Trao quyền chủ động cho địa phương nhưng không buông lỏng tiêu chí; mở rộng ưu đãi nhưng phải gắn với cam kết và hiệu quả đầu tư – đó là hướng đổi mới đáng chú ý trong dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi).
Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu đối với các cơ chế đặc thù dành cho từng địa bàn, trong đó có Khu kinh tế Dung Quất: chính sách không dừng ở việc tạo lợi thế thu hút dự án, mà phải góp phần hình thành năng lực sản xuất, liên kết vùng và động lực tăng trưởng bền vững.
Theo đó, những vấn đề về thiết kế và thực thi cơ chế đặc thù cũng được gợi mở rộng hơn: làm thế nào để chính sách ưu đãi không trở thành lợi thế ngắn hạn, mà thực sự thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị và phát huy lợi thế của từng địa phương?
Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng), phân tích ý nghĩa của cơ chế đặc thù đối với phát triển công nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường liên kết vùng và chủ động tổng kết, thể chế hóa những chính sách thí điểm hiệu quả.
Cơ chế vượt trội phát huy lợi thế địa phương
- Thưa đại biểu, Bộ Chính trị vừa có ý kiến thống nhất chủ trương áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù ưu đãi cho Khu kinh tế Dung Quất. Đại biểu đánh giá như thế nào về ý nghĩa chiến lược của chủ trương này đối với phát triển công nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia?
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn: Tôi cho rằng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số là điều hết sức cần thiết.
Hiện nay, trong quá trình chuẩn bị sửa đổi toàn diện các dự án luật liên quan đến đầu tư cũng như thu hút các doanh nghiệp FDI có khả năng cao vào Việt Nam, Bộ Chính trị và Trung ương rất quan tâm; Quốc hội cũng đã kịp thời thể chế hóa nhiều nội dung tại kỳ họp này.
Các dự án luật Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp này đều liên quan đến việc thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt là thể chế hóa những nghị quyết đặc thù mà trước đây Bộ Chính trị và Quốc hội đã ban hành.
Tôi cho rằng, bài học từ Khu kinh tế Dung Quất sẽ rất quan trọng đối với nhiều địa phương hiện đang xây dựng các khu kinh tế. Nếu phát huy được khả năng này, các khu kinh tế sẽ đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng của từng địa phương.
Không phải chúng ta tạo lợi thế cho một địa phương mà phải tạo một chính sách cho nhiều địa phương cùng phát triển và đây là cạnh tranh rất lành mạnh.
Ví dụ, tại Hải Phòng, lãnh đạo thành phố đang tập trung kêu gọi đầu tư xây dựng hạ tầng và kết nối đồng bộ liên tỉnh, như Hải Phòng - Quảng Ninh - Hà Nội, hình thành trục liên kết nhằm giảm chi phí logistics và xây dựng các khu vực kinh tế gắn với lợi thế của từng địa phương.
Với lợi thế cảng biển nước sâu, việc hình thành khu kinh tế chuyên biệt sẽ giúp Hải Phòng thu hút nhiều nhà đầu tư có tiềm năng. Khi có các dự án đầu tư, chúng ta phải có hệ thống pháp lý và thể chế vượt trội. Muốn làm được điều đó, các nghị quyết của Trung ương cũng đã giao cho nhiều địa phương những cơ chế đặc thù để phát huy khả năng này.
Cá nhân tôi rất tâm huyết với việc Chính phủ đang sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư. Trong dự thảo Luật, chúng ta đã sử dụng các khái niệm liên quan đến cơ chế đặc biệt ưu đãi và ưu đãi đặc biệt gắn với việc thu hút đầu tư của các doanh nghiệp FDI. Việc sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư ở thời điểm này sẽ tạo hành lang pháp lý quan trọng để các tỉnh triển khai tốt nhất các nghị quyết đặc thù.
