Sau khi bị xâm hại rất nặng, dư luận đang quantâm liệu hai hạng mục gác Khánh và nhà Tổ chùa Trăm Gian (huyện Chương Mỹ, HàNội) có thể phục hồi được không và phục hồi đến mức độ nào?
Rất may, sau khi bị hạ giải, các cấu kiện cơ bản vẫn còn nguyên và chophép có thể phục dựng ở mức gần nhất với nguyên trạng. Đó là khẳng định của ViệnBảo tồn di sản.
Đủ cơ sở khoa học để phục dựng
Ngoài diện mạo hoàn toàn mới sau khi được xây dựng lại, hai hạng mục trêncòn nhiều chi tiết sai lệch với nguyên trạng ban đầu tạo nên sự khập khiễng vàlàm mất đi các giá trị quý.
Cụ thể như kèo, cột đục đẽo chi tiết hơn; kích thước ngói lợp cũng to hơn,dày hơn. Điều đó cũng dễ hiểu vì nhà Chùa tự ý làm, không có thiết kế nên nhà Tổvà gác Khánh không tránh khỏi sai lệch.
Trước tính cấp bách của vấn đề xâm phạm di tích quốc gia, sau khi đượcthông tin, Viện Bảo tồn di tích đã kịp thời xuống khảo sát, đánh giá mức độ viphạm và tìm kiếm những hiện vật còn lại phục vụ cho việc phục dựng di tích.
Theo nguyên tắc, để phục dựng lại di tích, việc xác định lại kiến trúc cơbản là yêu cầu hàng đầu bởi đó căn cứ, là cơ sở khoa học để phục dựng. Ông LêThành Vinh, Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích cho biết: “Trong quá trình khảosát, chúng tôi thấy còn nguyên cấu kiện tiêu biểu cho phép chúng tôi phục dựnglại cấu trúc công trình gần nhất với nguyên trạng ban đầu.”
Toàn bộ kết cấu bằng gỗ của nhà Tổ và gác Khánh được nhà chùa dỡ xuống,phủ bạt để ngoài cổng. Trong số này, các nhà chuyên môn tìm được kẻ vóc một cấukiện quan trọng xác định vóc của công trình. Cái đấu còn nguyên vẹn, thứ đặcbiệt cần thiết của kiến trúc cổ, nếu mất đi sẽ không còn dấu vết để phục dựnglại công trình. Các cột gỗ vẫn còn nguyên mộng cho phép phục hồi lại đúng cấutrúc của công trình….
Số ngói lợp cũ có thể tận dụng lại ở mức độ có thể và có thể phục chế đốivới số lượng còn thiếu. Ngoài ra, hồ sơ bằng chữ Nôm, hồ sơ có từ thời Pháp cùngnhững tư liệu chuẩn bị trong nghiên cứu hiện trạng thiết kế do Sở Văn hóa Thểthao và Du lịch lập trước đó sẽ củng cố thêm cơ sở cho việc phục dựng.
“Với công trình này, chúng tôi có đủ cơ sở khoa học phục vụ cho việc phụcdựng nhưng làm được bao nhiêu phần trăm thì chưa trả lời được vì phải có thờigian tiếp tục nghiên cứu.”
Còn việc phục dựng dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn vìviệc hạ giải hai hạng mục làm tùy tiện, các vật dụng không được đánh số thứ tự.
Tại cuộc họp giữa lãnh đạo thành phố Hà Nội với các đơn vị liên quan vềvấn đề xử lý vi phạm, phục hồi di tích chùa Trăm Gian, Chủ tịch Ủy ban Nhân dânthành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tiếp tục việc tu bổ, tôntạo di tích theo đúng luật, mời công ty tư vấn là Viện Bảo tồn di tích tư vấn,xem xét phục dựng các hạng mục đã bị phá hủy như gỗ, chân cột gỗ, đá...; thànhlập một tiểu ban chuyên môn khôi phục theo đúng bản vẽ. Như vậy, người dân cũngsẽ đỡ xót xa với sự xâm hại những kiến trúc cổ có tuổi đời gần 1000 năm này.
