Chiến thắng áp đảo của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể dẫn đến những thay đổi trong các chính sách kinh tế liên quan đến thương mại, các ưu tiên chi tiêu và trí tuệ nhân tạo (AI).
Tuy nhiên, những yếu tố lớn nhất chi phối nền kinh tế sẽ không thay đổi chỉ vì đảng nắm quyền kiểm soát thay đổi.
Theo CNBC, các nhà kinh tế cho rằng áp lực về khả năng chi trả, mức chi tiêu lớn của Chính phủ và tăng trưởng phụ thuộc vào động lực từ trí tuệ nhân tạo (AI) nhiều khả năng sẽ tiếp tục kéo dài. Tất cả những yếu tố này đều tiềm ẩn rủi ro đối với nền kinh tế.
Ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, nhận định nền kinh tế Mỹ đang ở trong một trạng thái rất mong manh. Ông Zandi cho biết trước cuộc bầu cử, ông đã lo ngại nền kinh tế bị đe dọa bởi lạm phát, thị trường lao động kém khả quan và những nguy cơ địa chính trị, và hiện nay ông vẫn giữ nguyên mối quan ngại này.
Đảng Dân chủ giành chiến thắng áp đảo ngoài dự kiến không chỉ trong các cuộc đua vào Hạ viện và Thượng viện mà còn ở các cuộc bầu cử thống đốc và nhiều vị trí khác tại các bang.
Tuy nhiên, chính sách kinh tế và đối ngoại phần lớn được quyết định bởi nhánh hành pháp, trong khi Tổng thống Mỹ vẫn có những bất đồng với các đối thủ thuộc đảng Dân chủ, mặc dù hôm 4/11 ông cho biết dự kiến sẽ hợp tác với họ.
Ông Zandi không kỳ vọng chính sách kinh tế sẽ có bất kỳ thay đổi nào. Theo ông, cuộc xung đột với Iran, thuế quan và chính sách thương mại, chính sách nhập cư cứng rắn đều được thực hiện thông qua các sắc lệnh hành pháp. Những chính sách này không xuất phát từ hoạt động lập pháp.
Ông Zandi coi việc các tập đoàn công nghệ quy mô lớn xây dựng hạ tầng AI siêu lớn là yếu tố then chốt đối với tăng trưởng kinh tế, nhưng đồng thời cũng là một nguồn rủi ro tiềm tàng. Theo ông, các rủi ro rõ ràng nghiêng về chiều hướng tiêu cực, bởi tăng trưởng phụ thuộc quá nhiều vào AI, trong khi tác động tăng trưởng của AI lại phụ thuộc quá nhiều vào thị trường chứng khoán, và thị trường chứng khoán phụ thuộc rất nhiều vào mức định giá cổ phiếu. Mọi thứ tạo cảm giác nền kinh tế đang ở trong một trạng thái rất mong manh, trong khi thị trường lao động hoạt động không hiệu quả.
Theo các cuộc thăm dò của CNBC, sự phản đối của người dân địa phương đối với các trung tâm dữ liệu là một vấn đề tương đối đáng kể trong cuộc bầu cử, đặc biệt đối với đảng Dân chủ. Đây có thể trở thành một lực cản khác đối với kinh tế, mặc dù vấn đề này được xếp sau chi phí sinh hoạt, tham nhũng và một số vấn đề khác.
Cuộc bầu cử diễn ra trong bối cảnh tồn tại sự đối lập trong cách nhìn nhận về nền kinh tế. Các chỉ số tổng thể như Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), chi tiêu tiêu dùng và tỷ lệ thất nghiệp cho thấy một nền kinh tế tăng trưởng khá nhanh, trong khi người tiêu dùng tiếp tục chi tiêu và phần lớn người Mỹ có nhu cầu tìm việc làm đều có việc làm.
GDP tăng tốc với tốc độ thường niên 3,4% trong quý 3, trong khi chi tiêu tiêu dùng tăng 3,8%. Tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,2%, còn số vụ sa thải lao động ở mức thấp nhất kể từ năm 1969.
Tuy nhiên, giá cả tăng cao đã làm lu mờ những chỉ số vốn khá tích cực này. Theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tỷ lệ lạm phát trong tháng 9 ở mức 3,7%, tăng mạnh so với mức 2,3% hồi tháng 4/2025, thời điểm ông Trump công bố đợt áp thuế quan đối ứng quyết liệt nhằm vào các đối tác thương mại của Mỹ.
