Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình vừa ra quyết định xác định các khu vực có quy mô và vai trò, ý nghĩa quan trọng của tỉnh về chính trị, văn hóa, lịch sử, an ninh, quốc phòng, thúc đẩy phát triển kinh tế thuộc thẩm quyền phê duyệt quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết của tỉnh.
Quản lý chặt chẽ không gian có giá trị đặc biệt
Việc Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình xác định các khu vực có quy mô, vai trò và ý nghĩa quan trọng về chính trị, văn hóa, lịch sử, an ninh, quốc phòng, đồng thời có tác động thúc đẩy phát triển kinh tế, có ý nghĩa quan trọng trong quản lý và tổ chức không gian phát triển của địa phương.
Đây không chỉ là bước cụ thể hóa các quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn mà còn tạo cơ sở để quản lý chặt chẽ những khu vực có giá trị đặc biệt, khai thác hiệu quả tiềm năng, đồng thời định hướng phát triển theo hướng đồng bộ, bền vững.
Theo quyết định, các khu vực được xác định để thực hiện quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết thuộc nhiều nhóm có tính chất khác nhau, từ những vùng gắn với di sản, di tích lịch sử, văn hóa; khu vực phát triển đô thị theo mô hình quy hoạch đô thị lấy hệ thống giao thông công cộng (như đường sắt đô thị, metro, xe buýt nhanh) làm trung tâm để tổ chức không gian, phân bổ dân cư và đất đai; các cực phát triển đô thị, đô thị ven biển; những khu vực có ý nghĩa quan trọng về kinh tế và công trình đầu mối hạ tầng kỹ thuật cấp tỉnh, cấp vùng.
Một trong những ý nghĩa nổi bật của việc xác định các vùng quy hoạch là tạo cơ sở pháp lý và không gian quản lý thống nhất đối với những khu vực có giá trị đặc biệt về di sản, lịch sử, văn hóa và cảnh quan như Quần thể danh thắng Tràng An. Vùng lõi và vùng đệm, cùng khu vực lập hồ sơ đề cử Di sản thế giới khu Cảnh quan văn hóa-sinh thái Voọc mông trắng Vân Long-Kim Bảng-Tam Chúc được xác định là những khu vực cần tổ chức quy hoạch để quản lý không gian, cảnh quan, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị gắn với phát triển kinh tế-xã hội.
Cùng đó là không gian phát huy giá trị của nhiều di tích, danh lam thắng cảnh và khu vực lịch sử có giá trị như Quần thể di tích Đền Trần-Chùa Phổ Minh, Đền Trần Thương, Quần thể Tam Chúc, Núi Non Nước, Chùa Long Đọi Sơn, Đền Xám, Chùa Cổ Lễ, Phủ Dầy, Nhà thờ đá Phát Diệm...
Việc đưa các khu vực này vào phạm vi phải lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu phát triển đô thị, du lịch, dịch vụ và hạ tầng ngày càng tăng. Nếu thiếu quy hoạch đồng bộ, việc đầu tư xây dựng có thể làm thay đổi cảnh quan, phá vỡ cấu trúc không gian vốn có hoặc gây áp lực lên các giá trị di sản.
Ngược lại, quy hoạch khoa học sẽ giúp xác định rõ không gian bảo vệ, không gian phát huy giá trị, các khu vực được phép phát triển và những khu vực cần kiểm soát chặt chẽ. Qua đó hình thành sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, biến giá trị di sản, cảnh quan và văn hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội nhưng không đánh đổi những giá trị lâu dài.
Mở không gian phát triển gắn với hạ tầng chiến lược
Điểm đáng chú ý là quyết định của tỉnh Ninh Bình đã gắn quy hoạch các vùng quan trọng với những định hướng phát triển mới của tỉnh; trong đó có mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng gắn với ga đường sắt tốc độ cao và Cảng hàng không Ninh Bình.
Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa trong tổ chức không gian đô thị hiện đại. Thay vì phát triển đô thị theo hướng dàn trải, thiếu liên kết; mô hình quy hoạch đô thị lấy hệ thống giao thông công cộng làm trung tâm hướng tới việc hình thành các khu vực đô thị, dịch vụ và các chức năng kinh tế-xã hội tập trung quanh đầu mối giao thông công cộng quan trọng.
