Trong suốt 80 năm hình thành và phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, ngày càng thực hiện tốt hơn chức năng là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, góp phần quan trọng vào việc thực thi hiệu quả đường lối chính sách đối ngoại của Việt Nam.
Ngoại giao nghị viện đã trở thành một kênh quan trọng, bổ sung cho đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho nền ngoại giao Việt Nam hiện đại và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.
Những hoạt động đối ngoại tiêu biểu của Quốc hội trong 80 năm qua
Lịch sử hoạt động đối ngoại của Quốc hội gắn liền với công cuộc bảo vệ và xây dựng chính quyền cách mạng của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong giai đoạn 1945-1975, giai đoạn hình thành của ngoại giao nghị viện, các hoạt động đối ngoại của Quốc hội thời kỳ này mang đậm dấu ấn cách mạng, đặt nền tảng chính trị-pháp lý và quan hệ quốc tế cho giai đoạn phát triển chuyên nghiệp và toàn diện sau này.
Trong giai đoạn 1975-1986, Việt Nam bước vào thời kỳ khôi phục, tái thiết đất nước trong điều kiện bị cấm vận, bao vây kinh tế từ phương Tây. Quốc hội khóa VI (1976-1981) là Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất, đánh dấu bước chuyển lớn về thể chế và tổ chức bộ máy. Trong nhiệm kỳ này, Quốc hội đã quyết định chủ trương gia nhập Liên minh Nghị viện thế giới (IPU) và đến tháng 4/1979, được chính thức kết nạp là thành viên của IPU. Việc gia nhập IPU đánh dấu một bước quan trọng trong việc hội nhập quốc tế của Quốc hội Việt Nam gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Sau khi đất nước bước vào công cuộc Đổi mới, hoạt động đối ngoại của Quốc hội tiếp tục được đẩy mạnh, củng cố và mở rộng, góp phần phát huy vai trò, vị thế của Quốc hội Việt Nam trên trường quốc tế.
Đến nay, Quốc hội Việt Nam đã thiết lập quan hệ nghị viện với khoảng hơn 140 quốc gia trên thế giới, tham gia làm thành viên của hầu hết các tổ chức nghị viện thế giới và khu vực, như IPU, AIPA, APPF, APF...
Trên bình diện đa phương, dấu ấn nổi bật của Quốc hội Việt Nam trong thời gian qua là việc chủ trì các hội nghị đa phương quan trọng, mang tầm cỡ quốc tế và khu vực như Đại hội đồng IPU 132 (năm 2015), Hội nghị Diễn đàn Nghị viện châu Á-Thái Bình Dương lần thứ 26 (APPF 26) (năm 2018) và Đại hội đồng AIPA 41 (năm 2020), Hội nghị Nghị sỹ Trẻ toàn cầu lần thứ 9 của IPU (năm 2023), Hội nghị Ban Chấp hành APF và Diễn đàn Nghị viện hợp tác Pháp ngữ về nông nghiệp bền vững, an ninh lương thực và ứng phó với biến đổi khí hậu (1/2025)…
Tháng 9/2023, Việt Nam tiếp tục tổ chức thành công Hội nghị Nghị sỹ Trẻ toàn cầu lần thứ 9 tại thủ đô Hà Nội, thu hút sự tham dự của hơn 300 nghị sỹ trẻ. Hội nghị đã thông qua Tuyên bố Hội nghị về “Vai trò của giới trẻ trong việc thúc đẩy thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững thông qua chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”. Đây là Tuyên bố đầu tiên của Hội nghị Nghị sỹ Trẻ toàn cầu sau 9 kỳ tổ chức.
Xuất phát từ vị trí Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đối ngoại Quốc hội vừa mang tính nhà nước, vừa mang tính nhân dân sâu sắc. Đối ngoại Quốc hội đóng vai trò liên thông, tranh thủ được cả lợi thế của ba trụ cột trong triển khai đối ngoại.
Các hoạt động đối ngoại Quốc hội, cùng đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, ngoại giao nhân dân đã phát huy tối đa từng thế mạnh riêng, làm đa dạng hóa, sâu sắc thêm quan hệ đối ngoại giữa Việt Nam và các đối tác, tạo cơ hội thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực quan trọng như kinh tế, văn hóa, giáo dục…
Có thể khẳng định rằng, đối ngoại Quốc hội, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của người dân, đã góp phần lan tỏa thông điệp về một Việt Nam năng động, thân thiện và có trách nhiệm, chủ động và tích cực, qua đó nâng cao uy tín, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Hoạt động đối ngoại của Quốc hội khóa XV: Đối mặt khó khăn, tạo nên thành tựu sâu sắc và toàn diện
Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, hoạt động đối ngoại được thúc đẩy mạnh mẽ, đa dạng cấp độ, đạt kết quả tốt đẹp, góp phần nâng tầm vị thế ngoại giao nghị viện, song hành cùng thành công chung của đối ngoại Đảng và Nhà nước.
