Chi phí năng lượng đắt đỏ, áp lực lạm phát và chi phí đi vay gia tăng đang cùng lúc hợp thành “cơn gió ngược” mạnh mẽ, đe dọa hãm phanh đà phục hồi kinh tế của Khu vực đồng euro (Eurozone) bất chấp những dự báo tăng trưởng khả quan trước đó của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).
Dù Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) đã nhất trí xả 100 triệu thùng dầu dự trữ khẩn cấp thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và Mỹ cũng cam kết không cấm xuất khẩu diesel, phần nào làm giảm lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung, giới chuyên gia nhận định đây chỉ là giải pháp "câu giờ" tạm thời. Nút thắt lớn nhất của châu Âu không nằm ở nguồn cung dầu thô mà ở sự thiếu hụt nghiêm trọng năng lực chế biến nội địa.
Thống kê từ Hiệp hội các nhà sản xuất nhiên liệu châu Âu (FuelsEurope) chỉ ra kể từ năm 2009, đã có 35 nhà máy lọc dầu tại châu Âu phải đóng cửa, khiến công suất toàn khu vực sụt giảm tới 20%. Bên cạnh đó, lượng dự trữ khí đốt ở mức thấp khi mùa Đông cận kề đang buộc châu Âu đối mặt với nguy cơ biến động giá lớn, bóp nghẹt biên lợi nhuận của doanh nghiệp và bào mòn sức mua của người tiêu dùng.
Lạm phát tháng 9 tại Eurozone đã tăng lên 3,8%, trong đó giá năng lượng tăng vọt 18,8% là tác nhân chính. Dù lạm phát cơ bản vẫn duy trì ở mức 2,5%, ECB đang đứng trước bài toán chính sách vô cùng phức tạp: liệu cú sốc năng lượng sẽ lan rộng tạo thành vòng xoáy tăng giá-tăng lương, hay sẽ làm suy yếu nhu cầu đến mức tự kéo lạm phát giảm xuống? Dù hiện tại chưa có dấu hiệu rõ ràng về vòng xoáy giá-lương, nhưng nếu chi phí năng lượng tiếp tục neo cao, các doanh nghiệp chắc chắn sẽ chuyển gánh nặng sang người tiêu dùng, còn người lao động sẽ đòi tăng lương để bù đắp sức mua.
Tháng trước, ECB đã phải tăng lãi suất tiền gửi lên 2,5%. Tuy nhiên, giá năng lượng đắt đỏ cộng với các điều kiện tài chính thắt chặt có thể làm suy yếu nền kinh tế, qua đó thu hẹp dư địa điều chỉnh chính sách tiền tệ nhằm đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2%.
Bên cạnh năng lượng và lạm phát, chi phí vay mượn từ thị trường trái phiếu cũng đang đè nặng lên nền kinh tế. Pháp hiện là một tâm điểm quan ngại khi chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ so với Đức ngày càng nới rộng. Các nhà đầu tư tỏ ra lo lắng về khả năng kiểm soát thâm hụt ngân sách của Pháp trong bối cảnh bất ổn chính trị trong nước.
Khi rủi ro tài khóa gia tăng, nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp, kéo theo chi phí huy động vốn của cả doanh nghiệp và hộ gia đình đều tăng, ngay cả khi ECB không nâng lãi suất. Thêm vào đó, làn sóng đầu tư AI trên toàn cầu cũng góp phần đẩy lãi suất dài hạn lên cao, vô hình trung thắt chặt thêm các điều kiện tài chính tại Eurozone.
Các chính phủ châu Âu đang phải đối mặt với một sự đánh đổi khó khăn: nếu tăng vay nợ để duy trì các khoản trợ cấp năng lượng, họ sẽ phải đối mặt với áp lực nợ công khổng lồ và làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư. Đà phục hồi của châu Âu sắp tới phụ thuộc rất lớn vào việc nguồn cung nhiên liệu có kịp thời được cải thiện trước khi chi phí đắt đỏ buộc nền kinh tế phải hãm phanh. Việc xả kho dự trữ không thể giải quyết triệt để sự phụ thuộc mang tính cơ cấu. Ba gánh nặng - năng lượng, lạm phát và chi phí vay - đang hợp thành một phép thử lớn nhất đối với sức chịu đựng của kinh tế châu Âu./.