Thu hút FDI phải gắn với phát triển bền vững
- Khi xây dựng các cơ chế đặc thù, theo đại biểu, cần đặt ra những nguyên tắc và cơ chế giám sát nào để vừa tạo thuận lợi cho thu hút đầu tư, vừa bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, sử dụng hiệu quả nguồn lực và bảo vệ môi trường?
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn: Theo tôi, nguyên tắc rất quan trọng hiện nay là thu hút FDI vào Việt Nam phải bảo đảm các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững.
Chúng ta không đánh đổi để thu hút FDI có công nghệ thấp, đặc biệt là những dự án chủ yếu sử dụng lao động giá rẻ. Thay vào đó, cần thu hút các dự án FDI có tính bền vững, có khả năng thúc đẩy nội địa hóa và sử dụng doanh nghiệp trong nước.
Điều quan trọng là muốn phát triển doanh nghiệp bền vững, chúng ta phải đặt ra các tiêu chí. Các luật hiện nay đều khẳng định yêu cầu thu hút FDI phải bảo đảm bảo vệ môi trường. Đặc biệt, các dự án FDI phải có mục tiêu và điều kiện giúp doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi liên kết với doanh nghiệp FDI. Đây mới là điều quan trọng.
Dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) lần này cũng đặt ra mục tiêu đó. Tôi cho rằng, lựa chọn các doanh nghiệp FDI mang tính bền vững sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững hơn trong tương lai.
- Theo đại biểu, làm thế nào để các chính sách ưu đãi thực sự tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy phát triển công nghiệp có chiều sâu và hình thành động lực tăng trưởng lâu dài, thay vì chỉ thu hút thêm dự án, tăng vốn đăng ký hoặc phụ thuộc vào ưu đãi?
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn: Theo tôi, vấn đề quan trọng không phải là đăng ký được bao nhiêu doanh nghiệp FDI ở Việt Nam, mà là các dự án FDI đi vào thực chất như thế nào, chúng ta thu hút được những gì từ các doanh nghiệp này.
Điều quan trọng là doanh nghiệp FDI khi vào Việt Nam sẽ mang lại cơ hội để chúng ta tiếp nhận chuyển giao công nghệ. Thứ hai, chúng ta có thể phát huy nội lực của Việt Nam, từ vị trí địa lý, địa chính trị, con người đến các nguồn lực, qua đó phát huy vai trò của doanh nghiệp trong nước.
Để các doanh nghiệp FDI sớm đầu tư vào Việt Nam và coi Việt Nam là địa điểm đầu tư quan trọng, chúng ta phải tạo được hành lang pháp lý tốt nhất và ổn định nhất. Việt Nam có nền chính trị ổn định, đây là yếu tố rất quan trọng giúp các doanh nghiệp yên tâm khi đầu tư.
Bên cạnh đó, các cơ chế, chính sách cần tiếp tục được tháo gỡ từng bước. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói, về thể chế, chúng ta cơ bản đã tháo gỡ, chỉ còn những nội dung cụ thể hơn trong các luật chuyên ngành cần tiếp tục xử lý. Việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư và các luật liên quan tại kỳ họp này là một ví dụ.
Vấn đề quan trọng hiện nay là tạo được hành lang pháp lý ổn định, trên cơ sở đó đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định nhiều vấn đề mà trước đây phải trình Chính phủ quyết định. Tôi cho rằng, đây là cách để mỗi địa phương phát huy vai trò của mình.
Như tôi đã phát biểu tại hội trường, không phải chúng ta tạo lợi thế cho một địa phương, mà phải xây dựng chính sách để nhiều địa phương cùng phát triển. Đây là cạnh tranh lành mạnh.
Liên kết vùng có tác động rất lớn. Các địa phương cần cùng nhau xây dựng, cùng thu hút đầu tư và tạo ra môi trường kinh doanh, môi trường đầu tư thuận lợi để nhà đầu tư tham gia. Qua đó, giá trị đầu tư được lan tỏa, đóng góp vào GDP cả nước.
