Ngày 5/9, Ban Chủ nhiệm Đề tài độc lập cấp Nhà nước "Cơ sở lý luận và thực tiễnsửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 1992 phù hợp với tình hình mới" tổ chức Hội thảo"Những vấn đề lý luận và thực tiễn về Hiến pháp ở Việt Nam và kinh nghiệm nướcngoài."
Hội thảo là dịp để các chuyên gia, các nhà khoa học trao đổi, thảo luận,đánh giá toàn diện các quan điểm, tư tưởng về lập hiến của một số học giả, nhàchính trị có tầm ảnh hưởng đến lịch sử lập hiến của thế giới và của Việt Nam;tập trung làm rõ các vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến vị trí, vaitrò và nội dung của Hiến pháp thể hiện trong các giai đoạn, thời kỳ khác nhaucủa Việt Nam; tạo diễn đàn trao đổi, học tập kinh nghiệm thực tiễn về mô hình,quá trình lập hiến của một số nước tiêu biểu trên thế giới.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu nhấn mạnhtrải qua hơn 60 năm lịch sử lập hiến với 8 lần ban hành mới hoặc sửa đổi, bổsung Hiến pháp đã cho thấy, hoạt động lập hiến không chỉ dừng lại ở thẩm quyềnhiến định của Quốc hội mà đã trở thành sự kiện trọng đại mang tính lịch sử củađất nước, một cơ hội sinh hoạt chính trị dân chủ sâu rộng của toàn dân.
Mỗi sựthay đổi của Hiến pháp đều mang một ý nghĩa lịch sử sâu sắc, đánh dấu sự "chuyểnmình" của cả dân tộc để bước sang một giai đoạn phát triển mới ở một tầm caomới.
Phó Chủ tịch Uông Chu Lưu đề nghị các chuyên gia, các nhà khoa học tậptrung thảo luận về các nội dung cụ thể gồm lịch sử các tư tưởng lập hiến và quanđiểm lập hiến của Việt Nam; vị trí, vai trò, chức năng cơ bản của Hiến pháp vàkinh nghiệm lập hiến của một số nước; Hiến pháp với chủ quyền nhân dân; vai tròcủa Hiến pháp trong việc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước...
Giáo sư-tiến sỹ Trần Ngọc Đường (Viện Nghiên cứu lập pháp) cho rằng trongkho tàng tư tưởng đồ sộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền thì tưtưởng lập hiến của Người là một trong những nội dung quan trọng và tiêu biểunhất. Tư tưởng lập hiến của Người thể hiện tập trung ở luận điểm nổi tiếng củaNgười: "chúng ta phải có một bản Hiến pháp dân chủ."
Nội dung của luận điểm thể hiện ở những nét cơ bản: Nước phải độc lập,Quốc gia phải có chủ quyền là điều kiện tiên quyết để có Hiến pháp và Hiến phápra đời là để tuyên bố về mặt pháp lý một Nhà nước độc lập, có chủ quyền, làphương tiện để bảo vệ độc lập và chủ quyền của đất nước; Hiến pháp phải là một"Hiến pháp dân chủ"; "Thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân"bằng sức mạnh "thần linh pháp quyền" của Hiến pháp; cần phải có "Hiến pháp dânchủ" để nhân dân được hưởng quyền tư do dân chủ.
Giáo sư-tiến sỹ Trần Ngọc Đường nhấn mạnh để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảngđối với nhà nước và xã hội thông qua việc thực hiện quyền lập hiến có ý nghĩađặc biệt quan trọng. Là đạo luật cơ bản, đạo luật gốc, Hiến pháp có vai trò rấtlớn trong việc xác lập, củng cố và bảo đảm về phương diện pháp lý địa vị lãnhđạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội. Lịch sử lập hiến của Việt Nam đã chỉ rarằng bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội bằng Hiến phápthông qua hai con đường cơ bản: Một là thông qua hoạt động lập hiến của Quốchội, ban hành Hiến pháp thể chế hóa và ghi nhận đường lối lãnh đạo của Đảng đốivới nhà nước và xã hội trong từng thời kỳ cách mạng. Hai là thể chế hóa thànhmột điều luật trong Hiến pháp về vị trí, vai trò và trách nhiệm của Đảng trongviệc lãnh đạo nhà nước và lãnh đạo xã hội.
