Gần 50 năm sau lệnh cấm săn bắt, vùng biển Nam Phi đang chứng kiến sự trở lại ngoạn mục của các "siêu quần thể" cá voi lưng gù.
Tuy nhiên, sự phục hồi kỳ diệu này đang phải đối mặt với một thách thức bảo tồn mới mang tên tai nạn hàng hải, giữa bối cảnh lưu lượng tàu thuyền quanh mũi Hảo Vọng tăng vọt do bất ổn địa chính trị.
Theo phóng viên TTXVN tại Nam Phi, cá voi vốn là hình ảnh quen thuộc ngoài khơi bờ biển nước này từ tháng 6-11 hàng năm, nhưng thường chỉ di chuyển theo từng đàn nhỏ. Tuy nhiên, nhiếp ảnh gia động vật hoang dã Chris Fallows tại Cape Town gần đây đã ghi lại được những cuộc hội tụ khổng lồ chưa từng có.
Vào cuối năm 2025, cách Cape Town khoảng 100 km về phía Bắc, ông và vợ là Monique đã chứng kiến cảnh tượng hàng trăm con cá voi lưng gù tụ tập săn mồi trong một khu vực hẹp. Thông qua việc chụp ảnh nhận diện đuôi cá voi và đối chiếu trên nền tảng khoa học công dân Happywhale, Fallows xác định đã có mặt giữa đàn cá lên tới 299 con. Đây là kỷ lục về số lượng cá voi lưng gù lớn nhất từng được ghi nhận tại một địa điểm trong vòng 24 giờ trên nền tảng này.
Cá voi lưng gù thường dừng chân dọc bờ biển phía Nam của Nam Phi để kiếm ăn, sinh sản và nuôi con non trong quá trình di cư từ Nam Cực lên phía Bắc.
Theo Ủy ban Cá voi quốc tế (IWC), kể từ lệnh cấm săn bắt toàn cầu năm 1986, quần thể loài này ở Nam Bán cầu đã phục hồi mạnh mẽ từ khoảng 10.000 lên xấp xỉ 100.000 con.
Theo Tiến sỹ Els Vermeulen, Trưởng nhóm nghiên cứu cá voi tại Đại học Pretoria, hiện tượng "siêu quần thể" này bắt đầu được ghi nhận vào khoảng năm 2012, như một minh chứng cho sự phục hồi của loài sau thời kỳ bị săn bắt cạn kiệt.
Bà giải thích rằng hệ sinh thái nước trồi Benguela trù phú của Nam Phi đã cung cấp nguồn thức ăn dồi dào, kết hợp với tập tính phát ra âm thanh gọi bầy của cá voi đã tạo nên những cuộc hội tụ khổng lồ.
Tuy nhiên, sự gia tăng số lượng cá voi cũng kéo theo những bài toán bảo tồn nan giải, đặc biệt là thương vong do va chạm với tàu biển. Khi mải mê săn mồi, cá voi lưng gù thường mất cảnh giác với môi trường xung quanh.
Một báo cáo sơ bộ mà Tiến sỹ Vermeulen là đồng tác giả chỉ ra rằng lưu lượng tàu thuyền di chuyển nhanh ngoài khơi bờ biển Tây Nam của Nam Phi đã tăng gấp 4 lần kể từ tháng 12/2023. Nguyên nhân chủ yếu là do các hãng vận tải phải chuyển hướng tàu qua mũi Hảo Vọng để tránh điểm nóng xung đột ở Trung Đông.
Tiến sỹ Vermeulen cho biết bà hiện đang phối hợp với ngành vận tải biển để tìm giải pháp giảm thiểu rủi ro, trong đó trọng tâm là yêu cầu giảm tốc độ tàu thuyền khi tiến vào các cảng như Saldanha và Cape Town.
Dù vậy, Nam Phi hiện vẫn chưa có bất kỳ quy định pháp lý nào bắt buộc tàu biển phải giảm tốc độ để bảo vệ loài sinh vật biển khổng lồ này./.
Phát hiện cá voi Bryde xuất hiện tại vịnh Nha Trang