Mới chỉ có huyện Chương Mỹ chịu trách nhiệm
Trước sự vi phạm nghiêm trọng trên, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đãchỉ đạo huyện Chương Mỹ đình chỉ chức vụ Trưởng ban quản lý di tích chùa TrămGian; kiểm điểm làm rõ trách nhiệm của các cá nhân gồm Chủ tịch Ủy ban Nhân dânxã, Thanh tra xây dựng xã và tập thể Ủy ban Nhân dân xã Tiên Phương.
Ủy ban Nhân dân huyện Chương Mỹ cần làm rõ trách nhiệm của lãnh đạoỦy ban Nhân dân huyện, Phòng Văn hóa Thông tin huyện và các phòng ban có liênquan của huyện Chương Mỹ để xảy ra sai phạm tại di tích chùa Trăm Gian.
Đến thời điểm này, mới chỉ có Ủy ban Nhân dân huyện Chương Mỹ thẳng thắnchịu trách nhiệm. Ông Vũ Văn Đông, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Chương Mỹcho rằng: “Để xảy ra việc này do nhận thức của sư trụ trì và Ban quản lý ditích yếu kém; chính quyền xã và huyện không báo cáo kịp thời. Cá nhân tôi cũngchịu một phần trách nhiệm.”
Còn chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tiên Phương Vũ Văn Doãn cũng tránh khiđược hỏi về trách nhiệm quản lý của chính quyền xã. Ông cho rằng: “Xã thấy việchạ giải hai công trình là cấp bách vì mùa mưa bão đang đến, nếu không phá dỡ đểxảy ra tai nạn thì xã không thể gánh trách nhiệm còn làm như thế nào là việc củachùa.”
Khi được chất vấn về trách nhiệm của Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, ôngPhạm Quang Long, giám đốc Sở khẳng định: “Chịu trách nhiệm thì nhiều, có tráchnhiệm của ban quản lý di tích, của xã, huyện, trách nhiệm của sở, của cơ quảnchuẩn bị vốn…. Bằng ấy cơ quan chịu trách nhiệm nhưng từng người một chịu tráchnhiệm đến đâu và như thế nào phải chờ kết quả thanh tra.”
Sai phạm trong việc xâm phạm di tích chùa Trăm Gian thì đã rõ, khả năngphục dựng di tích cũng được đặt ra nhưng người ta còn băn khoăn, các cá nhân vàđơn vị liên quan không lẽ không biết mình sai phạm như nào và sai phạm đếnđâu?./.
Rất may, sau khi bị hạ giải, các cấu kiện cơ bản vẫn còn nguyên và chophép có thể phục dựng ở mức gần nhất với nguyên trạng. Đó là khẳng định của ViệnBảo tồn di sản.
Đủ cơ sở khoa học để phục dựng
Ngoài diện mạo hoàn toàn mới sau khi được xây dựng lại, hai hạng mục trêncòn nhiều chi tiết sai lệch với nguyên trạng ban đầu tạo nên sự khập khiễng vàlàm mất đi các giá trị quý.
Cụ thể như kèo, cột đục đẽo chi tiết hơn; kích thước ngói lợp cũng to hơn,dày hơn. Điều đó cũng dễ hiểu vì nhà Chùa tự ý làm, không có thiết kế nên nhà Tổvà gác Khánh không tránh khỏi sai lệch.
Trước tính cấp bách của vấn đề xâm phạm di tích quốc gia, sau khi đượcthông tin, Viện Bảo tồn di tích đã kịp thời xuống khảo sát, đánh giá mức độ viphạm và tìm kiếm những hiện vật còn lại phục vụ cho việc phục dựng di tích.
Theo nguyên tắc, để phục dựng lại di tích, việc xác định lại kiến trúc cơbản là yêu cầu hàng đầu bởi đó căn cứ, là cơ sở khoa học để phục dựng. Ông LêThành Vinh, Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích cho biết: “Trong quá trình khảosát, chúng tôi thấy còn nguyên cấu kiện tiêu biểu cho phép chúng tôi phục dựnglại cấu trúc công trình gần nhất với nguyên trạng ban đầu.”
Toàn bộ kết cấu bằng gỗ của nhà Tổ và gác Khánh được nhà chùa dỡ xuống,phủ bạt để ngoài cổng. Trong số này, các nhà chuyên môn tìm được kẻ vóc một cấukiện quan trọng xác định vóc của công trình. Cái đấu còn nguyên vẹn, thứ đặcbiệt cần thiết của kiến trúc cổ, nếu mất đi sẽ không còn dấu vết để phục dựnglại công trình. Các cột gỗ vẫn còn nguyên mộng cho phép phục hồi lại đúng cấutrúc của công trình….
