Sau nhiều năm, những tấm giấy báo tử của người thân vẫn được các gia đình gìn giữ như những kỷ vật thiêng liêng cùng nỗi mong mỏi tìm được nơi người thân đã nằm lại.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin tại Ninh Bình đang mở thêm hy vọng trên hành trình trả lại tên cho các liệt sỹ, đưa các liệt sỹ trở về với gia đình.
Gần 60 năm chờ đợi, tìm kiếm người thân
Ông Nguyễn Văn Minh ở xã Tân Minh, tỉnh Ninh Bình có anh trai là liệt sỹ Nguyễn Văn Trà, sinh năm 1944, Tiểu đội trưởng Trung đoàn 10-KN.
Theo giấy báo tử, anh trai ông Minh hy sinh ngày 31/3/1968 tại chiến trường miền Nam và được an táng tại khu vực riêng của đơn vị, gần mặt trận. Gần sáu thập kỷ đã trôi qua, những thông tin ít ỏi trong giấy báo tử vẫn là căn cứ để gia đình lần tìm dấu vết về người thân.
Nhiều lần dò hỏi, nhiều chuyến đi tìm theo những manh mối ít ỏi, nhưng phần mộ của liệt sỹ Nguyễn Văn Trà vẫn chưa được xác định. Với gia đình ông Minh, mong muốn ấy không đơn thuần là biết người anh đã hy sinh vì Tổ quốc đang yên nghỉ ở đâu mà còn là mong muốn được một lần đứng trước phần mộ mang đúng tên tuổi của người thân sau gần 60 năm chờ đợi.
Câu chuyện của gia đình ông Minh cũng là nỗi niềm chung của nhiều thân nhân liệt sỹ ở Ninh Bình. Theo thống kê trong tài liệu, toàn tỉnh hiện còn 7.904 phần mộ liệt sỹ chưa xác định được thông tin tại 361 nghĩa trang liệt sỹ.
Phía sau con số ấy là hàng nghìn gia đình vẫn mong ngóng một ngày được biết chính xác nơi người thân yên nghỉ, được thắp một nén hương trước phần mộ mang đúng tên tuổi của người đã hy sinh.
Việc xác minh càng ngày càng khó khăn bởi nhiều nhân chứng không còn; hồ sơ lưu trữ có trường hợp thiếu hoặc chưa đầy đủ; những ký ức về chiến trường năm xưa cũng dần phai mờ.
Có những phần mộ được quy tập qua nhiều giai đoạn, từ nhiều chiến trường, địa phương khác nhau; thậm chí có trường hợp đã di chuyển nơi an táng, khiến thông tin ban đầu không còn đầy đủ.
Trong hoàn cảnh đó, việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ không chỉ cần sự vào cuộc của các cơ quan chức năng mà còn cần sự phối hợp của các gia đình - những người có thể cung cấp tư liệu, ký ức và thông tin quý giá được lưu giữ qua nhiều năm.
Tại phường Duy Tiên, công tác tuyên truyền, vận động người dân cung cấp thông tin được thực hiện song song với việc thống kê, rà soát hiện trạng các phần mộ tại nghĩa trang liệt sỹ.
Ở phường còn 86 phần mộ liệt sỹ chưa xác định được thông tin tại 3 nghĩa trang. Đây là những phần mộ được quy tập qua các giai đoạn, từ nhiều chiến trường và địa phương khác nhau, có những trường hợp nguồn thông tin ban đầu không còn đầy đủ nên quá trình xác minh danh tính phải được thực hiện từng bước, thận trọng.
Ông Trần Văn Màu, thân nhân liệt sỹ ở phường Duy Tiên chia sẻ: “Khi được địa phương thông tin về chương trình và vận động cung cấp mẫu sinh phẩm, gia đình chúng tôi như có thêm một tia hy vọng. Chúng tôi chỉ mong một ngày có thể xác định chính xác nơi người thân đang yên nghỉ, để được đón người thân trở về với gia đình.”
Thượng tá Trần Thành Chung, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự phường Duy Tiên, tỉnh Ninh Bình cho biết khó khăn lớn nhất trong quá trình triển khai là nhiều phần mộ đã được an táng từ lâu, thông tin trên bia mộ không đầy đủ, hồ sơ thất lạc hoặc thiếu đồng bộ.
Bớt đi những khoảng trống thông tin
Hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm, các địa phương ở Ninh Bình khẩn trương triển khai nhiều phần việc và cơ bản hoàn thành giai đoạn 1 của Chiến dịch.
Toàn tỉnh đã hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sỹ phục vụ giám định ADN tại 104/104 xã, phường và 250/250 nghĩa trang liệt sỹ. Toàn tỉnh đã khai quật 7.803/7.803 phần mộ, thu được 6.871 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN.
Có 932 phần mộ không thu được mẫu, trong đó 560 phần mộ không còn tiểu và 372 phần mộ không đủ điều kiện lấy mẫu. Hiện 6.027 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội để thực hiện giám định ADN.
Công tác này có sự chung tay của cả cộng đồng. Tại các xã, phường, công tác rà soát hồ sơ, thu thập thông tin, tuyên truyền, vận động và kết nối dữ liệu giữa các đơn vị liên quan được thực hiện thường xuyên, từng bước tháo gỡ khó khăn trong quá trình xác minh danh tính.
Sự tham gia của các cựu chiến binh và người dân địa phương góp phần quan trọng, nhiều ký ức chiến trường, thông tin tưởng chừng nhỏ bé lại có giá trị trong việc đối chiếu, xác minh. Chính sự đồng hành ấy đang tạo nên sức mạnh chung, giúp hành trình tìm lại tên cho các liệt sỹ bớt đi những khoảng trống thông tin.
Thượng tá Nguyễn Văn Thiện, Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Ninh Bình nêu rõ, Chiến dịch không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm, tình cảm và sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Theo ông Nguyễn Xuân Hiệp, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Minh, thời gian tới, địa phương tập trung huy động mọi lực lượng, nhân lực để thực hiện tốt công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ trong giai đoạn 2. Địa phương tiếp tục quan tâm, chăm lo cho các gia đình chính sách, chỉnh trang, tu sửa các nghĩa trang, phần mộ liệt sỹ trên địa bàn ngày càng khang trang.
“Hành trình trả lại tên cho các liệt sỹ” vẫn đang tiếp tục từng ngày một cách bền bỉ. Với thân nhân liệt sỹ, mỗi kết quả dù nhỏ cũng mang một ý nghĩa lớn. Đó có thể là một thông tin, manh mối mới hoặc cơ hội để xác định nơi người thân đang yên nghỉ.
Trả lại tên cho các anh hùng liệt sỹ cũng chính là trả lại cho những gia đình một phần ký ức, trả lại tên tuổi cho những con người đã góp phần làm nên độc lập, tự do của đất nước.
Ninh Bình hoàn thành giai đoạn 1 lấy mẫu là tiền đề quan trọng để tỉnh tiếp tục triển khai các bước tiếp theo của Chiến dịch 500 ngày đêm./.