Khi được quy hoạch đồng bộ, đầu mối giao thông không chỉ thực hiện chức năng vận tải mà còn trở thành động lực hình thành các trung tâm đô thị, dịch vụ, thương mại và logistics; việc xác định các khu vực thuộc ba cực phát triển đô thị và khu vực đô thị ven biển tạo cơ sở để kiểm soát quá trình mở rộng không gian đô thị theo định hướng quy hoạch chung và quy hoạch tỉnh; phạm vi các khu vực này cũng được rà soát, bổ sung, điều chỉnh theo đồ án quy hoạch chung đô thị được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Để tạo động lực khai thác các không gian kinh tế mới, Quyết định cũng xác định những khu vực có ý nghĩa quan trọng về phát triển kinh tế, như Vườn quốc gia Cúc Phương, Vườn quốc gia Xuân Thủy, khu chức năng từ đê Bình Minh II đến Cồn Nổi và các khu vực chức năng khác được xác định theo quy hoạch chung. Việc đưa các khu vực này vào diện cần lập quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết cho thấy yêu cầu phát triển không gian kinh tế phải đi cùng với kiểm soát về sử dụng đất, cảnh quan, hạ tầng và môi trường.
Đặc biệt, đối với không gian ven biển, khu đô thị lấn biển hay khu vực có hệ sinh thái đặc thù, quy hoạch càng có vai trò quan trọng trong việc xác định giới hạn phát triển, chức năng sử dụng đất và yêu cầu về hạ tầng. Đây là tiền đề để thu hút các dự án đầu tư có quy mô, đồng thời hạn chế tình trạng phát triển manh mún, tự phát và thiếu kết nối.
Với các khu vực như Cúc Phương, Xuân Thủy, yêu cầu đặt ra càng cao bởi đây vừa là không gian có giá trị về sinh thái, cảnh quan, vừa có tiềm năng lớn về du lịch và dịch vụ. Quy hoạch hợp lý sẽ giúp khai thác giá trị kinh tế từ tài nguyên thiên nhiên trên cơ sở bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm phát triển lâu dài.
Việc xác định khu vực có vai trò đặc biệt nhằm tạo ra một khung quản lý không gian thống nhất cho quá trình phát triển của tỉnh. Trong đó, mỗi vùng được xác định trên cơ sở tính chất, vai trò và giá trị riêng, nhưng cùng nằm trong tổng thể phát triển chung; phát triển không gian phải có định hướng, có kiểm soát và có sự kết nối.
Những nơi có giá trị di sản cần ưu tiên bảo tồn và phát huy; các cực đô thị cần được tổ chức để tạo động lực tăng trưởng; các vùng ven biển cần được khai thác gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường; các đầu mối giao thông, logistics cần được quy hoạch để trở thành hạt nhân liên kết vùng.
Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Bình giao Sở Xây dựng hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện; tổng hợp những khó khăn, vướng mắc và đề xuất phương án xử lý, điều chỉnh, bổ sung khi cần thiết. Các sở, ban, ngành, Ủy ban Nhân dân cấp xã và cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp trong quá trình triển khai.
Quyết định xác định các khu vực có quy mô và vai trò, ý nghĩa quan trọng của tỉnh có vai trò và ý nghĩa quan trọng không đơn thuần là một yêu cầu về quản lý xây dựng. Đây là bước đi có tính nền tảng trong tổ chức lại không gian phát triển, bảo đảm các giá trị lịch sử, văn hóa, sinh thái được gìn giữ, đồng thời mở rộng dư địa phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ, du lịch và hạ tầng.
Qua đó, quy hoạch không chỉ kiểm soát quá trình phát triển mà còn chủ động tạo dựng những không gian phát triển mới, kết nối các nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hạ tầng, hướng tới mục tiêu phát triển nhanh nhưng bền vững, hài hòa giữa bảo tồn các giá trị đặc thù với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới./.
Ninh Bình: Phát huy giá trị di sản văn hóa, phát triển kinh tế di sản
Tỉnh Ninh Bình có hơn 5.000 di tích được kiểm kê, trong đó có hơn 1.100 di tích đã xếp hạng (gồm 1 Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới, 10 Di tích Quốc gia Đặc biệt).
