Từ vùng dược liệu dưới tán rừng đến các mô hình chế biến và du lịch sinh thái, khu vực miền núi Đà Nẵng đang đứng trước cơ hội tạo động lực tăng trưởng mới sau sáp nhập.
Tuy nhiên, để tài nguyên trở thành sinh kế bền vững, địa phương cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường và giá trị gia tăng làm thước đo.
Chuyển tư duy, tháo gỡ "nút thắt" sản xuất
Sau hợp nhất, không gian phát triển nông, lâm nghiệp của Đà Nẵng mở rộng rõ rệt.
Thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố cho biết địa bàn hiện có hơn 203.000ha đất sản xuất nông nghiệp, 442 trang trại, 654 hợp tác xã và 477 sản phẩm OCOP.
Đáng chú ý, 19 sản phẩm đã xuất khẩu, dự kiến mang lại doanh thu trên 100 tỷ đồng trong năm 2026. Bên cạnh đó, diện tích rừng và đất trồng cây rừng đạt trên 744.000ha (rừng tự nhiên và rừng trồng chiếm hơn 688.000ha), tạo nền tảng lớn để phát triển kinh tế lâm nghiệp và dược liệu.
Tuy nhiên, quy mô tài nguyên chưa tương xứng với hiệu quả kinh tế. Đánh giá về vấn đề này, bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh: "Yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là mở rộng sản xuất mà phải nâng chất lượng phát triển, xác định mỗi khu vườn, trang trại có thể tạo ra bao nhiêu giá trị và còn dư địa gia tăng ở những khâu nào."
Thực tế cho thấy sản xuất của người dân miền núi vẫn phân tán, thiếu liên kết. Việc thiếu vắng các cơ sở chế biến tại chỗ khiến giá trị nông sản bị hạn chế. Dẫn chứng thực tế, một nông dân trồng quế và dược liệu tại xã Tây Giang chia sẻ, "ở một số địa phương phía Bắc, cây quế sau ba năm đã có thể tỉa cành, thu lá bán cho nhà máy chế biến, nhưng tại địa phương chưa có cơ sở tương tự nên người trồng phải chờ nhiều năm mới khai thác được giá trị."
Bên cạnh đó, tâm lý e ngại trồng rừng gỗ lớn do vướng mắc quyền khai thác hay quyền sử dụng đất cũng đòi hỏi thành phố phải tháo gỡ đồng bộ các nút thắt về cơ chế, hạ tầng và thị trường.
Ngành nông nghiệp Đà Nẵng xác định việc ứng dụng công nghệ số phải đi vào thực chất, hướng tới giảm chi phí, nâng chất lượng và cải thiện thu nhập cho người dân.
Mở hướng sinh kế từ dược liệu dưới tán rừng
Phát triển dược liệu dưới tán rừng kết hợp chăn nuôi và du lịch sinh thái đang là hướng đi then chốt tại các xã miền núi nhằm vừa tạo nguồn thu, vừa bảo vệ độ che phủ rừng.
Tại xã biên giới Hùng Sơn, dược liệu và du lịch được chọn làm khâu đột phá. Ông Nguyễn An, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân xã Hùng Sơn cho biết, "địa phương tập trung hỗ trợ người dân trồng dược liệu dưới tán rừng, triển khai chi trả dịch vụ môi trường rừng và hướng tới các cơ chế tạo thu nhập từ giá trị rừng, trong đó có tiềm năng tín chỉ carbon." Xã đã di thực, thử nghiệm thành công sâm Ngọc Linh, đồng thời phát triển các cây thuốc quý như bảy lá một hoa, ba kích, đảng sâm, ngũ vị tử. Lễ hội “Khai năm tạ ơn rừng” của đồng bào Cơ Tu cũng được định hướng gắn với du lịch trải nghiệm và bảo vệ rừng.
Tại xã Tây Giang, ông ARất BLúi, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã, khẳng định hiệu quả của các mô hình trồng ba kích, bảy lá một hoa. Dù vậy, ông kiến nghị: "Rất cần thành phố có cơ chế ‘trải thảm đỏ’ đặc thù để thu hút doanh nghiệp an tâm đầu tư quy hoạch vùng trồng, hỗ trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đầu ra cho vùng biên giới."
