Một nghiên cứu mới cho thấy những người tiền sử sinh sống tại khu vực Galilee (miền Bắc Israel) cách đây khoảng 780.000 năm đã có khả năng định hướng và nhận biết địa hình với độ chính xác đáng kinh ngạc để tìm đến các mỏ đá bazan phù hợp phục vụ việc chế tạo công cụ lao động.
Phát hiện này cho thấy tổ tiên loài người sở hữu trình độ tư duy và kỹ năng công nghệ cao hơn nhiều so với nhận thức trước đây.
Nghiên cứu tập trung vào di chỉ khảo cổ Gesher Benot Ya'akov (GBY), một trong những địa điểm tiền sử quan trọng nhất của Israel, nằm bên bờ hồ Hula cổ ở miền Bắc nước này. Di chỉ có niên đại khoảng 780.000 năm và lưu giữ dấu tích của nhiều khu cư trú thuộc văn hóa Acheulian - giai đoạn nổi tiếng với sự xuất hiện của các công cụ đá có kỹ thuật chế tác tinh xảo.
Các cuộc khai quật do Giáo sư Naama Goren-Inbar thuộc Đại học Hebrew Jerusalem dẫn đầu trước đây đã phát hiện hàng nghìn công cụ được chế tác từ đá lửa, đá vôi và đặc biệt là đá bazan. Tại đây, các nhà khảo cổ cũng tìm thấy bằng chứng về việc con người thời kỳ này đã biết sử dụng lửa, khai thác thực vật, chế biến động vật và đánh bắt cá.
Theo các nhà nghiên cứu, đá bazan giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chế tạo các công cụ cắt lớn như rìu tay và dao chặt. Quá trình tạo ra những công cụ này không hề đơn giản mà đòi hỏi người tiền sử phải lựa chọn các phiến đá bazan lớn, gia công thành lõi đá, tách các mảnh đá có kích thước phù hợp rồi tiếp tục mài giũa để tạo thành sản phẩm hoàn chỉnh.
Quy trình này yêu cầu khả năng lập kế hoạch, kỹ năng kỹ thuật cùng sự hiểu biết sâu sắc về đặc tính của đá bazan.
Điểm trọng tâm của nghiên cứu lần này là xác định nguồn gốc chính xác của loại đá bazan được sử dụng. Bằng cách so sánh thành phần hóa học của các công cụ đá với các mẫu bazan thu thập từ những dòng dung nham cổ xung quanh khu vực, trong đó có mẫu lấy từ giếng khoan Eshel Ya'akov - nơi tiếp cận các lớp đá bazan hiện đã bị chôn vùi dưới lòng đất, các nhà khoa học xác định nhiều hiện vật được chế tác từ các nguồn đá nằm trong phạm vi khoảng 1km tính từ di chỉ.
Đáng chú ý, một số công cụ lại có thành phần hóa học trùng khớp với những nguồn bazan hiện không còn tồn tại trên bề mặt. Theo nhóm nghiên cứu, các mỏ đá này có thể đã bị chôn vùi hoặc bị xói mòn qua hàng trăm nghìn năm do hoạt động kiến tạo địa chất.
Phân tích cũng cho thấy người tiền sử không sử dụng ngẫu nhiên các loại đá bazan. Một số dao chặt được chế tác từ nguồn đá khác với loại đá dùng để làm phần lớn rìu tay và các lõi đá khổng lồ. Điều này cho thấy họ đã chủ động lựa chọn những loại bazan có đặc tính phù hợp với từng loại công cụ cụ thể.
Bên cạnh đó, trong khi các lõi đá lớn chủ yếu được chế tác từ nguồn bazan gần khu cư trú hoặc nằm ngay dưới khu vực di chỉ, một số dao chặt lại được làm từ loại bazan không trùng khớp với bất kỳ nguồn đá địa phương nào đã được khảo sát, cho thấy người tiền sử có thể đã di chuyển xa hơn để tìm kiếm nguyên liệu phù hợp.
Đặc biệt, mô hình lựa chọn nguồn đá có chủ đích này được ghi nhận lặp lại ở nhiều tầng khảo cổ khác nhau tại Gesher Benot Ya'akov trong suốt hàng chục nghìn năm. Điều đó cho thấy đây không phải là hành vi ngẫu nhiên mà là một truyền thống kỹ thuật được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Theo các nhà khoa học, phát hiện mới cung cấp thêm bằng chứng cho thấy con người tiền sử ở vùng Levant đã sở hữu khả năng ghi nhớ không gian, lập kế hoạch dài hạn và truyền thụ tri thức kỹ thuật từ rất sớm trong tiến trình tiến hóa của loài người. Những năng lực này được xem là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của các nền văn hóa và công nghệ sau này./.
Trang sức 12.000 năm tuổi hé lộ “ngôn ngữ chung” của người tiền sử
Các nhà khảo cổ phát hiện bộ sưu tập hạt đất sét có niên đại 15.000 năm, cho thấy cư dân thời tiền sử đã chia sẻ phong cách chế tác giống nhau, dấu hiệu của giao lưu văn hóa và tổ chức xã hội sớm.
