Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, tỉnh Điện Biên đang tập trung nhân lực, phương tiện, đẩy nhanh việc khai quật, lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/9/2026.
Từ thực tiễn, nhiều sáng kiến, cách làm mới được nghiên cứu, áp dụng, góp phần rút ngắn thời gian, bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả từng công đoạn. Phía sau những nỗ lực ấy là sự mong mỏi của các gia đình đã chờ đợi hàng chục năm để biết người thân đang an nghỉ ở đâu.
Những sáng tạo từ thực tiễn giúp đẩy nhanh tiến độ
Chiến dịch 500 ngày đêm tại Điện Biên được triển khai từ ngày 6/6, với mục tiêu lấy mẫu ADN đối với 4.594 phần mộ liệt sỹ chưa xác định được danh tính tại 7 nghĩa trang. Khối lượng công việc lớn, trong khi nhiều nghĩa trang được xây dựng từ lâu và qua nhiều lần tôn tạo khiến việc khai quật, lấy mẫu, hoàn nguyên từng phần mộ gặp không ít khó khăn. Tại mỗi nghĩa trang, từng phần mộ, các tổ công tác phải tính toán phương án phù hợp.
Một công đoạn khó là mở nắp mộ. Những nắp đá, bê tông sau khi ốp đá có trọng lượng lớn, trong khi không gian nghĩa trang hạn chế, không thuận lợi cho việc đưa phương tiện cơ giới vào. Trung tá Đặng Xuân Hòa, Phó Chủ nhiệm Hậu cần-Kỹ thuật, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết, trọng lượng mỗi nắp mộ có thể lên tới 650-700kg. Nếu dùng sức người để nâng, mở nắp sẽ rất khó khăn; còn đưa máy móc vào có thể ảnh hưởng đến cảnh quan nghĩa trang.
Từ thực tế đó, Trung tá Đặng Xuân Hòa cùng đồng đội đã nghiên cứu hệ thống palăngxích kết hợp giá đỡ và con lăn trượt, cho phép nâng nắp mộ rồi đưa trượt ra ngoài để tiến hành khai quật. Hệ thống này vừa giảm sức người, hạn chế tác động đến cảnh quan, vừa bảo đảm an toàn. Hệ thống hoạt động trơn tru; thời gian cẩu một nắp mộ ra khoảng 2 phút, đưa trở lại vị trí cũ khoảng 3 phút.
Ở khâu hoàn nguyên, Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, nghiên cứu, cải tiến thiết bị để chế tạo máy mài đá phục vụ hoàn nguyên phần mộ liệt sỹ. Nếu trước đây mài một viên đá bằng phương pháp thủ công mất khoảng 25-30 phút, thiết bị mới rút thời gian xuống còn khoảng 3 phút, chỉ cần một người thực hiện, đồng thời bảo đảm độ chính xác và tính thẩm mỹ.
Những sáng kiến từ thực tiễn đang góp phần giảm sức lao động, rút ngắn thời gian và bảo đảm an toàn trong từng công đoạn, qua đó hỗ trợ các tổ công tác đẩy nhanh tiến độ khai quật, lấy mẫu và hoàn nguyên. Đến nay, Điện Biên đã khai quật gần 2.800 phần mộ, thu được khoảng 2.600 mẫu đủ điều kiện; hoàn thành lấy mẫu tại 4 nghĩa trang gồm Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam và Tông Khao; đang triển khai tại Nghĩa trang liệt sỹ Độc Lập và Nghĩa trang liệt sỹ A1.
Theo Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, trong quá trình thực hiện việc lấy mẫu tại các nghĩa trang, cán bộ, chiến sỹ đã sáng tạo từ phương tiện, cách làm cho phù hợp với đặc điểm của từng phần mộ. Những sáng tạo được hình thành từ thực tiễn đang góp phần tháo gỡ những khâu khó, giảm sức lao động, rút ngắn thời gian và bảo đảm an toàn trong quá trình khai quật, lấy mẫu, hoàn nguyên, qua đó hỗ trợ các lực lượng đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhiệm vụ.
Phía sau mỗi phần mộ là một gia đình đang chờ đợi
Đằng sau những con số về phần mộ được khai quật, mẫu sinh phẩm được thu thập là những câu chuyện về sự chờ đợi kéo dài nhiều thập kỷ. Với nhiều gia đình, hành trình tìm kiếm người thân đã hy sinh trong chiến tranh vẫn chưa thể khép lại khi danh tính và nơi an nghỉ của liệt sỹ chưa được xác định.
