Trong bối cảnh dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đã được Chính phủ trình Quốc hội, dự kiến thông qua trong tháng 11 này, ngày 12/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức Hội thảo “Tham vấn dự thảo Nghị định và dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường” đối với các cơ quan quản lý, các địa phương khu vực phía Bắc, giới chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đây là bước chuẩn bị quan trọng nhằm bảo đảm các quy định hướng dẫn được hoàn thiện đồng bộ, có thể triển khai ngay sau khi Luật sửa đổi được ban hành, hạn chế tình trạng chính sách phải tiếp tục điều chỉnh do vướng mắc khi thực hiện.
Kiến nghị gỡ vướng mắc, tạo động lực tái chế
Chia sẻ tại hội thảo, Tiến sỹ Tăng Thế Cường - Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường hiện có 240 điều, phần thân dài 260 trang và phụ lục dài 315 trang, đang tiếp tục được hoàn thiện.
Với khối lượng quy định lớn, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm đầy đủ nội dung mà còn phải thống nhất, dễ tiếp cận và khả thi khi áp dụng. Đặc biệt, Luật sửa đổi nhiều nội dung, trong khi cán bộ thực thi phải đối chiếu giữa các điều khoản sửa đổi và quy định gốc, dễ phát sinh khó khăn nếu hệ thống văn bản thiếu đồng bộ. Do đó, nếu quy định không rõ ràng, thống nhất, cả chính quyền cấp xã và doanh nghiệp đều có thể gặp vướng mắc khi triển khai, khiến chính sách dù xây dựng tốt cũng khó đi vào cuộc sống.
Về phía doanh nghiệp, đại diện Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam (VBA) đánh giá cao nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc xây dựng, hoàn thiện dự thảo Nghị định. Tuy vậy, VBA cũng đề xuất quy định rõ hơn về các vấn đề như trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR); quản lý việc xả nước thải vào môi trường nước mặt không còn khả năng chịu tải, quy định tái sử dụng nước thải sau xử lý.
Cụ thể, liên quan đến tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu trong bao bì, theo VBA, dự thảo có quy định áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu đối với bao bì nhựa là 10%, bao bì giấy 20% từ năm 2030, là mục tiêu quan trọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển thị trường và phát triển ngành công nghiệp tái chế tại Việt Nam. Song việc triển khai cần có lộ trình phù hợp với năng lực cung ứng, hạ tầng thu gom, tái chế và các yêu cầu về an toàn sản phẩm, nhất là bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
“Theo đó, chúng tôi kiến nghị trước mắt chỉ áp dụng tỷ lệ bắt buộc đối với các nhóm bao bì có điều kiện kỹ thuật và thị trường phù hợp; chưa áp dụng đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, đồ uống khi chưa có đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế kiểm soát an toàn tương ứng. Đồng thời, đề nghị quy định rõ tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu cần được tính trên tổng khối lượng bao bì, sản phẩm đưa ra thị trường trong kỳ báo cáo, thay vì trên từng đơn vị bao bì, sản phẩm,” đại diện VBA góp ý.
Một vấn đề khác được Hiệp hội Bia-Rượu-Nước giải khát Việt Nam nhấn mạnh là chi phí. Theo VBA, giá vật liệu tái chế hiện cao hơn khoảng 30% so với vật liệu nguyên sinh, gây áp lực đối với doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi. Vì vậy, VBA đề nghị khôi phục cơ chế cho phép khấu trừ khối lượng vật liệu tái chế do đơn vị tái chế tại Việt Nam cung cấp khi xác định trách nhiệm EPR, nhằm tạo động lực trực tiếp cho doanh nghiệp chủ động sử dụng nguyên liệu tái chế.
Đối với bao bì nhựa mềm đa lớp, nhóm có cấu trúc phức tạp, giá trị thu hồi thấp và khó tìm đầu ra tái chế, VBA đề xuất bổ sung giải pháp đồng xử lý trong lò nung xi măng khi đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và môi trường. Phương án này có thể tận dụng chất thải khó tái chế, thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch, hạn chế chôn lấp.