Cuộc xung đột với Iran càng làm trầm trọng thêm tình hình này. Khi Mỹ và Israel phát động các hoạt động quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, CPI chỉ ở mức 2,4%. Cuộc xung đột này đã khiến giá xăng tăng vọt.
Tiền lương cũng không theo kịp tốc độ tăng chi phí sinh hoạt. Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), sau khi điều chỉnh theo lạm phát, tăng trưởng tiền lương đã chuyển sang mức âm, giảm 0,7% trong tháng 9 so với cùng kỳ năm trước.
Một lĩnh vực mà hai phe chính trị có thể tìm được tiếng nói chung là thuế quan. Các nghị sỹ Dân chủ tại Quốc hội không phản đối một cách máy móc những nỗ lực áp thuế quan nhằm tạo ra sân chơi bình đẳng hơn. Tuy nhiên, chính sách thuế quan của ông Trump vấp phải ý kiến trái chiều vì phạm vi áp dụng quá rộng.
Ông Gary Cohn, người từng giữ chức Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, cho biết hôm 4/11 rằng ông nhận thấy vẫn có dư địa để hai bên thay đổi quan điểm về các vấn đề thương mại. Theo ông, ngày càng có sự đồng thuận rộng rãi hơn về thuế quan và những mục đích mà chính sách này có thể phục vụ.
Mặc dù ông Cohn lưu ý rằng “việc đóng cửa biên giới giữa Canada, Mexico và Mỹ có lẽ không phải là một chính sách tốt,” ông cho rằng “có thể đạt được một thỏa hiệp, theo đó các mức thuế quan thực sự được thông qua hệ thống lập pháp và trở thành luật. Chúng sẽ không còn là những sắc lệnh hành pháp có thể bị hủy bỏ ngay khi tổng thống tiếp theo kết thúc bài phát biểu nhậm chức.”
Các nhà phân tích của Morgan Stanley cho biết đảng Dân chủ nhiều khả năng cũng sẽ tìm cách đảo ngược việc cắt giảm chi tiêu cho chương trình hỗ trợ lương thực SNAP và chương trình bảo hiểm y tế Medicaid, vốn được Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát thông qua theo Đạo luật “To và Đẹp.” Tuy nhiên, việc đảo ngược những chính sách khác mà đảng Dân chủ phản đối sẽ khó khăn hơn.
Mức nợ công và thâm hụt ngân sách cao của Chính phủ cũng nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì. Nợ quốc gia của Mỹ hiện ở mức 40.500 tỷ USD, tăng hơn 4.000 tỷ USD kể từ khi ông Trump nhậm chức vào tháng 1/2025. Chi phí lãi ròng của khoản nợ này đạt tổng cộng 1.050 tỷ USD trong tài khóa 2026.
Mỹ kết thúc năm tài khóa với mức thâm hụt ngân sách chỉ thấp hơn 2.000 tỷ USD, tương đương khoảng 6,1% GDP. Morgan Stanley dự báo mức thâm hụt này sẽ tiếp tục duy trì, ngay cả khi một số quan chức đảng Dân chủ kêu gọi thực hiện kỷ luật tài khóa.
Mặc dù có những lo ngại rằng việc thay đổi quyền kiểm soát Quốc hội có thể dẫn đến bế tắc liên quan đến vấn đề trần nợ công, ông Jan Hatzius, nhà kinh tế trưởng của ngân hàng Goldman Sachs, nhận định trong một báo cáo rằng “đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ tận dụng tình trạng bế tắc này để giành được những nhượng bộ về chính sách.”
Bất chấp nhiều lực cản và những bất ổn chính trị khác nhau, phần lớn giới đầu tư Phố Wall vẫn dự báo kinh tế Mỹ sẽ tiếp tục tăng trưởng, dù có thể không tránh khỏi những trục trặc và các vấn đề dai dẳng liên quan đến chi phí sinh hoạt.
Ông Joseph Brusuelas, nhà kinh tế trưởng của RSM, cho biết ông có cảm giác đà mở rộng kinh tế sẽ tiếp tục được duy trì, với tốc độ tăng trưởng cao hơn mức xu hướng, ở mức gần 2,5%.
Ông Brusuelas cũng nhận thấy cơ hội để “thiết lập lại” hiệp định thương mại giữa Mỹ, Mexico và Canada sau một năm rưỡi căng thẳng do các mức thuế quan của Tổng thống Trump và những biện pháp đáp trả. Theo ông, RSM chỉ đánh giá xác suất xảy ra suy thoái trong 12 tháng tới ở mức 15%. Kết quả cuộc bầu cử không ảnh hưởng đến ước tính này./.
