Việc đưa di chỉ khảo cổ Hang Bói thuộc Khu du lịch văn hóa Thung Ui, phường Tây Hoa Lư vào khai thác du lịch đã mở ra hướng đi mới trong phát huy giá trị di sản khảo cổ gắn với phát triển du lịch ở Ninh Bình.
Sản phẩm du lịch mới không chỉ góp phần đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách mà còn tạo cơ hội giới thiệu những dấu tích khảo cổ có giá trị, góp phần làm rõ chiều sâu lịch sử, văn hóa của vùng đất Cố đô.
Đánh thức giá trị khảo cổ
Nằm trong tuyến tham quan Khu du lịch văn hóa Thung Ui, Hang Bói là di chỉ khảo cổ ghi dấu sự cư trú của người tiền sử cách đây hơn 12.000 năm trong Quần thể danh thắng Tràng An.
Để đến Hang Bói, du khách phải đi bộ qua những bậc đá men theo sườn núi, từ cửa rừng Thung Ui vượt quãng đường khoảng 1km, với độ cao hơn 100m. Hành trình đòi hỏi thể lực nhưng cũng mở ra trải nghiệm khám phá thiên nhiên, trước khi du khách tiếp cận không gian hang động nằm sâu trong lòng núi. Hang có chiều sâu khoảng 60-70m, bên trong gồm các khu vực có kích thước khác nhau, với hệ thống thạch nhũ và măng đá hình thành qua quá trình kiến tạo tự nhiên kéo dài hàng triệu năm.
Điểm đáng chú ý của Hang Bói không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở những dấu tích phản ánh hoạt động của con người trong quá khứ. Khu vực cửa hang phát hiện lớp vỏ ốc nhuyễn thể, dấu tích gắn với tập quán khai thác nguồn thức ăn tự nhiên của cư dân cổ.
Trong điều kiện con người chủ yếu dựa vào săn bắt, hái lượm, các nguồn lợi sẵn có từ rừng núi, sông suối đóng vai trò quan trọng đối với đời sống. Những dấu tích như vậy góp phần cung cấp thông tin về phương thức kiếm sống, cách con người thích nghi với môi trường tự nhiên trong từng giai đoạn lịch sử.
Du khách Bùi Thị Thúy, phường Yên Sơn, tỉnh Ninh Bình chia sẻ tham quan Hang Bói mang đến trải nghiệm mới mẻ khi không chỉ được khám phá cảnh quan thiên nhiên mà du khách còn có cơ hội tìm hiểu về dấu tích cư trú, đời sống sinh hoạt của người tiền sử. Qua phần thuyết minh của hướng dẫn viên, những câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi, dễ hình dung hơn.
Các phát hiện khảo cổ tại khu vực Hang Bói góp phần bổ sung tư liệu nghiên cứu về quá trình con người cư trú trong không gian núi đá vôi Ninh Bình. Thông qua việc nghiên cứu địa tầng, di vật và các dấu tích còn lại, giới chuyên môn có thêm cơ sở tìm hiểu điều kiện sống, tập quán sinh hoạt và mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên thời tiền sử.
Bà Nguyễn Hoa Mận, hướng dẫn viên Khu du lịch văn hóa Thung Ui cho biết để truyền tải đầy đủ giá trị di sản đến du khách, đội ngũ hướng dẫn viên chủ động tìm hiểu tài liệu lịch sử, thông tin khảo cổ và các nguồn tư liệu liên quan. Qua đó, nội dung thuyết minh không chỉ giới thiệu cảnh quan mà còn làm rõ những dấu tích khảo cổ, lịch sử cư trú, đời sống và tập quán của người tiền sử.
Mở hướng đi mới cho du lịch di sản
Từ năm 2007, các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã phối hợp nghiên cứu di chỉ khảo cổ Hang Bói, phát hiện và bổ sung nhiều tư liệu khảo cổ học, góp phần làm sáng tỏ đời sống của cư dân cổ. Những giá trị này tạo cơ sở để kết nối nghiên cứu khảo cổ với hoạt động giáo dục, trải nghiệm và giới thiệu di sản đến công chúng.
Phát huy giá trị đó, việc đưa di chỉ khảo cổ Hang Bói vào tuyến tham quan tại Khu du lịch văn hóa Thung Ui mở ra hướng khai thác mới đối với nguồn tài nguyên di sản của Ninh Bình, kết nối giá trị khảo cổ với trải nghiệm du lịch thực địa. Tuy nhiên, khác với những điểm tham quan thông thường, sản phẩm du lịch gắn với di tích khảo cổ đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về phương án bảo tồn, tổ chức đón khách và nội dung thuyết minh.
Việc khai thác du lịch tại các di chỉ khảo cổ trong hang động cần phù hợp với địa hình, hiện trạng di tích và khả năng đón khách. Hệ thống lối đi, phương án tham quan phải bảo đảm hạn chế tác động đến nền hang, trầm tích và dấu tích khảo cổ. Đồng thời, hướng dẫn viên cần có kiến thức chuyên môn để giúp du khách hiểu đúng giá trị lịch sử, văn hóa, qua đó nâng cao trải nghiệm và ý thức bảo tồn di sản.
Ông Phùng Thế Quỳnh, Giám đốc Vận hành Khu du lịch văn hóa Thung Ui cho biết, đơn vị đã chuẩn bị chu đáo các điều kiện đón khách, bảo đảm an toàn trong suốt quá trình tham quan. Đặc biệt, hoạt động du lịch luôn gắn với yêu cầu tôn trọng, bảo vệ di sản, gìn giữ môi trường tự nhiên và cảnh quan, hướng tới phát triển du lịch bền vững.
Thời gian tới, Khu du lịch văn hóa Thung Ui sẽ tiếp tục khảo sát các hang động xung quanh, tìm hiểu những giá trị khảo cổ, lịch sử và văn hóa để xây dựng thêm sản phẩm du lịch mới, góp phần giới thiệu di sản đến du khách trong nước và quốc tế.
Ông Nguyễn Cao Tấn, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình cho biết, Quần thể danh thắng Tràng An không chỉ có cảnh quan đặc sắc mà còn lưu giữ nhiều hang động có dấu tích cư trú của người tiền sử, phản ánh quá trình con người thích ứng với môi trường tự nhiên.
Việc đưa các di tích đủ điều kiện vào khai thác du lịch tạo cơ hội để du khách trực tiếp tìm hiểu lịch sử, đời sống cư dân cổ, qua đó góp phần diễn giải giá trị nổi bật toàn cầu của di sản, đồng thời phát triển sản phẩm du lịch khảo cổ học hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế.
Việc khai thác Hang Bói theo hướng du lịch khảo cổ mở thêm cơ hội để công chúng tiếp cận những tư liệu về lịch sử cư trú của người tiền sử tại Tràng An. Hiệu quả của hướng đi này phụ thuộc vào khả năng kết nối nghiên cứu khoa học, thuyết minh di sản và tổ chức tham quan, đồng thời bảo đảm các dấu tích khảo cổ được gìn giữ lâu dài./.
Bảo vệ lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản Tràng An ở Ninh Bình
Cùng với nâng cao nhận thức cộng đồng, tỉnh Ninh Bình kiên quyết xử lý những hành vi xâm hại cảnh quan, gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, góp phần gìn giữ giá trị di sản Tràng An.