Ông Nguyễn Châm Oanh, ở xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội, là cháu ruột liệt sỹ Nguyễn Viết Nhượng, hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Hơn 70 năm qua, gia đình ông nhiều lần tìm kiếm phần mộ người thân tại các nghĩa trang liệt sỹ nhưng chưa có kết quả. Trở lại Nghĩa trang liệt sỹ Độc Lập trong những ngày Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai, ông Oanh mang theo mong mỏi tìm được phần mộ người bác đã hy sinh vì Tổ quốc.
Chứng kiến các lực lượng làm nhiệm vụ, ông Oanh xúc động trước tinh thần tận tâm, không quản mưa nắng của cán bộ, chiến sỹ. Ông cảm nhận những người lính đang thực hiện nhiệm vụ với sự trân trọng đặc biệt, coi các liệt sỹ như chính bố mẹ, ông bà của mình. Sự tận tâm ấy càng khiến ông và gia đình mong mỏi việc lấy mẫu ADN lần này sẽ giúp xác định được phần mộ liệt sỹ Nguyễn Viết Nhượng.
Cùng chung mong mỏi ấy, bà Nguyễn Thị Lai, ở phường Điện Biên Phủ, nhiều năm qua vẫn tìm kiếm phần mộ người bác ruột là liệt sỹ Nguyễn Văn Chức, hy sinh tại chiến trường Điện Biên Phủ năm 1954. Chiến dịch 500 ngày đêm đã mở thêm cơ hội để gia đình bà xác định được phần mộ người thân và đưa liệt sỹ trở về với quê hương.
Không chỉ thân nhân liệt sỹ, người dân Điện Biên cũng dõi theo từng ngày công việc tại các nghĩa trang. Chứng kiến cán bộ, chiến sỹ miệt mài khai quật, lấy mẫu trong điều kiện khó khăn, bà Tô Thị Hương Hiếu, ở phường Điện Biên Phủ, cho rằng sự nỗ lực ấy thể hiện tình cảm, trách nhiệm đối với những người đã hy sinh. Theo bà, đây không chỉ là mong mỏi của thân nhân mà còn là nguyện vọng của người dân Điện Biên và nhân dân cả nước, đó là sớm xác định danh tính cho những liệt sỹ còn chưa rõ thông tin.
Tại Nghĩa trang liệt sỹ quốc gia A1, nơi an nghỉ của 645 liệt sỹ hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, dự kiến có 635 phần mộ cần lấy mẫu. Do đã qua nhiều lần tôn tạo, độ sâu, kết cấu và vị trí thực tế của các phần mộ có những thay đổi, gây khó khăn cho công tác khai quật, lấy mẫu.
Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, cho biết các lực lượng đã tập trung nhân lực, phương tiện, đồng thời căn cứ đặc điểm từng nghĩa trang, từng phần mộ để lựa chọn phương án thực hiện phù hợp, bảo đảm hiệu quả. Để hoàn thành nhiệm vụ trước ngày 30/9/2026, các lực lượng đang tranh thủ từng ngày, từng giờ, trong khi thời gian này cũng là cao điểm mùa mưa ở Điện Biên, có thể ảnh hưởng đến tiến độ khai quật, lấy mẫu. Vì vậy, các phương án tổ chức thực hiện trong điều kiện mưa, bão đã được chủ động chuẩn bị, cùng với việc tập trung tối đa nhân lực, phương tiện để bảo đảm tiến độ.
Mỗi phần mộ được khai quật, mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập là thêm một bước tiến trong hành trình xác định danh tính những người đã hy sinh. Các lực lượng đang tiếp tục nỗ lực, tranh thủ từng ngày, từng giờ để hoàn thành nhiệm vụ, góp phần đưa những phần mộ chưa rõ danh tính đến gần hơn với tên tuổi, quê hương và những gia đình đã chờ đợi suốt nhiều năm./.
Điện Biên: Triển khai lấy mẫu ADN tại Nghĩa trang Liệt sỹ Quốc gia A1
Đến thời điểm hiện nay, Điện Biên đã hoàn thành lấy mẫu tại 5 nghĩa trang gồm Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam, Tông Khao và Độc Lập, khai quật hơn 2.782/4.594 phần mộ.
