Ngày 2/9, Hội nghị Khoa học Việt-Pháp về Nghiên cứu Dịch vụ Y tế và Sức khỏe Toàn cầu được tổ chức với chủ đề tập trung vào kết quả người bệnh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong y tế, đã diễn ra tại Đại học Aix-Marseille (Pháp).
Sự kiện đánh dấu một bước phát triển mới của quá trình hợp tác khoa học và đào tạo Việt-Pháp đã được xây dựng liên tục trong những năm qua, đồng thời giới thiệu định hướng phát triển Hệ sinh thái Nghiên cứu Khoa học và Y tế Việt-Pháp (V-FRESH: Vietnam-France Research Ecosystem in Science and Health).
Hội nghị quy tụ các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và chuyên gia trong lĩnh vực y tế của Việt Nam, Pháp và các đối tác quốc tế.
Nền tảng dữ liệu, phát triển và thử nghiệm công nghệ
V-FRESH được định hướng không chỉ là một mạng lưới hợp tác giữa các nhà khoa học, mà là một hệ sinh thái kết nối đào tạo tiến sỹ và học giả trẻ, nghiên cứu liên ngành, nền tảng dữ liệu, phát triển và thử nghiệm công nghệ trong điều kiện thực tế, chuyển bằng chứng khoa học thành chính sách và mở rộng những sáng kiến có giá trị từ địa phương ra quy mô quốc tế.
Đây cũng là một trong những nội dung nhằm cụ thể hóa chiến lược đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia áp dụng trong ngành y tế theo tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.”
Hai đầu mối học thuật chính của hệ sinh thái là Nhóm Nghiên cứu mạnh cấp Đại học Quốc gia Hà Nội về Nghiên cứu lâm sàng và công nghệ y tế (CREATA), và Đại học Aix-Marseille, với Trung tâm Nghiên cứu Dịch vụ Y tế và Chất lượng Cuộc sống (CEReSS) cùng các đơn vị đào tạo tiến sỹ và mạng lưới nghiên cứu ở châu Âu và ASEAN.
Theo Giáo sư Laurent Boyer - Giám đốc CEReSS, Đại học Aix-Marseille, đồng sáng lập V-FRESH, nền tảng hợp tác được hình thành trong những năm qua đã phát triển thành một mạng lưới gồm 15 nghiên cứu sinh với hàng chục công bố, dự án và ứng dụng công nghệ có giá trị ứng dụng cao, tạo cơ sở để hai bên chuyển từ các dự án hợp tác riêng lẻ sang một chương trình nghiên cứu chung dài hạn và có cấu trúc.
Các nội dung tại Hội nghị phản ánh những trụ cột nghiên cứu đang được V-FRESH hướng tới. Phiên khoa học đầu tiên tập trung vào trí tuệ nhân tạo và đổi mới lấy người bệnh làm trung tâm. Phiên khoa học thứ hai tập trung vào sức khỏe tâm thần, biến đổi khí hậu và khả năng chống chịu của hệ thống y tế. Phiên thứ ba đề cập đến mô hình Learning Health Systems - hệ thống y tế học tập, trong đó dữ liệu từ thực hành, trải nghiệm người bệnh và các bằng chứng nghiên cứu được liên tục đưa trở lại hệ thống chăm sóc để cải thiện quyết định lâm sàng, quản lý và chính sách.
Một trụ cột quan trọng của V-FRESH là đổi mới mô hình đào tạo tiến sỹ và học giả trẻ. Thay vì đào tạo nghiên cứu sinh tách biệt khỏi các chương trình nghiên cứu lớn, mô hình mới hướng tới việc đưa các nhà khoa học trẻ tham gia trực tiếp vào các nhóm nghiên cứu Việt-Pháp, các nền tảng dữ liệu, nghiên cứu so sánh, phát triển phương pháp chung và các dự án khoa học quốc tế.
Phía CEReSS hiện có nhiều nền tảng dữ liệu quy mô lớn liên quan đến dữ liệu bệnh viện, bệnh lý chảy máu, bệnh ung thư trẻ em, khuyết tật và sức khỏe tâm thần. Việc kết nối những nguồn lực này với các nền tảng nghiên cứu, dữ liệu và địa bàn triển khai ở Việt Nam tạo điều kiện cho những nghiên cứu so sánh giữa các hệ thống y tế, đồng thời cho phép các ý tưởng khoa học được thử nghiệm trong những bối cảnh kinh tế-xã hội khác nhau.
Theo các nhà khoa học tham dự hội nghị, đây cũng là cách để chuyển hợp tác quốc tế từ mô hình chủ yếu trao đổi học thuật sang đồng sở hữu câu hỏi nghiên cứu, đồng kiến tạo phương pháp và công nghệ, đồng triển khai và đồng tạo ra tác động.