Kế thừa những thành tựu, bài học kinh nghiệm quý giá của các nhiệm kỳ trước; từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã hoàn thành khối lượng công việc rất lớn, có ý nghĩa hệ trọng,
Trong hai năm đầu nhiệm kỳ, bất chấp những khó khăn do tác động của đại dịch COVID-19, các hoạt động đối ngoại của Quốc hội nước ta vẫn diễn ra sôi động theo cả hình thức trực tuyến và trực tiếp, đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Công tác đối ngoại của Quốc hội đã phát huy hiệu quả lợi thế và đặc thù vừa mang tính Nhà nước, vừa mang tính nhân dân, ngày càng khẳng định vị thế của ngoại giao nghị viện trong nền ngoại giao toàn diện, hiện đại của đất nước.
Quốc hội đã thể chế hóa các chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng, quyết định các vấn đề quan trọng trong lĩnh vực đối ngoại và giám sát việc thực thi các chính sách, pháp luật về đối ngoại và các cam kết quốc tế của Việt Nam; triển khai các hoạt động ngoại giao nghị viện song phương và đa phương.
Quốc hội tham mưu, tổ chức thành công tốt đẹp các chuyến thăm chính thức Hàn Quốc, Ấn Độ, Lào của Chủ tịch Quốc hội; đón Chủ tịch Quốc hội Lào, Chủ tịch Hạ viện Ấn Độ, Chủ tịch Quốc hội Singapore, Phó Chủ tịch Quốc hội Hungary và nguyên thủ các nước, khách quốc tế tới thăm làm việc với Quốc hội Việt Nam.
Bên cạnh đó, Ủy ban tổ chức các đoàn Đại biểu Quốc hội Việt Nam tham dự các hội nghị đa phương quốc tế trong khuôn khổ khối Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU), AIPA, APF.
Hoạt động ngoại giao nghị viện đa phương được triển khai hiệu quả, góp phần giải quyết các thách thức mang tính toàn cầu, khẳng định Quốc hội Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế và khu vực qua việc tham gia chủ động, tích cực vào các diễn đàn liên nghị viện mà Quốc hội Việt Nam là thành viên.
Như vậy, ngay từ đầu nhiệm kỳ Khóa XV, hoạt động đối ngoại quốc hội đã được triển khai toàn diện, thể hiện được hình ảnh một Quốc hội Việt Nam đổi mới, năng động và hành động; đóng góp hiệu quả vào việc thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ; bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, đồng thời, góp phần nâng cao hình ảnh, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.
Năm 2025, hoạt động đối ngoại của Quốc hội được triển khai toàn diện - đồng bộ - chủ động - hiệu quả, tạo dấu ấn đậm nét trong tiến trình phát triển ngoại giao nghị viện của Việt Nam.
Điểm nhấn là Chủ tịch Quốc hội đã tiếp và hội đàm với 15 Đoàn cấp Chủ tịch Quốc hội các nước; tham dự Đại hội đồng lần thứ 150 của Liên minh Nghị viện thế giới (IPU-150) tại Uzbekistan, thăm chính thức Cộng hòa Uzbekistan và Cộng hòa Armenia…
Về đối ngoại song phương, Quốc hội tiếp tục đưa hợp tác nghị viện đi vào chiều sâu, thực chất, lấy trọng tâm là củng cố quan hệ với các nước láng giềng; làm sâu sắc và nâng tầm quan hệ với các đối tác chiến lược, đối tác toàn diện; đồng thời mở rộng kết nối với các nước bạn bè truyền thống. Hợp tác nghị viện với các đối tác chủ chốt như Trung Quốc, Lào, Campuchia, Nga, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Cuba… được duy trì ổn định, ngày càng tin cậy, tạo nền tảng pháp lý - chính trị thuận lợi, tăng cường gắn kết chiến lược cho hợp tác song phương trong giai đoạn mới.
Về đối ngoại đa phương, với tinh thần “chủ động, tích cực và hội nhập quốc tế sâu rộng,” Quốc hội Việt Nam khẳng định vai trò thành viên chủ động, trách nhiệm và có ảnh hưởng tại các cơ chế liên nghị viện như IPU, AIPA, APF… Nhiều sáng kiến, diễn đàn chuyên đề do Quốc hội Việt Nam khởi xướng - đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp bền vững, an ninh lương thực, chuyển đổi xanh, ứng phó biến đổi khí hậu - tiếp tục được cộng đồng nghị viện quốc tế đánh giá cao, góp phần lan tỏa hình ảnh một Quốc hội đổi mới, thực chất và vì phát triển bền vững.
Hội nghị các Chủ tịch Quốc hội thế giới lần thứ 6 tiếp tục là một sự kiện quan trọng của ngoại giao nghị viện. Chuyến công tác tham dự Hội nghị các Chủ tịch Quốc hội thế giới lần thứ 6 của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam nhằm triển khai đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hoá, đa dạng hóa, chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả của Đại hội Đảng lần thứ XIII, Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, cũng như Kết luận số 125-KL/TW của Ban Bí thư về tăng cường thực hiện Chỉ thị số 25-CT/TW về đẩy mạnh và nâng tầm đối ngoại đa phương đến năm 2030.
