Chăm lo, phát triển con người là mục tiêu xuyên suốt của Đảng, Nhà nước ta. Trải qua 81 năm kể từ ngày thành lập nước, Việt Nam đạt được những thành tựu to lớn trên nhiều lĩnh vực, trong đó đời sống vật chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống của nhân dân không ngừng được nâng lên.
Những kết quả đó là minh chứng sinh động cho quá trình hiện thực hóa quan điểm lấy con người làm trung tâm của sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Trong mô hình phát triển mới, con người tiếp tục được xác định là mục tiêu, động lực và chủ thể của phát triển.
Từ khát vọng độc lập đến quan điểm lấy con người làm trung tâm
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Bản Tuyên ngôn không chỉ tuyên bố với quốc dân đồng bào và thế giới về sự ra đời của nước Việt Nam độc lập, mà còn đặt nền móng tư tưởng cho một nhà nước hướng tới những quyền cơ bản, thiêng liêng của con người: quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc không phải là một khái niệm trừu tượng, mà phải được đo bằng chính cuộc sống của nhân dân. Người từng khẳng định: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì.”
Đó là tư tưởng nhất quán xuyên suốt sự nghiệp cách mạng của Người và trở thành một trong những nền tảng quan trọng của đường lối cách mạng Việt Nam. Ngay từ khi Đảng ra đời, mục tiêu cách mạng đã gắn giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp, giải phóng con người; hướng tới xây dựng một xã hội trong đó nhân dân được làm chủ, có cuộc sống ngày càng ấm no, tự do và hạnh phúc.
Trong những năm tháng chiến tranh, khi nhiệm vụ cấp bách là giành và giữ vững độc lập, tư tưởng vì con người vẫn luôn hiện hữu. Bằng chứng là ngay sau Cách mạng Tháng Tám, trong muôn vàn khó khăn, cùng với chống giặc ngoại xâm, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn xác định phải đồng thời chống cả “giặc đói,” “giặc dốt.”
Người kêu gọi toàn dân tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, nhường cơm sẻ áo để cứu đói; đồng thời phát động phong trào Bình dân học vụ, đưa việc xóa nạn mù chữ trở thành một nhiệm vụ cấp thiết của chính quyền cách mạng.
Chỉ một thời gian ngắn sau đó, hàng triệu người dân đã được tham gia các lớp học xóa mù chữ, góp phần từng bước nâng cao dân trí, tạo nền tảng để nhân dân thực sự làm chủ vận mệnh đất nước.
Khi đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, thống nhất và xây dựng chủ nghĩa xã hội, mục tiêu phát triển con người tiếp tục được cụ thể hóa. Đặc biệt, từ công cuộc Đổi mới, cùng với sự phát triển của tư duy về kinh tế và xã hội, nhận thức của Đảng về con người ngày càng toàn diện hơn. Nếu ở những giai đoạn đầu, trọng tâm là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, bảo đảm những nhu cầu thiết yếu của nhân dân, thì càng về sau, con người càng được đặt vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.
Đại hội XIII của Đảng xác định phải “phát huy tối đa nhân tố con người; con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của sự phát triển.”
Mọi chính sách của Đảng, Nhà nước phải hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc của nhân dân.
Từ quan điểm đó, hệ thống chính sách phát triển con người ngày càng được hoàn thiện. Giáo dục và đào tạo được xác định là quốc sách hàng đầu; bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là nhiệm vụ quan trọng; văn hóa được coi là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh nội sinh của phát triển; giảm nghèo, tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội, chăm lo các đối tượng chính sách và nhóm yếu thế được triển khai đồng bộ.
Đáng chú ý, chính sách xã hội ngày càng được nhìn nhận không đơn thuần là hoạt động hỗ trợ, mà là một bộ phận của chính sách phát triển. Nghị quyết số 42-NQ/TW ngày 24/11/2023, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới nhấn mạnh yêu cầu thực hiện tốt an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững, chăm sóc, trợ giúp các đối tượng và bảo đảm cuộc sống của nhân dân.
Như vậy, từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến đường lối của Đảng, chăm lo, phát triển con người luôn là mục tiêu xuyên suốt. Đồng thời, quá trình nhận thức cũng có bước phát triển quan trọng: từ chăm lo những nhu cầu thiết yếu đến phát triển con người toàn diện; từ coi con người là đối tượng thụ hưởng đến xác định con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực và động lực của phát triển.
Những thành tựu trong chăm lo, phát triển con người
Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu hết sức to lớn trên mọi lĩnh vực. Đặc biệt, những thành tựu kinh tế đã tạo thêm nguồn lực mạnh mẽ cho việc thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, từng bước cải thiện đời sống vật chất, tinh thần và mở rộng cơ hội phát triển cho người dân.
Trong giáo dục và đào tạo, mạng lưới cơ sở giáo dục ngày càng được mở rộng, cơ hội học tập được nâng lên, chất lượng nguồn nhân lực từng bước được cải thiện.
Từ năm học 2025-2026, Nhà nước thực hiện miễn học phí đối với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông trong các cơ sở giáo dục công lập; nhiều địa phương thực hiện miễn phí sách giáo khoa cho học sinh. Các chính sách này góp phần giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục và thể hiện quyết tâm xây dựng một nền giáo dục công bằng, toàn diện.
