Hàng chục triệu trẻ em trên thế giới đã và đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để học tập, giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, thậm chí tìm kiếm lời khuyên cho những mối lo cá nhân, trong khi các biện pháp bảo vệ vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.
Đây là cảnh báo mới được Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đưa ra ngày 30/6, trước thềm phiên họp đầu tiên của Đối thoại toàn cầu về quản trị AI diễn ra vào đầu tuần tới tại Thụy Sĩ.
Dựa trên dữ liệu khảo sát tại 10 quốc gia, UNICEF ước tính ít nhất 20 triệu trẻ em đã sử dụng AI. Tốc độ tiếp cận công nghệ này ở trẻ em và thanh thiếu niên hiện nhanh gấp hơn 3 lần so với người trưởng thành.
Đáng chú ý, khoảng 2 triệu trẻ em, tương đương 1/10 số trẻ được khảo sát, cho biết các em tìm đến AI để xin lời khuyên về những điều khiến mình lo lắng. Trong khi đó, 13 triệu trẻ em sử dụng AI để hỗ trợ học tập, làm bài tập và tìm kiếm thông tin phục vụ việc học.
UNICEF nhận định AI đang trở thành một phần trong cuộc sống hằng ngày của trẻ em trên toàn cầu, mở ra nhiều cơ hội về học tập, sáng tạo và tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, tổ chức này cũng nhấn mạnh những bằng chứng khoa học về tác động của AI đối với sự phát triển, sức khỏe tinh thần cũng như nguy cơ trẻ em bị tổn hại vẫn còn rất hạn chế.
Tuyên bố của UNICEF nêu rõ: “AI đã hiện diện trong cuộc sống của chúng ta và đang định hình tuổi thơ trên toàn thế giới, theo cả hướng tích cực lẫn tiêu cực."
Theo cơ quan này, “một thế hệ trẻ em đang lớn lên trong một cuộc thử nghiệm toàn cầu," khi công nghệ AI đang được ứng dụng rộng rãi dù các cơ chế quản lý và bảo vệ chưa hoàn thiện.
Bản thân trẻ em cũng ngày càng nhận thức rõ hơn về những rủi ro mà AI có thể mang lại. Khoảng 1/3 số trẻ được khảo sát lo ngại AI có thể bị lợi dụng để lừa đảo hoặc phát tán thông tin sai lệch. Trong khi đó, 1/4 bày tỏ lo ngại hình ảnh hoặc video của mình có thể bị chỉnh sửa thành các nội dung khiêu dâm bằng công nghệ deepfake.
UNICEF cảnh báo trẻ em thường là nhóm đầu tiên phải gánh chịu hậu quả từ những hệ thống AI thiếu kiểm soát, dù các em gần như không có quyền quyết định đối với cách công nghệ được thiết kế hoặc cách dữ liệu cá nhân bị thu thập và sử dụng.
Trước thực trạng này, UNICEF kêu gọi các chính phủ và doanh nghiệp công nghệ đặt quyền lợi của trẻ em làm trọng tâm trong quá trình xây dựng các quy định về AI.
Tổ chức này đề xuất tăng cường các biện pháp ngăn chặn tình trạng bóc lột tình dục thông qua AI, đầu tư nhiều hơn cho nghiên cứu về tác động của AI đối với sự phát triển của trẻ, xây dựng các hệ thống AI minh bạch và an toàn hơn, nâng cao kỹ năng số cho cả trẻ em và phụ huynh, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ nhằm tránh làm gia tăng khoảng cách số.
UNICEF nhấn mạnh rằng những quyết định được đưa ra đối với AI ngay từ hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn, quyền riêng tư, sức khỏe tinh thần và cơ hội phát triển bình đẳng của trẻ em trong nhiều thập niên tới./.