Ở góc độ hợp tác xã, giải bài toán "lấy ngắn nuôi dài" là ưu tiên hàng đầu. Anh Bh’ling Miêng, Giám đốc hợp tác xã Nông dược và Du lịch Lộc Trời (xã Tây Giang), chia sẻ "các loại dược liệu như ba kích, bảy lá một hoa cần khoảng năm năm mới cho thu hoạch. Nếu chỉ dựa vào nguồn thu từ cây dược liệu, người trồng sẽ khó duy trì sản xuất." Vì vậy, hợp tác xã đã kết hợp chăn nuôi gia súc, gia cầm và làm du lịch sinh thái tại chỗ để tạo dòng tiền ngắn hạn. Cách làm này giúp người dân hạn chế phát rẫy làm nương, bảo vệ rừng và nguồn nước.
Đẩy mạnh chế biến sâu, hoàn thiện hạ tầng
Để gia tăng tỷ lệ giá trị giữ lại cho địa phương, một số mô hình đã chủ động đầu tư chế biến sâu. Anh Cơlâu Thái Ngọc, Tổ trưởng Tổ hợp tác dược liệu Ánh Dương, xã Tây Giang cho biết: "Sau khi hoàn thiện giấy phép an toàn thực phẩm, cơ sở sản xuất ổn định từ 500 đến 1.000 lít rượu dược liệu mỗi tháng, doanh thu đạt từ 30 triệu đồng/tháng trở lên."
Mô hình không chỉ tận dụng nguyên liệu sẵn có mà còn giải quyết việc làm cho lao động địa phương.
Tuy nhiên, các chủ thể sản xuất đang đối mặt với bài toán nguồn vốn, hạ tầng và cơ chế. Anh Bh’ling Miêng cho biết khoản vay 200 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội hiện chưa đủ đáp ứng nhu cầu sản xuất dài hạn. Anh kiến nghị: "Cần nâng hạn mức vay lên 500 triệu đồng, kéo dài thời hạn vay từ năm năm trở lên với lãi suất ưu đãi, phù hợp hơn với đặc thù sản xuất."
Về du lịch, dù hợp tác xã Lộc Trời đã được công nhận là điểm du lịch nhưng chưa thể đón khách quốc tế. Anh Miêng mong muốn thành phố sớm có cơ chế quản lý phù hợp, tạo điều kiện cho khách nước ngoài lưu trú tại các điểm du lịch sinh thái gần biên giới. Ngoài ra, trước tình trạng giao thông miền núi thường xuyên sạt lở mùa mưa bão, đại diện chuyên môn địa phương cho biết: "Cần nguồn lực để thi công giật cấp taluy, gia cố bằng kè rọ đá tại các điểm có nguy cơ sạt lở cao, bảo đảm giao thông thông suốt."
Để kinh tế vườn và rừng tạo được sức bật, thành phố Đà Nẵng cần tiếp tục tổ chức lại vùng sản xuất theo điều kiện sinh thái, hoàn thiện dữ liệu về trang trại và hợp tác xã, khuyến khích doanh nghiệp, nhà khoa học tham gia chuỗi giá trị. Chính sách tín dụng cũng cần phù hợp với chu kỳ đầu tư của cây dược liệu, trong khi hạ tầng giao thông và cơ chế phát triển du lịch phải được cải thiện đồng bộ.
Đặc biệt, chuyển đổi số cần được đánh giá bằng kết quả trước và sau khi áp dụng, thay vì chỉ đếm số lượng mô hình được gắn nhãn “số.” Hiệu quả cuối cùng phải thể hiện ở năng suất, chất lượng, khả năng tiêu thụ, chi phí sản xuất và thu nhập của người dân.
Từ lợi thế rừng, vườn và tri thức bản địa, miền núi Đà Nẵng có cơ hội hình thành những chuỗi giá trị mới, kết nối nông nghiệp với chế biến và dịch vụ.
Khi người dân có thể sống được bằng nghề rừng, sản phẩm địa phương có đầu ra ổn định và giá trị được giữ lại nhiều hơn tại cộng đồng, chuyển dịch tư duy từ sản xuất sang kinh tế nông nghiệp mới thực sự tạo ra động lực phát triển bền vững./.
Lào Cai đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới phát triển dược liệu, cây trồng chủ lực
Các sản phẩm có lợi thế như sâm, tam thất, quế, hồi, atiso và một số dược liệu bản địa sẽ được lựa chọn trên cơ sở điều kiện sinh thái, quy mô vùng nguyên liệu, khả năng chế biến, nhu cầu thị trường.