Trong lĩnh vực y tế, hệ thống chăm sóc sức khỏe từng bước được củng cố, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân được mở rộng. Chính sách bảo hiểm y tế (với hơn 95,2% dân số tham gia) góp phần quan trọng bảo đảm người dân được chăm sóc sức khỏe, đồng thời giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh. Quan điểm về chăm sóc sức khỏe cũng chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, nâng cao chất lượng dân số và chất lượng cuộc sống. Tuổi thọ trung bình của người dân đạt 74,7 tuổi năm 2024.
Trong lĩnh vực văn hóa, cùng với bảo tồn, phát huy các giá trị truyền thống, việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, hình thành hệ giá trị con người Việt Nam được chú trọng. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật ngày càng phong phú; nhiều sản phẩm văn hóa Việt Nam từng bước vươn ra thị trường quốc tế, tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.
Công tác giảm nghèo đạt nhiều kết quả quan trọng. Cách tiếp cận nghèo đa chiều giúp chính sách giảm nghèo không chỉ tập trung vào thu nhập mà còn quan tâm khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều (gồm tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo) trên cả nước đã giảm xuống còn 2,95%. Đây là kết quả của hàng loạt chính sách hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo, tạo sinh kế bền vững và nâng cao thu nhập cho người dân.
Hệ thống chính sách an sinh xã hội ngày càng đa dạng, bao phủ nhiều nhóm đối tượng. Đặc biệt, các chính sách hỗ trợ người có công, người khuyết tật, phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi được triển khai mạnh mẽ, góp phần tạo ra một xã hội công bằng hơn, với những cơ hội phát triển cho tất cả mọi người.
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có chỉ số phát triển con người (HDI) cao, năm 2023 đạt 0,766, xếp thứ 93 trong tổng số 193 quốc gia và vùng lãnh thổ. Từ năm 1990 đến năm 2023, HDI của Việt Nam tăng từ 0,499 lên 0,766, tương đương mức tăng 53,5%.
HDI là chỉ số tổng hợp phản ánh ba phương diện cơ bản của phát triển con người gồm sức khỏe, giáo dục và mức sống. Vì vậy, sự cải thiện của chỉ số này cho thấy những tiến bộ của Việt Nam ở những yếu tố trực tiếp cấu thành chất lượng cuộc sống.
Lấy hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân là thước đo, mục tiêu phấn đấu
Bước vào giai đoạn phát triển mới, cùng với mục tiêu cao về tăng trưởng kinh tế, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra những mục tiêu có liên quan trực tiếp đến nâng cao chất lượng cuộc sống cũng như hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân. Đó là đến năm 2030, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD; HDI đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình người dân đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm; tỷ lệ hộ nghèo duy trì mức giảm 1-1,5 điểm %/năm; tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35-40%; đặc biệt, phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất.
Đây là những mục tiêu cho thấy cách tiếp cận ngày càng toàn diện đối với con người. Phát triển không chỉ được đo bằng quy mô GDP hay tốc độ tăng trưởng, mà còn bằng tuổi thọ, sức khỏe, trình độ giáo dục, chất lượng nguồn nhân lực, mức độ giảm nghèo và cảm nhận hạnh phúc của người dân.
Bộ Chính trị cũng đã ban hành nhiều các Nghị quyết về các lĩnh vực quan trọng. Trong đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt yêu cầu xây dựng nền giáo dục chất lượng, công bằng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, giúp người học có tri thức, kỹ năng và năng lực thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ.
Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân tiếp tục hướng tới chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, nâng cao chất lượng dân số, để người dân sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và có chất lượng cuộc sống tốt hơn.
Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bồi đắp hệ giá trị và phát triển con người Việt Nam toàn diện.
Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra không gian mới cho phát triển con người. Công nghệ có thể giúp mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, việc làm, thông tin và các dịch vụ công; đồng thời tạo ra những phương thức mới để mỗi cá nhân học tập, sáng tạo và tham gia vào đời sống kinh tế-xã hội.
Nhưng để biến cơ hội đó thành hiện thực, yếu tố quyết định vẫn là con người có tri thức, kỹ năng và khả năng thích ứng. Đây cũng chính là lý do Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2021-2030 xác định phải phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của sự phát triển; đồng thời khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam.
Từ khẳng định về quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc trong Tuyên ngôn Độc lập đến quan điểm xác định con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng nhất và mục tiêu của phát triển, tư tưởng vì con người luôn nhất quán trong đường lối của Đảng, Nhà nước ta.
Bước vào giai đoạn mới, chăm lo con người cần được tiếp tục nâng tầm, từ bảo đảm những điều kiện sống cơ bản sang kiến tạo cơ hội để mỗi người phát triển toàn diện, sống hạnh phúc và phát huy năng lực.
Đó không chỉ là mục tiêu của phát triển mà còn là nguồn sức mạnh để Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới./.
Bài toán phát triển nguồn nhân lực Việt Nam trong kỷ nguyên AI
Việt Nam đang đứng trước yêu cầu vừa đẩy nhanh đào tạo nhân lực công nghệ cao, vừa chuẩn bị cho quá trình chuyển dịch lao động ở những ngành sử dụng nhiều nhân công.