Đồng thời, góp phần khẳng định mạnh mẽ những chủ trương, chính sách, nỗ lực lớn của đất nước trong phát triển kinh tế, xã hội, đề cao chủ nghĩa đa phương, tạo động lực cho việc thể hiện vai trò thành viên có trách nhiệm, đóng góp tích cực, thực chất của Việt Nam đối với các hoạt động của IPU và Liên hợp quốc, thúc đẩy quan hệ, hợp tác nghị viện với các nước, các tổ chức quốc tế, phát huy vai trò, vị thế của Việt Nam và Quốc hội Việt Nam trên trường quốc tế.
Bên cạnh việc tham gia trực tiếp vào giải quyết các vấn đề quốc tế lớn, đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam còn mang đến Hội nghị lần này những kinh nghiệm, những câu chuyện thành công của Việt Nam để lan tỏa, chia sẻ với các nước, các tổ chức quốc tế về củng cố, giữ vững hòa bình, ổn định, phát triển đất nước, tăng cường quan hệ đối ngoại, đẩy mạnh hội nhập quốc tế, thượng tôn luật pháp quốc tế, thúc đẩy đoàn kết, hợp tác quốc tế, vì hòa bình, ổn định và thịnh vượng cho mọi người dân, mọi quốc gia, khu vực và trên toàn thế giới.
Hoạt động đối ngoại của Quốc hội được thúc đẩy cả trên bình diện song phương và đa phương, đi vào chiều sâu, được triển khai ở nhiều cấp độ, đạt được nhiều kết quả tốt đẹp, tạo dấu ấn đậm nét, góp phần nâng tầm hoạt động đối ngoại của Việt Nam cùng với những thành công chung của công tác đối ngoại của Đảng, ngoại giao Nhà nước.
Đối ngoại Quốc hội tiếp tục phát huy tầm vóc, vị thế, góp phần huy động các nguồn lực đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với con đường phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực tiếp tục có những biến động nhanh chóng, tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường, vừa mở ra các cơ hội phát triển nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với ngoại giao Việt Nam.
Trong bối cảnh đó, mục tiêu bao trùm của đối ngoại Quốc hội là cùng với các trụ cột ngoại giao của ta bám sát quyết sách, đường lối đối ngoại của Đảng, kế thừa những thành quả đã đạt được, tiếp tục giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước; thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chiến lược về phát triển kinh tế-xã hội, phấn đấu thực hiện mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đảm bảo các lợi ích cốt lõi của ta và phù hợp với luật pháp quốc tế.
Đối ngoại Quốc hội cần phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò là một trong thành tố quan trọng của nền ngoại giao toàn diện, hiện đại; chủ động, tích cực và có trách nhiệm tham gia các cơ chế nghị viện đa phương; thúc đẩy quan hệ song phương với nghị viện các nước, đặc biệt là với các đối tác chiến lược và đối tác quan trọng; đồng thời nâng cao chất lượng lập pháp, phê chuẩn và giám sát việc thực hiện các điều ước quốc tế, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích quốc gia, dân tộc với các cam kết quốc tế.
Hành trình tiếp theo của đối ngoại Quốc hội cần tiếp tục phát huy vai trò tích cực trong việc hiện thực hóa tầm nhìn, khát vọng đưa nước ta "từ hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ, sang trạng thái một quốc gia vươn lên" như lời Tổng Bí thư Tô Lâm.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và biến động nhanh chóng của môi trường quốc tế, Quốc hội cũng đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động đối ngoại để thích ứng với tình hình mới, bao gồm việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức các hoạt động, mở rộng hình thức đối thoại và trao đổi trực tuyến, nâng cao tính kịp thời và hiệu quả trong tiếp xúc, kết nối nghị viện.
Bên cạnh đó, việc xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác ngoại giao nghị viện chuyên nghiệp, bản lĩnh, có khả năng sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thành thạo, am hiểu luật pháp và thông lệ quốc tế cũng là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động.
Đặc biệt, theo dõi và nghiên cứu các bài viết, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và sứ mệnh của công tác đối ngoại trong "kỷ nguyên mới," hành trình tiếp theo của đối ngoại Quốc hội cần tiếp tục phát huy vai trò tích cực trong việc hiện thực hóa tầm nhìn, khát vọng đưa nước ta "từ hội nhập sâu rộng sang hội nhập đầy đủ, sang trạng thái một quốc gia vươn lên" như lời Tổng Bí thư Tô Lâm.
Dưới ánh sáng của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, cùng với đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, đối ngoại Quốc hội sẽ tiếp tục phát huy tầm vóc, vị thế đã được khẳng định trong nhiều năm qua, thực hiện đồng bộ các nhóm giải pháp về bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng đối với đối ngoại Quốc hội; nâng cao chất lượng công tác tham mưu, tăng tính chuyên nghiệp trong triển khai hoạt động đối ngoại và tiếp tục phát huy vai trò tích cực, chủ động của Quốc hội trên cả kênh song phương và đa phương; góp phần huy động các nguồn lực để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, hiện thực hóa khát vọng xây dựng một Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc và thịnh vượng./.