Tăng năng lực tự chủ để tham gia bình đẳng vào khoa học toàn cầu
Giáo sư, Tiến sỹ khoa học Trần Xuân Bách - Giảng viên Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), đồng sáng lập Hệ sinh thái Nghiên cứu Khoa học và Y tế Việt-Pháp, cho rằng bước phát triển tiếp theo của hợp tác quốc tế không nên chỉ được đo bằng số lượng nghiên cứu, công bố hay các chuyến trao đổi học thuật, mà quan trọng hơn là khả năng tạo ra năng lực khoa học bền vững cho Việt Nam.
“Chúng tôi hướng đến đổi mới các mô hình đào tạo và nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ hướng đến nâng cao năng lực tự chủ và khả năng tham gia bình đẳng, sáng tạo của các nhà khoa học Việt Nam trong việc cùng kiến tạo – cùng triển khai các sáng kiến toàn cầu,” Giáo sư Trần Xuân Bách nhấn mạnh.
Theo Giáo sư Trần Xuân Bách, trong bối cảnh các vấn đề về dịch bệnh, biến đổi khí hậu, sức khỏe tâm thần, già hóa dân số, chuyển đổi số hay trí tuệ nhân tạo ngày càng vượt khỏi ranh giới của từng quốc gia, hợp tác khoa học cũng cần chuyển từ tư duy “tiếp nhận tri thức” sang “cùng tạo ra tri thức.” Mục tiêu không chỉ là đưa các nhà khoa học trẻ Việt Nam ra nước ngoài để học tập, điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để họ có thể cùng các đồng nghiệp quốc tế đặt ra những câu hỏi nghiên cứu, cùng phát triển phương pháp, cùng làm chủ dữ liệu và công nghệ, từ đó cùng tạo ra các giải pháp có giá trị cho Việt Nam và cho cộng đồng quốc tế.
Cách tiếp cận này cũng được thể hiện trong cấu trúc của V-FRESH: Kết nối các trường đại học và nhóm nghiên cứu với các viện nghiên cứu quốc gia, cơ quan quản lý, hệ thống y tế và địa bàn thực hành tại Việt Nam đồng thời mở rộng kết nối với ASEAN, các đối tác châu Á-Thái Bình Dương, các trường đại học châu Âu và các cơ chế nghiên cứu của Liên minh châu Âu.
Mục tiêu là tạo một hành trình liên tục từ khoa học, đào tạo, đổi mới công nghệ, thử nghiệm thực địa bằng chứng chính sách tác động, trong đó các vấn đề của Việt Nam có thể trở thành những câu hỏi nghiên cứu mang ý nghĩa quốc tế, trong khi những tri thức và công nghệ quốc tế có thể được đồng phát triển, thích nghi và tạo ra giá trị tại Việt Nam.
Với V-FRESH, các nhà khoa học hai nước đặt mục tiêu tiếp tục xây dựng một mô hình hợp tác trong đó Việt Nam không chỉ là nơi tiếp nhận hoặc triển khai các sáng kiến được phát triển từ bên ngoài, mà trở thành một đối tác có khả năng cùng đặt vấn đề, cùng nghiên cứu, cùng kiến tạo, cùng triển khai và cùng tạo ra các giải pháp cho những thách thức toàn cầu.
Đây cũng là bước chuyển được kỳ vọng trong quan hệ hợp tác khoa học Việt-Pháp, từ những dự án riêng lẻ đến một hệ sinh thái; từ đào tạo cá nhân đến phát triển năng lực hệ thống và từ tạo ra giá trị tại địa phương đến đóng góp cho khoa học và sức khỏe ở quy mô toàn cầu.
Nhân dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh Việt Nam (2/9/1945-2/9/2026), các giảng viên, nhà khoa học và nghiên cứu sinh Việt Nam đang học tập, nghiên cứu tại Pháp đã có chuỗi hoạt động tại thành phố Marseille: Tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại địa điểm ghi dấu hành trình của Người tới Pháp hơn một thế kỷ trước, Hội nghị khoa học Việt-Pháp về nghiên cứu dịch vụ y tế và sức khỏe toàn cầu tại Đại học Aix-Marseille.
Trước đó, ngày 1/9, đoàn giảng viên và nghiên cứu sinh Việt Nam đã đến dâng hoa, tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại trụ sở báo La Marseillaise, ở khu vực Cảng cổ Vieux-Port của thành phố Marseille. Đây là nơi đặt tấm biển tưởng niệm sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu tiên đặt chân đến nước Pháp tại Marseille vào năm 1911 trên hành trình tìm đường cứu nước./.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia” đóng vai trò hết sức quan trọng đối với mọi lĩnh vực, trong đó có ngành Y tế. Việc triển khai Nghị quyết 57 đối với ngành Y tế được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuyển biến tích cực, toàn diện, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân và thúc đẩy nhanh tiến trình xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, xây dựng hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả, thân thiện và ngày càng phục vụ người dân tốt hơn.