Đề cập tới chức năng cơ bản của Hiến pháp, Giáo sư-tiến sỹ Nguyễn ĐăngDung (Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội) nêu rõ với tư cách là đạo luật có hiệulực pháp lý tối cao của mỗi quốc gia, Hiến pháp ngày càng có vị trí vai trò quantrọng trong việc điều chỉnh đời sống chính trị của mỗi quốc gia. Theo từng thờikỳ, vai trò của Hiến pháp luôn có sự thay đổi. Giáo sư-tiến sỹ Nguyễn Đăng Dungnhấn mạnh: cho dù có thay đổi thì Hiến pháp phải giữ lại chức năng cổ điển vốncó của mình là giới hạn quyền lực nhà nước.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Thuận nhấn mạnh trong tất cả các quốc gia theo chủnghĩa lập hiến, hiến pháp là văn bản ghi nhận ý chí của nhân dân, xác lập sự lựachọn chính trị của nhân dân ở mỗi quốc gia. Hiến pháp được coi là đạo luật cơbản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Một trong những nhiệm vụ quantrọng được đặt ra đối với mỗi bản Hiến pháp là phải quy định về nguyên tắc tổchức quyền lực nhà nước và chức năng nhiệm vụ của mỗi thiết chế trong bộ máy nhànước ở trung ương và địa phương. Đây là căn cứ quan trọng để thành lập ra cácthiết chế để vận hành, thực thi quyền lực nhà nước.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Thuận đề nghị trong quá trình sửa đổi Hiến pháp cầnnghiên cứu, làm rõ nguyên tắc quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân côngvà kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp. Trên cơsở đó mà quy định địa vị pháp lý, chức năng nhiệm vụ của mỗi thiết chế nhà nướcở trung ương và địa phương. Đồng thời, xác định mức độ cụ thể trong những quyđịnh đối với mỗi cơ quan trong Hiến pháp.
Qua nghiên cứu kinh nghiệm thế giới cho thấy, hiện nay có hai xu hướng:thứ nhất quy định khái quát những bảo đảm rõ ràng, nhất là về chức năng, nhiệmvụ, quyền hạn của mỗi thiết chế nhà nước trong Hiến pháp, trên cơ sở đó các đạoluật sẽ quy định cụ thể. Thứ hai có Hiến pháp quy định khá chi tiết, kể cả vềtrình tự, thủ tục cụ thể trong hoạt động của các thiết chế nhà nước, nhất là ởcấp độ trung ương.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Thuận đặt vấn đề cơ chế kiểm soát giữa các cơ quan nênđược tổ chức thế nào, thông qua các hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra...như hiện nay hay cần bổ sung cơ chế mới, thiết chế mới.../.
Hội thảo là dịp để các chuyên gia, các nhà khoa học trao đổi, thảo luận,đánh giá toàn diện các quan điểm, tư tưởng về lập hiến của một số học giả, nhàchính trị có tầm ảnh hưởng đến lịch sử lập hiến của thế giới và của Việt Nam;tập trung làm rõ các vấn đề về lý luận và thực tiễn liên quan đến vị trí, vaitrò và nội dung của Hiến pháp thể hiện trong các giai đoạn, thời kỳ khác nhaucủa Việt Nam; tạo diễn đàn trao đổi, học tập kinh nghiệm thực tiễn về mô hình,quá trình lập hiến của một số nước tiêu biểu trên thế giới.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu nhấn mạnhtrải qua hơn 60 năm lịch sử lập hiến với 8 lần ban hành mới hoặc sửa đổi, bổsung Hiến pháp đã cho thấy, hoạt động lập hiến không chỉ dừng lại ở thẩm quyềnhiến định của Quốc hội mà đã trở thành sự kiện trọng đại mang tính lịch sử củađất nước, một cơ hội sinh hoạt chính trị dân chủ sâu rộng của toàn dân.
Mỗi sựthay đổi của Hiến pháp đều mang một ý nghĩa lịch sử sâu sắc, đánh dấu sự "chuyểnmình" của cả dân tộc để bước sang một giai đoạn phát triển mới ở một tầm caomới.
Phó Chủ tịch Uông Chu Lưu đề nghị các chuyên gia, các nhà khoa học tậptrung thảo luận về các nội dung cụ thể gồm lịch sử các tư tưởng lập hiến và quanđiểm lập hiến của Việt Nam; vị trí, vai trò, chức năng cơ bản của Hiến pháp vàkinh nghiệm lập hiến của một số nước; Hiến pháp với chủ quyền nhân dân; vai tròcủa Hiến pháp trong việc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước...
Giáo sư-tiến sỹ Trần Ngọc Đường (Viện Nghiên cứu lập pháp) cho rằng trongkho tàng tư tưởng đồ sộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền thì tưtưởng lập hiến của Người là một trong những nội dung quan trọng và tiêu biểunhất. Tư tưởng lập hiến của Người thể hiện tập trung ở luận điểm nổi tiếng củaNgười: "chúng ta phải có một bản Hiến pháp dân chủ."