Đại diện VBA cũng cho rằng bên cạnh việc đảm bảo tính nhất quán và công bằng, việc sử dụng các cơ chế khuyến khích trong tái chế là rất cần thiết để Nhà nước phát huy vai trò kiến tạo phát triển. Khi có cơ chế khuyến khích, doanh nghiệp sẽ có động lực chủ động sử dụng vật liệu tái chế trên cơ sở năng lực thực tế của mình.
Chất lượng chính sách phải được kiểm chứng bằng hiệu quả thực tiễn
Đối với quy định quản lý việc xả nước thải vào môi trường nước mặt không còn khả năng chịu tải, VBA đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế cho phép các cơ sở có nước thải sau xử lý đạt cột A của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng được xem xét tiếp tục xả thải, trên cơ sở đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và đánh giá tác động thực tế đối với nguồn tiếp nhận.
Về tái sử dụng nước thải sau xử lý để tưới cây, đại diện VBA cho biết nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chất lượng cao và có nhu cầu tận dụng nguồn nước sau xử lý để tưới cây xanh trong khuôn viên nhà máy, góp phần tiết kiệm tài nguyên nước và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, việc triển khai còn gặp khó khăn do chưa có hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về chất lượng nước thải phù hợp cho mục đích tái sử dụng.
“Bên cạnh đó, các thủ tục liên quan đến điều chỉnh hồ sơ môi trường có thể làm phát sinh thêm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp. Vì vậy, đối với các cơ sở có nước thải sau xử lý đạt Cột A của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải tương ứng và đáp ứng các điều kiện an toàn cần thiết, cho phép áp dụng cơ chế thông báo thay cho việc điều chỉnh hồ sơ môi trường chỉ để thực hiện hoạt động tái sử dụng nước thải tưới cây,” đại diện VBA nhấn mạnh.
Trong khi đó, đại diện Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA) góp ý về tính khả thi và lộ trình thực hiện trách nhiệm EPR đối với phương tiện giao thông. Cụ thể, VAMA đề nghị điều chỉnh cách xác định ngưỡng doanh thu 30 tỷ đồng/năm để miễn thực hiện trách nhiệm tái chế, theo hướng căn cứ vào tổng doanh thu từ các sản phẩm phát sinh trách nhiệm EPR trong năm.
Đối với phương tiện giao thông, VAMA kiến nghị cho phép chuyển phần khối lượng chưa đáp ứng tỷ lệ tái chế bắt buộc trong thời hạn tối đa 5 năm kể từ năm 2030, tương tự cơ chế áp dụng đối với một số nhóm sản phẩm khác. VAMA cũng đề xuất tỷ lệ tái chế bắt buộc đối với phương tiện giao thông đường bộ ở mức 0,5% trong giai đoạn 2030-2031 và 0,7% giai đoạn 2032-2034.
Ngoài ra, VAMA kiến nghị tiếp tục duy trì ba hình thức thực hiện EPR sau năm 2033; cho phép một tổ chức trung gian nhận ủy quyền đối với nhiều nhóm sản phẩm và quy định rõ điều khoản chuyển tiếp; chỉ áp dụng quy định tại Nghị định mới đối với trách nhiệm EPR từ năm 2027 trở về sau.
Những đề xuất của hiệp hội nêu trên cho thấy doanh nghiệp cơ bản ủng hộ định hướng tăng cường trách nhiệm bảo vệ môi trường, thúc đẩy tái chế và kinh tế tuần hoàn, song cũng đặt ra yêu cầu về lộ trình, cơ chế khuyến khích và phương thức tổ chức thực hiện phù hợp năng lực của từng ngành hàng.
Về phía cơ quan xây dựng dự thảo luật, nghị định và thông tư, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh chất lượng chính sách không chỉ được đo bằng số lượng quy định được ban hành hay mức độ cắt giảm thủ tục, mà quan trọng hơn là khả năng giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.
Mục tiêu cuối cùng của việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường là cải thiện chất lượng môi trường, để người dân được hưởng lợi và đất nước phát triển bền vững. Vì vậy, Bộ sẽ cầu thị tiếp thu những ý kiến xác đáng của chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, người dân và cơ quan quản lý để tiếp tục hoàn thiện chính sách, bảo đảm tính khả thi cao và hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh sau khi ban hành./.