Nói đến Bình Định, vùng đất địa linh nhân kiệt, hầu như ai cũngđã "quen" với người anh hùng áo vải Quang Trung-Nguyễn Huệ, nghệ thuậthát bội, dân ca bài chòi ... nhưng có thể chưa nhiều người biết một loạihình nghệ thuật không kém phần đặc sắc, đó là Nhạc võ Tây Sơn- BìnhĐịnh.
Theo những nhà nghiên cứu lịch sử vềphong trào Tây Sơn, thì loại hình Nhạc võ Tây Sơn được hình thành và pháttriển từ Phong trào khởi nghĩa nông dân Tây Sơn vào nửa cuối thế kỷXVIII. Chính Nhạc võ này, là nguồn động lực thúc dục khí thế tiến côngcủa nghĩa quân Tây Sơn và bao phen đã làm cho quân thù kinh hồn bạt vía.
Vì vậy, nó đã gắn liền với những chiến công hiển hách trong sựnghiệp dẹp thù trong, đánh giặc ngoài thống nhất đất nước và giải phóngdân tộc dưới tài chỉ huy thao lược của người anh hùng áo vải cờ đàoQuang Trung-Nguyễn Huệ. Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử vàthời gian, nhưng các cấp chính quyền và ngành chức năng tỉnh Bình Địnhđã nhận thức được giá trị to lớn của loại hình nghệ thuật này, đã nângniu trân trọng bảo tồn và phát huy với sức sống trường tồn theo theo nămtháng.
Nghệ sỹ ưu tú, nhạc sỹ, phó giám đốcNhà hát tuồng Đào Tấn Bình Định cho biết kể từ năm 1979, sau khi khánhthành Bảo tàng Quang Trung, tại thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn-BìnhĐịnh, ngành văn hóa tỉnh đã cho thành lập đội nhạc võ Tây Sơn để pháthuy giá trị nghệ thuật của trống trận Tây Sơn và tinh hoa võ thuật cổtruyền Bình Định để phục vụ du khách trong và ngoài nước khi đến thamquan tại bảo tàng.
Nét đặc sắc của giàn trống trận Tây Sơn gồm có 12chiếc trống chiến, có kích thước lớn nhỏ và âm thanh trầm bổng khác nhauvà một số nhạc cụ khác như trống chầu, chiêng, kèn sona, mõ, não bạtcùng hoà tấu đã góp phần tạo nên những âm hưởng hào sảng và mãnh liệtcủa bài trống trận Tây Sơn. Về tiết tấu của trống trận Tây Sơn gồm có 3hồi: Hồi thứ nhất - Xuất quân; hồi thứ 2- Xung trận- Hãm thành và hồithứ 3 - Khúc khải hoàn.
Nói đến sự thành côngcủa Nhạc võ Tây Sơn không thể không kể đến diễn viên đầu đàn Nguyễn ThịThuận. Chị đã gắn bó và biểu diễn trên 30 năm với nhạc võ này và nếu aicó dịp được xem chị biểu diễn đều cảm phục trước sự điêu luyện.
Chị chobiết khi biểu diễn, chị kết hợp nhuần nhuyễn giữa thi triển thân pháp,bộ pháp, nhãn pháp nhanh nhẹn, uyển chuyển như một vũ công thực thụ.Đặc biệt, đôi tay cầm dùi trống và như múa trên mặt trống với những kỹthuật ve, vỗ, bịt đến mức điêu luyện tạo nên những giai điệu đặc sắccuốn hút người nghe.
Nói về phong cách và nghệ thuật biểu diễn của chịThuận, ông Thiện cho biết thêm đây là một diễn viên có khả năng thểhiện được hết cái hồn, cái tinh túy ẩn chứa trong bài trống trận Tây Sơnvà nghệ thuật biểu diễn của chị đã góp phần làm cho trống trận Tây Sơnnổi tiếng trong và ngoài nước.
Ngày nay, khi nềnâm nhạc truyền thống ngày càng phát triển, các loại trống truyền thốngđược ra đời và mang nhiều tên khác nhau như: Âm vang trống trận- âmvang trống hội; trống hội tòng quân và trống hội Phù Đổng...Nhưng nhìnchung các thể loại trống này đã được cải biên, pha lẫn kỹ xảo và dĩnhiên nó rất khác biệt với những hồi trống trận Tây Sơn đã được Bảo tàngQuang Trung bảo tồn và phát huy.