Số ngói lợp cũ có thể tận dụng lại ở mức độ có thể và có thể phục chế đốivới số lượng còn thiếu. Ngoài ra, hồ sơ bằng chữ Nôm, hồ sơ có từ thời Pháp cùngnhững tư liệu chuẩn bị trong nghiên cứu hiện trạng thiết kế do Sở Văn hóa Thểthao và Du lịch lập trước đó sẽ củng cố thêm cơ sở cho việc phục dựng.
“Với công trình này, chúng tôi có đủ cơ sở khoa học phục vụ cho việc phụcdựng nhưng làm được bao nhiêu phần trăm thì chưa trả lời được vì phải có thờigian tiếp tục nghiên cứu.”
Còn việc phục dựng dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn vìviệc hạ giải hai hạng mục làm tùy tiện, các vật dụng không được đánh số thứ tự.
Tại cuộc họp giữa lãnh đạo thành phố Hà Nội với các đơn vị liên quan vềvấn đề xử lý vi phạm, phục hồi di tích chùa Trăm Gian, Chủ tịch Ủy ban Nhân dânthành phố Hà Nội chỉ đạo Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tiếp tục việc tu bổ, tôntạo di tích theo đúng luật, mời công ty tư vấn là Viện Bảo tồn di tích tư vấn,xem xét phục dựng các hạng mục đã bị phá hủy như gỗ, chân cột gỗ, đá...; thànhlập một tiểu ban chuyên môn khôi phục theo đúng bản vẽ. Như vậy, người dân cũngsẽ đỡ xót xa với sự xâm hại những kiến trúc cổ có tuổi đời gần 1000 năm này.
Mới chỉ có huyện Chương Mỹ chịu trách nhiệm
Trước sự vi phạm nghiêm trọng trên, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đãchỉ đạo huyện Chương Mỹ đình chỉ chức vụ Trưởng ban quản lý di tích chùa TrămGian; kiểm điểm làm rõ trách nhiệm của các cá nhân gồm Chủ tịch Ủy ban Nhân dânxã, Thanh tra xây dựng xã và tập thể Ủy ban Nhân dân xã Tiên Phương.
Ủy ban Nhân dân huyện Chương Mỹ cần làm rõ trách nhiệm của lãnh đạoỦy ban Nhân dân huyện, Phòng Văn hóa Thông tin huyện và các phòng ban có liênquan của huyện Chương Mỹ để xảy ra sai phạm tại di tích chùa Trăm Gian.
Đến thời điểm này, mới chỉ có Ủy ban Nhân dân huyện Chương Mỹ thẳng thắnchịu trách nhiệm. Ông Vũ Văn Đông, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Chương Mỹcho rằng: “Để xảy ra việc này do nhận thức của sư trụ trì và Ban quản lý ditích yếu kém; chính quyền xã và huyện không báo cáo kịp thời. Cá nhân tôi cũngchịu một phần trách nhiệm.”
Còn chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tiên Phương Vũ Văn Doãn cũng tránh khiđược hỏi về trách nhiệm quản lý của chính quyền xã. Ông cho rằng: “Xã thấy việchạ giải hai công trình là cấp bách vì mùa mưa bão đang đến, nếu không phá dỡ đểxảy ra tai nạn thì xã không thể gánh trách nhiệm còn làm như thế nào là việc củachùa.”
Khi được chất vấn về trách nhiệm của Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch, ôngPhạm Quang Long, giám đốc Sở khẳng định: “Chịu trách nhiệm thì nhiều, có tráchnhiệm của ban quản lý di tích, của xã, huyện, trách nhiệm của sở, của cơ quảnchuẩn bị vốn…. Bằng ấy cơ quan chịu trách nhiệm nhưng từng người một chịu tráchnhiệm đến đâu và như thế nào phải chờ kết quả thanh tra.”
Sai phạm trong việc xâm phạm di tích chùa Trăm Gian thì đã rõ, khả năngphục dựng di tích cũng được đặt ra nhưng người ta còn băn khoăn, các cá nhân vàđơn vị liên quan không lẽ không biết mình sai phạm như nào và sai phạm đếnđâu?./.
Đinh Thị Thuận (TTXVN)
