“Nghệ thuật chèo với đề tài hiện đại” là chủ đề cuộc hội thảo khoa học do HộiNghệ sỹ sân khấu Việt Nam tổ chức tại Hà Nội ngày 13/7, thu hút sự tham, đónggóp ý kiến của đông đảo các nhà nghiên cứu, nghệ sỹ sân khấu chèo.
Trong bài phát biểu đề dẫn tại hội thảo, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Thành đãkhẳng định chèo và tuồng là cơ sở nền tảng của nền sân khấu Việt Nam, thuộc dạngthức di sản tinh thần phi vật thể. Do đó, chèo cần được tôn vinh không chỉ nhưhiện vật tĩnh nằm bất động trong viện bảo tàng, nhà truyền thống mà còn đòi hỏicung cách ứng xử như những thực thể sống, phát triển song song với sự phát triểncủa xã hội.
Chính vì lẽ đó, bên cạnh việc phục dựng nhiều tích chèo cổ đặc sắc, các đơnvị nghệ thuật chèo trong cả nước còn tiến hành quá trình cải biên, xây dựng lênnhững tiết mục chèo từ cốt chuyện, mẫu hình nhân vật chưa từng có trong chèotruyền thống. Bên cạnh đó là nỗ lực tìm tòi, thử nghiệm theo hướng biên kịchchèo mới, phù hợp vói ngôn ngữ của xã hội hiện đại.
Từ những nỗ lực đó, hệ thống kịch mục của chèo đã trở nên đa dạng, phủ sóngrộng khắp muôn mặt hiện thực, từ lịch sử, dã sử, truyện cổ dân gian đến chuyểnthể một số tác phẩm nổi tiếng của kho tàng sân khấu thế giới. Đặc biệt là các vởdiễn khai thác đề tài hiện tại, bao quát nhiều lĩnh vực đời sống từ chiến tranhtới hậu chiến, công nghiệp, nông nghiệp cho tới sự biến động phức tạp xã hội đôthị trong nền kinh tế thị trường với nhiều kiểu nhân vật thuộc đủ mọi tầng lớp,nghề nghiệp, lớp tuổi, tính cách, số phận…
Sau nửa thế kỷ tìm tòi, sáng tạo chèo đề tài hiện đại, lần đầu tiên có một Liênhoan sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc với sự tham gia của 16 vở diễn đến từ13 đơn vị nghệ thuật. Đây là một nỗ lực của lực lượng những người sáng tạo chèođề tài hiện đại cả nước, cùng nhau ngồi lại nhìn nhận những điểm được và chưađược trong quá trình sáng tạo chèo đề tài hiện đại trong bối cảnh đầy rẫy khókhăn, không ít thử thách.
Tuy nhiên, dư luận chung vẫn cho rằng các vở diễn đề tài hiện đại về đời sốnghôm nay vẫn còn mờ nhạt, nghiêng về sinh hoạt đời thường mà không tạo dựng đượccác hình tượng nhân vật tiêu biểu, đại diện trong công cuộc đổi mới đất nước,nhất là với các nhân vật người nông dân của nông thôn Đồng bằng Bắc Bộ.
Nhiều đại biểu tham dự hội thảo, trong đó có các nhà nghiên cứu, nghệ sỹ lãothành nhiều năm cống hiến tâm huyết cho chèo đồng ý với ý kiến cho rằng nhiềutác phẩm chèo đã mải mê khai thác những mảng hiện thực nóng hổi tính thời sự màxao lãng phát huy ngôn ngữ đặc trưng của chèo hoặc ngược lại, dẫn đến hiện tượngđược mặt nọ, hụt mặt kia nên vở diễn rơi vào tình trạng nhạt nhòa.
Tình trạng "kịch hóa" chèo không phải là không xảy ra với các sản phẩm chèonhưng thiên hẳn về tính xung đột, hiện thực, kịch tính mà "quên" mất rằng bảnchất của chèo là tự sự, trữ tình với tính ước lệ, khái quát hóa cao. Bản thânnhững người trong cuộc, trực tiếp tham gia vào công cuộc sáng tạo tác phẩm chèođề tài hiện đại cũng không dám dấn thân sâu sắc để tạo ra đột phá trong tác phẩmcủa mình.
Theo giáo sư Hà Văn Cầu, một chuyên gia nổi tiếng về nghiên cứu chèo, chèo đangtồn tại trong tọa độ không gian và thời gian văn hóa mới với xu thế hội nhập vàtoàn cầu hóa văn hóa. Trước sự chuyển đổi bối cảnh theo quan điểm mới, muốn bảotồn, khai thác và phát huy chèo cần phải đưa chèo vào mục đích thương mại, dulịch văn hóa và phát triển kinh tế./.
