầu tư, huy động vốn.
Theo tôi, cơ chế mua bán điện trực tiếp cần đáp ứng ba yêu cầu. Thứ nhất, minh bạch tổng chi phí, bao gồm tiền mua điện, chi phí sử dụng hệ thống điện và các khoản thanh toán liên quan.
Phương pháp tính, nguyên tắc điều chỉnh cần được công khai để doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án tài chính dài hạn.
Thứ hai, làm rõ trách nhiệm và phân bổ rủi ro khi nguồn điện suy giảm, nhà máy gặp sự cố hoặc phải giảm phát do giới hạn lưới điện.
Hợp đồng cần quy định rõ nghĩa vụ thanh toán, xử lý khi pháp luật thay đổi, chấm dứt hợp đồng và giải quyết tranh chấp. Mua bán điện trực tiếp không đồng nghĩa với quyền ưu tiên truyền tải hoặc bảo đảm toàn bộ sản lượng điện của nhà máy được huy động.
Thứ ba, bảo đảm khả năng kiểm chứng nguồn gốc điện xanh. Quyền ghi nhận, chuyển giao chứng nhận điện xanh cần rõ ràng, có khả năng truy xuất, tránh việc một sản lượng điện được nhiều bên cùng sử dụng để chứng minh tiêu thụ điện xanh.
Tôi kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn về chi phí, hợp đồng, phân bổ rủi ro và ghi nhận nguồn gốc điện xanh theo quy định hiện hành. Đồng thời, cần khảo sát nhu cầu của doanh nghiệp, mức độ sẵn sàng của các nhà máy điện và điều kiện lưới điện để hỗ trợ hình thành các giao dịch phù hợp.
Thực tế tại Quảng Trị, dù có nhiều dự án điện gió đang vận hành, đến nay vẫn chưa có doanh nghiệp nào thực hiện mua bán điện trực tiếp, cho thấy cần đánh giá đầy đủ các điều kiện để cơ chế đi vào thực tế.
- Theo ông, cần hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện như thế nào để phát triển năng lượng thực sự đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số?
Đại biểu Trần Vũ Khiêm: Quốc hội cần rà soát các nguyên tắc phát triển đồng bộ nguồn điện, lưới điện và phụ tải khi xem xét dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực; đồng thời giám sát việc gắn chính sách năng lượng với thu hút đầu tư và phát triển vùng.
Chính phủ và các cơ quan quản lý cần đánh giá cân đối nguồn điện, lưới điện, phụ tải theo vùng khi cập nhật quy hoạch, kế hoạch thực hiện; bảo đảm thông tin về khả năng cấp điện, chi phí và điều kiện tiếp cận điện xanh đủ rõ để doanh nghiệp quyết định đầu tư.
Các địa phương cần chủ động chuẩn bị đất đai, hạ tầng, nhân lực và môi trường đầu tư; lựa chọn ngành, lĩnh vực phù hợp với lợi thế năng lượng và điều kiện phát triển thực tế.
Hiệu quả thu hút đầu tư cần được đánh giá qua công nghệ, việc làm, đóng góp ngân sách và giá trị kinh tế, không chỉ dựa vào vốn đăng ký hay công suất nguồn điện.
Thu hút các ngành sản xuất, dịch vụ sử dụng điện xanh phải đi cùng hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp. Giải quyết đồng thời bài toán nguồn điện, lưới điện, phụ tải, lưu trữ và cơ chế tiếp cận điện xanh sẽ giúp các địa phương chuyển lợi thế năng lượng thành lợi thế thu hút đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng và đóng góp vào an ninh năng lượng quốc gia.
- Trân trọng cảm ơn./.