Thí điểm phải được tổng kết, thể chế hóa
- Thưa đại biểu, cơ chế đặc thù thường chỉ được áp dụng trong một thời gian nhất định. Vậy làm thế nào các địa phương tận dụng tốt nhất cơ chế này cho phát triển lâu dài?
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn: Tôi cho rằng, trước khi sửa đổi toàn diện hành lang pháp lý ở cấp luật, chúng ta thường ban hành các nghị định, nghị quyết mang tính đặc thù để thí điểm. Khi xây dựng cơ chế thí điểm, các cơ quan chủ trì soạn thảo, đặc biệt là Bộ Chính trị, đều đánh giá rất kỹ tiềm năng để có thể áp dụng cơ chế đặc thù.
Do vậy, ngay khi nghị quyết có hiệu lực, các địa phương phải nỗ lực tìm mọi cách để thể chế hóa tốt nhất nghị quyết. Bởi nghị quyết không có thời hạn lâu dài. Sau một thời gian nhất định, Bộ Chính trị và các cấp có thẩm quyền sẽ nghiên cứu để thể chế hóa.
Mỗi địa phương cần có những tổng công trình sư.
Những nội dung trong nghị quyết sau khi đánh giá có kết quả sẽ được thể chế hóa trong các quy định của pháp luật, tạo thành một khuôn khổ pháp luật và thể chế ổn định. Những nội dung chưa thực hiện được thì tiếp tục được đánh giá.
Đây cũng là cách chúng ta đang triển khai trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế sandbox. Đây là cơ chế thử nghiệm trong nhiều lĩnh vực và khi đã triển khai thì phải đánh giá, tổng kết trong một thời gian nhất định.
Đối với những cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ điểm nghẽn của pháp luật, tôi cho rằng đây là điều kiện rất quan trọng đối với các địa phương. Khi được giao thẩm quyền, bản thân người đứng đầu địa phương có vai trò rất lớn trong tổ chức, vận hành, không còn phụ thuộc quá nhiều vào Trung ương.
Vấn đề quan trọng là người đứng đầu địa phương phải điều hành, lãnh đạo như thế nào để bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất và không trái với những quy định của pháp luật, nghị quyết đã cho phép.
Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói, vấn đề quan trọng hiện nay nằm ở khâu thực thi, tổ chức thực hiện. Trung ương rất quan tâm đến việc đánh giá KPI. Tôi cho rằng, việc đánh giá KPI sẽ là động lực quan trọng giúp mỗi tỉnh tự hoàn thiện, rà soát, đánh giá, luân chuyển và thiết lập bộ máy tốt nhất để thực hiện các nghị quyết đặc thù cũng như các quy định của pháp luật, qua đó giúp địa phương tăng tốc trong thời gian ngắn.
Đây cũng là áp lực lớn đối với các địa phương khi vừa phải tổ chức, vận hành bộ máy chính quyền mới sau sắp xếp, vừa phải có những giải pháp cụ thể và quyết sách cần thiết để phát huy vai trò trong triển khai các nghị quyết thí điểm.
Điều khó nhất hiện nay là mỗi địa phương cần có những tổng công trình sư để xử lý, điều hành và xây dựng. Bên cạnh những động lực truyền thống, địa phương phải coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và những yêu cầu đặt ra trong các nghị quyết đặc thù là điều kiện tiên quyết để tăng trưởng tốt nhất. Đây cũng là điều tôi mong chờ các địa phương sẽ phát huy được trong thời gian tới.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của đại biểu./.
Sửa Luật Đầu tư: Cần gỡ chồng chéo, bảo đảm quyền lợi và hiệu quả dự án
Luật Đầu tư cần rõ ranh giới với luật chuyên ngành, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, gắn ưu đãi với cam kết thực chất, để tháo gỡ thủ tục nhưng không tạo kẽ hở trong quản lý, nâng hiệu quả dự án dài hạn.