Trong bài phát biểu đề dẫn tại hội thảo, nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Thành đãkhẳng định chèo và tuồng là cơ sở nền tảng của nền sân khấu Việt Nam, thuộc dạngthức di sản tinh thần phi vật thể. Do đó, chèo cần được tôn vinh không chỉ nhưhiện vật tĩnh nằm bất động trong viện bảo tàng, nhà truyền thống mà còn đòi hỏicung cách ứng xử như những thực thể sống, phát triển song song với sự phát triểncủa xã hội.
Chính vì lẽ đó, bên cạnh việc phục dựng nhiều tích chèo cổ đặc sắc, các đơnvị nghệ thuật chèo trong cả nước còn tiến hành quá trình cải biên, xây dựng lênnhững tiết mục chèo từ cốt chuyện, mẫu hình nhân vật chưa từng có trong chèotruyền thống. Bên cạnh đó là nỗ lực tìm tòi, thử nghiệm theo hướng biên kịchchèo mới, phù hợp vói ngôn ngữ của xã hội hiện đại.
Từ những nỗ lực đó, hệ thống kịch mục của chèo đã trở nên đa dạng, phủ sóngrộng khắp muôn mặt hiện thực, từ lịch sử, dã sử, truyện cổ dân gian đến chuyểnthể một số tác phẩm nổi tiếng của kho tàng sân khấu thế giới. Đặc biệt là các vởdiễn khai thác đề tài hiện tại, bao quát nhiều lĩnh vực đời sống từ chiến tranhtới hậu chiến, công nghiệp, nông nghiệp cho tới sự biến động phức tạp xã hội đôthị trong nền kinh tế thị trường với nhiều kiểu nhân vật thuộc đủ mọi tầng lớp,nghề nghiệp, lớp tuổi, tính cách, số phận…
Sau nửa thế kỷ tìm tòi, sáng tạo chèo đề tài hiện đại, lần đầu tiên có một Liênhoan sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc với sự tham gia của 16 vở diễn đến từ13 đơn vị nghệ thuật. Đây là một nỗ lực của lực lượng những người sáng tạo chèođề tài hiện đại cả nước, cùng nhau ngồi lại nhìn nhận những điểm được và chưađược trong quá trình sáng tạo chèo đề tài hiện đại trong bối cảnh đầy rẫy khókhăn, không ít thử thách.
Tuy nhiên, dư luận chung vẫn cho rằng các vở diễn đề tài hiện đại về đời sốnghôm nay vẫn còn mờ nhạt, nghiêng về sinh hoạt đời thường mà không tạo dựng đượccác hình tượng nhân vật tiêu biểu, đại diện trong công cuộc đổi mới đất nước,nhất là với các nhân vật người nông dân của nông thôn Đồng bằng Bắc Bộ.
Nhiều đại biểu tham dự hội thảo, trong đó có các nhà nghiên cứu, nghệ sỹ lãothành nhiều năm cống hiến tâm huyết cho chèo đồng ý với ý kiến cho rằng nhiềutác phẩm chèo đã mải mê khai thác những mảng hiện thực nóng hổi tính thời sự màxao lãng phát huy ngôn ngữ đặc trưng của chèo hoặc ngược lại, dẫn đến hiện tượngđược mặt nọ, hụt mặt kia nên vở diễn rơi vào tình trạng nhạt nhòa.
Tình trạng "kịch hóa" chèo không phải là không xảy ra với các sản phẩm chèonhưng thiên hẳn về tính xung đột, hiện thực, kịch tính mà "quên" mất rằng bảnchất của chèo là tự sự, trữ tình với tính ước lệ, khái quát hóa cao. Bản thânnhững người trong cuộc, trực tiếp tham gia vào công cuộc sáng tạo tác phẩm chèođề tài hiện đại cũng không dám dấn thân sâu sắc để tạo ra đột phá trong tác phẩmcủa mình.
Theo giáo sư Hà Văn Cầu, một chuyên gia nổi tiếng về nghiên cứu chèo, chèo đangtồn tại trong tọa độ không gian và thời gian văn hóa mới với xu thế hội nhập vàtoàn cầu hóa văn hóa. Trước sự chuyển đổi bối cảnh theo quan điểm mới, muốn bảotồn, khai thác và phát huy chèo cần phải đưa chèo vào mục đích thương mại, dulịch văn hóa và phát triển kinh tế./.
Thanh Giang (TTXVN)
