Ngành đóng tàu Việt Nam đã và đang và khẳng định vị thế với thế giới về năng lực, có thể trở thành “cực tăng trưởng” công nghiệp, đóng góp đáng kể vào mục tiêu tăng trưởng hai con số, giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế biển và bảo vệ chủ quyền biển đảo của đất nước.
“Xương sống” công nghiệp biển
Tại Hội thảo “Kinh tế biển Việt Nam trong giai đoạn mới, vai trò doanh nghiệp và công nghiệp đóng tàu” do Hội Khoa học kỹ thuật tàu thủy Việt Nam (VISIA) tổ chức vào chiều nay (ngày 18/5), ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Công nghiệp Tàu thủy (SBIC) và Ủy viên VISIA cho biết, Kết luận số 18-KL/TW năm 2026 của Hội nghị Trung ương 2 tiếp tục khẳng định mạnh mẽ hơn vai trò của ngành đóng tàu khi xác định đây là “công nghiệp nền tảng quốc gia”, đã cho thấy bước chuyển rất quan trọng tư duy phát triển về vai trò kinh tế biển, công nghiệp hóa, tự chủ công nghệ, logistics và an ninh quốc gia của lĩnh vực này.
“Nếu trước đây ngành đóng tàu chủ yếu được nhìn nhận ở góc độ sản xuất công nghiệp chuyên ngành, thì nay ngành này được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia với vai trò là ‘xương sống công nghiệp biển’. Một quốc gia có ngành đóng tàu mạnh sẽ góp phần trực tiếp nâng cao năng lực bảo đảm chủ quyền biển đảo, chủ động hơn về vận tải biển, giảm phụ thuộc vào thị trường nước ngoài, tiết giảm đáng kể chi phí logistics, là mắt xích quan trọng trong chuỗi phát triển kinh tế xanh và chuyển đổi năng lượng toàn cầu” ông Đạt khẳng định.
Từ đó, ông Đạt nhìn nhận vị trí của ngành đóng tàu Việt Nam hiện nay nằm ở giao điểm của ba trục chiến lược: kinh tế-logistics-an ninh quốc gia. Phát triển ngành đóng tàu hoàn toàn có thể trở thành một cực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu đưa Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.
Nhà nước cần có chiến lược phát triển ngành công nghiệp đóng tàu
Nhà nước cần có chiến lược phát triển ngành công nghiệp đóng tàu; đầu tư, nâng cấp cơ sở hạ tầng, thiết bị, công nghệ; có chính sách phát triển các ngành sản xuất phụ trợ.
Ngành đóng tàu đã được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia với vai trò là “xương sống” công nghiệp biển, giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế biển.
Tuy nhiên, vị Phó Tổng Giám đốc SBIC cũng thừa nhận, trong nhiều năm, ngành đóng tàu Việt Nam từng đối mặt với không ít khó khăn như năng lực tài chính hạn chế, công nghệ chưa đồng bộ, công nghiệp hỗ trợ yếu, thị trường thiếu ổn định và sản xuất còn manh mún. Nhiều cơ sở đóng tàu chưa hình thành được chuỗi sản xuất quy mô lớn, tỷ lệ nội địa hóa thấp, sức cạnh tranh quốc tế còn hạn chế.
Chung quan điểm, ông Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) cho rằng, ngành công nghiệp đóng tàu vốn được coi là xương sống, là bệ đỡ hạ tầng cho kinh tế biển.
“Dù đã có những nỗ lực tái cơ cấu mạnh mẽ nhưng hiện nay vẫn chưa gặp không ít khó khăn về nguồn vốn, làm chủ công nghệ cao, thu hút nguồn nhân lực cao để đáp ứng xu hướng đóng tàu xanh, tàu thông minh; năng lực cạnh tranh của đội tàu trong nước còn khiêm tốn, thị trường vận tải quốc gia còn phụ thuộc lớn vào hãng tàu nước ngoài,” ông Linh chỉ ra thực tế.
Sớm hình thành hệ sinh thái công nghệ biển hiện đại
Sau gần ba thập kỷ vật lộn với khó khăn, suy thoái, đến nay, theo ông Đạt, cùng với sự quyết liệt để tái cơ cấu SBIC và những quyết sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước và các Bộ, ngành, ngành đóng tàu Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng kể như tham gia đóng tàu kỹ thuật cao, tàu xanh và tự chủ đóng mới tàu quân sự hiện đại, dù vẫn đối mặt với khó khăn tài chính và thách thức công nghệ đưa Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có năng lực đóng tàu hàng đầu thế giới.
“Ngành công nghiệp đóng tàu không chỉ là một ngành sản xuất thuần túy, mà đang trở thành công cụ quyền lực quốc gia trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và bất ổn toàn cầu hiện nay cũng như làm chủ chuỗi cung ứng logistics và giảm chi phí logistics một cách bền vững, đồng thời nếu được quan tâm hỗ trợ và tháo gỡ thì ngành đóng tàu có thể tham gia đóng góp vào thúc đẩy tăng trưởng GDP quốc gia thông qua hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu,” ông Đạt kiến nghị.
Đưa ra giải pháp thúc đẩy ngành công nghiệp đóng tàu, lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết Bộ Xây dựng đã hoàn thiện và trình Chính phủ đề án nâng cao năng lực các doanh nghiệp đóng tàu trong nước, trong đó đã đề xuất nhiều chính sách tài chính, thuế, phí, quy hoạch để phát triển ngành công nghiệp tàu thủy.
“Hiện, Bộ Luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy đang được sửa đổi, trong đó bổ sung một số quy định mới trong Luật như: chính sách ưu đãi về thuế, phí, đầu tư cho doanh nghiệp đóng tàu; thu hút nguồn lực trong và ngoài nước tham gia phát triển công nghiệp tàu thủy; ưu tiên sử dụng sản phẩm công nghiệp tàu thủy sản xuất trong nước,” lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam nói thêm.
Gợi mở về vấn đề kinh tế biển trong chiến lược tăng trưởng mới của Việt Nam và yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, Thượng tướng Nguyễn Văn Thành, nguyên Bí thư Thành ủy Hải Phòng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an đánh giá, phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới không chỉ gắn với hạ tầng và công nghiệp truyền thống, mà còn gắn với việc hình thành hệ sinh thái công nghệ biển hiện đại, hạ tầng dữ liệu biển số và các mô hình quản trị biển thông minh.
“Các doanh nghiệp đóng tàu cần tăng cường liên kết, chia sẻ thông tin thị trường, hợp tác công nghệ và từng bước hình thành mạng lưới phối hợp theo chuỗi giá trị, sẽ góp phần tạo điều kiện để đơn vị từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp và kinh tế biển trong giai đoạn mới,” Thượng tướng Nguyễn Văn Thành góp ý thêm./.
Tái cơ cấu ngành đóng tàu: Mong ngóng nhà đầu tư cam kết đồng hành lâu dài
Các doanh nghiệp đóng tàu mong muốn Nhà nước chọn nhà đầu tư có năng lực tài chính và kinh nghiệm trong lĩnh vực đóng tàu, cam kết đồng hành lâu dài, không mang tính ngắn hạn hoặc mua bán lại.