Mặt khác, để gìn giữ và lưu truyền giátrị đặc sắc về Nhạc võ Tây Sơn cho các thế hệ hôm nay và mai sau, trongnhững năm qua, Bảo tàng Quang Trung đã hợp tác với nghệ sỹ ưu tú, nhạc sỹ Đào DuyKiền viết các bản nhạc lý phổ theo nền nhạc truyền thống để có cơ sởtruyền dạy lạicho các thế hệ trẻ và cùng với sự dìu dắt, chỉ dẫn miệtmài , tâm huyết của diễn viên Nguyễn Thị Thuận. Đến nay, trong đội nhạcvõ đã có một số diễn viên trẻ như Phan Phương Mai, Dương Thị Hương đã cóthể thay thế biểu diễn mỗi khi chị Thuận bận việc, hoặc ốm đau bấtthường do tuổi tác.
Ngoài 3 Hồi nhạc công Trống trận Tây Sơn,các nhạc công Bình Định còn vận dụng tiết tấu của Trống trận Tây Sơn đểtạo nên những khúc nhạc mạnh mẽ làm nền cho các diễn viên biểu diễn cácbài võ cổ truyền Tây Sơn như: Thập bát ban binh khí; Binh khí chốngbinh khí; tay không chống binh khí; hoặc đấu quyền...thể hiện tinh thầnthượng võ của người Bình Định .
Ông Trần XuânCảnh, phó gám đốc Bảo tàng Quang Trung cho biết ssến nay, Đội Nhạc võTây Sơn tuy số diễn viên không nhiều, nhưng đã không ngừng rèn luyệntrình độ biểu diễn và hàng năm đã thực hiện trên 500 chương trình biểudiễn phục vụ du khách trong và ngoài nước đến tham quan tại Bảo tàngQuang Trung . Ngoài ra, Đoàn còn tham gia phục vụ các Đoàn lãnh đạo caocấp của Đảng và Nhà nước về thăm Bảo tàng, phục vụ hầu hết các lễ hộicủa tỉnh và nhiều tỉnh thành phố khác ở trong nước như Hà Nội, Thành phốHồ Chí Minh, Nghệ An, Huế , Vũng Tàu, Bến Tre, Phú Thọ, Kon Tum , GiaLai và đã có chuyến lưu diễn thành công tại Myanma.
Cóthể nói trong xu thế phát triển và hội nhập, Đội Nhạc võ Tây Sơn- BìnhĐịnh đã bảo tồn và phát huy nhạc võ Tây Sơn như một sản phẩm du lịch giátrị và quý hiếm, nhằm tuyên truyền rộng rãi trong cả nước và quốc tế vềnét đặc sắc của miền đất Tây Sơn Bình Định; đồng thời góp phần quantrọng để đưa bảo tàng Quang Trung trở thành một bảo tàng tầm cỡ quốcgia trong thời gian không xa nữa./.
Theo những nhà nghiên cứu lịch sử vềphong trào Tây Sơn, thì loại hình Nhạc võ Tây Sơn được hình thành và pháttriển từ Phong trào khởi nghĩa nông dân Tây Sơn vào nửa cuối thế kỷXVIII. Chính Nhạc võ này, là nguồn động lực thúc dục khí thế tiến côngcủa nghĩa quân Tây Sơn và bao phen đã làm cho quân thù kinh hồn bạt vía.
Vì vậy, nó đã gắn liền với những chiến công hiển hách trong sựnghiệp dẹp thù trong, đánh giặc ngoài thống nhất đất nước và giải phóngdân tộc dưới tài chỉ huy thao lược của người anh hùng áo vải cờ đàoQuang Trung-Nguyễn Huệ. Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử vàthời gian, nhưng các cấp chính quyền và ngành chức năng tỉnh Bình Địnhđã nhận thức được giá trị to lớn của loại hình nghệ thuật này, đã nângniu trân trọng bảo tồn và phát huy với sức sống trường tồn theo theo nămtháng.
Nghệ sỹ ưu tú, nhạc sỹ, phó giám đốcNhà hát tuồng Đào Tấn Bình Định cho biết kể từ năm 1979, sau khi khánhthành Bảo tàng Quang Trung, tại thị trấn Phú Phong, huyện Tây Sơn-BìnhĐịnh, ngành văn hóa tỉnh đã cho thành lập đội nhạc võ Tây Sơn để pháthuy giá trị nghệ thuật của trống trận Tây Sơn và tinh hoa võ thuật cổtruyền Bình Định để phục vụ du khách trong và ngoài nước khi đến thamquan tại bảo tàng.
Nét đặc sắc của giàn trống trận Tây Sơn gồm có 12chiếc trống chiến, có kích thước lớn nhỏ và âm thanh trầm bổng khác nhauvà một số nhạc cụ khác như trống chầu, chiêng, kèn sona, mõ, não bạtcùng hoà tấu đã góp phần tạo nên những âm hưởng hào sảng và mãnh liệtcủa bài trống trận Tây Sơn. Về tiết tấu của trống trận Tây Sơn gồm có 3hồi: Hồi thứ nhất - Xuất quân; hồi thứ 2- Xung trận- Hãm thành và hồithứ 3 - Khúc khải hoàn.