Nội dung của luận điểm thể hiện ở những nét cơ bản: Nước phải độc lập,Quốc gia phải có chủ quyền là điều kiện tiên quyết để có Hiến pháp và Hiến phápra đời là để tuyên bố về mặt pháp lý một Nhà nước độc lập, có chủ quyền, làphương tiện để bảo vệ độc lập và chủ quyền của đất nước; Hiến pháp phải là một"Hiến pháp dân chủ"; "Thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân"bằng sức mạnh "thần linh pháp quyền" của Hiến pháp; cần phải có "Hiến pháp dânchủ" để nhân dân được hưởng quyền tư do dân chủ.
Giáo sư-tiến sỹ Trần Ngọc Đường nhấn mạnh để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảngđối với nhà nước và xã hội thông qua việc thực hiện quyền lập hiến có ý nghĩađặc biệt quan trọng. Là đạo luật cơ bản, đạo luật gốc, Hiến pháp có vai trò rấtlớn trong việc xác lập, củng cố và bảo đảm về phương diện pháp lý địa vị lãnhđạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội. Lịch sử lập hiến của Việt Nam đã chỉ rarằng bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước và xã hội bằng Hiến phápthông qua hai con đường cơ bản: Một là thông qua hoạt động lập hiến của Quốchội, ban hành Hiến pháp thể chế hóa và ghi nhận đường lối lãnh đạo của Đảng đốivới nhà nước và xã hội trong từng thời kỳ cách mạng. Hai là thể chế hóa thànhmột điều luật trong Hiến pháp về vị trí, vai trò và trách nhiệm của Đảng trongviệc lãnh đạo nhà nước và lãnh đạo xã hội.
Đề cập tới chức năng cơ bản của Hiến pháp, Giáo sư-tiến sỹ Nguyễn ĐăngDung (Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội) nêu rõ với tư cách là đạo luật có hiệulực pháp lý tối cao của mỗi quốc gia, Hiến pháp ngày càng có vị trí vai trò quantrọng trong việc điều chỉnh đời sống chính trị của mỗi quốc gia. Theo từng thờikỳ, vai trò của Hiến pháp luôn có sự thay đổi. Giáo sư-tiến sỹ Nguyễn Đăng Dungnhấn mạnh: cho dù có thay đổi thì Hiến pháp phải giữ lại chức năng cổ điển vốncó của mình là giới hạn quyền lực nhà nước.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Thuận nhấn mạnh trong tất cả các quốc gia theo chủnghĩa lập hiến, hiến pháp là văn bản ghi nhận ý chí của nhân dân, xác lập sự lựachọn chính trị của nhân dân ở mỗi quốc gia. Hiến pháp được coi là đạo luật cơbản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lý cao nhất. Một trong những nhiệm vụ quantrọng được đặt ra đối với mỗi bản Hiến pháp là phải quy định về nguyên tắc tổchức quyền lực nhà nước và chức năng nhiệm vụ của mỗi thiết chế trong bộ máy nhànước ở trung ương và địa phương. Đây là căn cứ quan trọng để thành lập ra cácthiết chế để vận hành, thực thi quyền lực nhà nước.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Thuận đề nghị trong quá trình sửa đổi Hiến pháp cầnnghiên cứu, làm rõ nguyên tắc quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân côngvà kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp. Trên cơsở đó mà quy định địa vị pháp lý, chức năng nhiệm vụ của mỗi thiết chế nhà nướcở trung ương và địa phương. Đồng thời, xác định mức độ cụ thể trong những quyđịnh đối với mỗi cơ quan trong Hiến pháp.
Qua nghiên cứu kinh nghiệm thế giới cho thấy, hiện nay có hai xu hướng:thứ nhất quy định khái quát những bảo đảm rõ ràng, nhất là về chức năng, nhiệmvụ, quyền hạn của mỗi thiết chế nhà nước trong Hiến pháp, trên cơ sở đó các đạoluật sẽ quy định cụ thể. Thứ hai có Hiến pháp quy định khá chi tiết, kể cả vềtrình tự, thủ tục cụ thể trong hoạt động của các thiết chế nhà nước, nhất là ởcấp độ trung ương.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Thuận đặt vấn đề cơ chế kiểm soát giữa các cơ quan nênđược tổ chức thế nào, thông qua các hoạt động giám sát, kiểm tra, thanh tra...như hiện nay hay cần bổ sung cơ chế mới, thiết chế mới.../.
Quỳnh Hoa (TTXVN/Vietnam+)