Nói đến sự thành côngcủa Nhạc võ Tây Sơn không thể không kể đến diễn viên đầu đàn Nguyễn ThịThuận. Chị đã gắn bó và biểu diễn trên 30 năm với nhạc võ này và nếu aicó dịp được xem chị biểu diễn đều cảm phục trước sự điêu luyện.
Chị chobiết khi biểu diễn, chị kết hợp nhuần nhuyễn giữa thi triển thân pháp,bộ pháp, nhãn pháp nhanh nhẹn, uyển chuyển như một vũ công thực thụ.Đặc biệt, đôi tay cầm dùi trống và như múa trên mặt trống với những kỹthuật ve, vỗ, bịt đến mức điêu luyện tạo nên những giai điệu đặc sắccuốn hút người nghe.
Nói về phong cách và nghệ thuật biểu diễn của chịThuận, ông Thiện cho biết thêm đây là một diễn viên có khả năng thểhiện được hết cái hồn, cái tinh túy ẩn chứa trong bài trống trận Tây Sơnvà nghệ thuật biểu diễn của chị đã góp phần làm cho trống trận Tây Sơnnổi tiếng trong và ngoài nước.
Ngày nay, khi nềnâm nhạc truyền thống ngày càng phát triển, các loại trống truyền thốngđược ra đời và mang nhiều tên khác nhau như: Âm vang trống trận- âmvang trống hội; trống hội tòng quân và trống hội Phù Đổng...Nhưng nhìnchung các thể loại trống này đã được cải biên, pha lẫn kỹ xảo và dĩnhiên nó rất khác biệt với những hồi trống trận Tây Sơn đã được Bảo tàngQuang Trung bảo tồn và phát huy.
Mặt khác, để gìn giữ và lưu truyền giátrị đặc sắc về Nhạc võ Tây Sơn cho các thế hệ hôm nay và mai sau, trongnhững năm qua, Bảo tàng Quang Trung đã hợp tác với nghệ sỹ ưu tú, nhạc sỹ Đào DuyKiền viết các bản nhạc lý phổ theo nền nhạc truyền thống để có cơ sởtruyền dạy lạicho các thế hệ trẻ và cùng với sự dìu dắt, chỉ dẫn miệtmài , tâm huyết của diễn viên Nguyễn Thị Thuận. Đến nay, trong đội nhạcvõ đã có một số diễn viên trẻ như Phan Phương Mai, Dương Thị Hương đã cóthể thay thế biểu diễn mỗi khi chị Thuận bận việc, hoặc ốm đau bấtthường do tuổi tác.
Ngoài 3 Hồi nhạc công Trống trận Tây Sơn,các nhạc công Bình Định còn vận dụng tiết tấu của Trống trận Tây Sơn đểtạo nên những khúc nhạc mạnh mẽ làm nền cho các diễn viên biểu diễn cácbài võ cổ truyền Tây Sơn như: Thập bát ban binh khí; Binh khí chốngbinh khí; tay không chống binh khí; hoặc đấu quyền...thể hiện tinh thầnthượng võ của người Bình Định .
Ông Trần XuânCảnh, phó gám đốc Bảo tàng Quang Trung cho biết ssến nay, Đội Nhạc võTây Sơn tuy số diễn viên không nhiều, nhưng đã không ngừng rèn luyệntrình độ biểu diễn và hàng năm đã thực hiện trên 500 chương trình biểudiễn phục vụ du khách trong và ngoài nước đến tham quan tại Bảo tàngQuang Trung . Ngoài ra, Đoàn còn tham gia phục vụ các Đoàn lãnh đạo caocấp của Đảng và Nhà nước về thăm Bảo tàng, phục vụ hầu hết các lễ hộicủa tỉnh và nhiều tỉnh thành phố khác ở trong nước như Hà Nội, Thành phốHồ Chí Minh, Nghệ An, Huế , Vũng Tàu, Bến Tre, Phú Thọ, Kon Tum , GiaLai và đã có chuyến lưu diễn thành công tại Myanma.
Cóthể nói trong xu thế phát triển và hội nhập, Đội Nhạc võ Tây Sơn- BìnhĐịnh đã bảo tồn và phát huy nhạc võ Tây Sơn như một sản phẩm du lịch giátrị và quý hiếm, nhằm tuyên truyền rộng rãi trong cả nước và quốc tế vềnét đặc sắc của miền đất Tây Sơn Bình Định; đồng thời góp phần quantrọng để đưa bảo tàng Quang Trung trở thành một bảo tàng tầm cỡ quốcgia trong thời gian không xa nữa./.
Viết Ý (TTXVN)
