Những năm gần đây, thương mại điện tử xuyên biên giới (hay xuất khẩu trực tuyến) không còn là sân chơi độc quyền của các tập đoàn lớn. Sự bùng nổ của các nền tảng số đã mở ra cánh cửa bình đẳng cho cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp, các hợp tác xã và hộ kinh doanh. Chỉ cần có một sản phẩm chất lượng và chiến lược tiếp cận đúng đắn, một đặc sản địa phương của Việt Nam hoàn toàn có thể hiện diện trên bàn ăn của người tiêu dùng tại Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản.
Sự dịch chuyển hành vi tiêu dùng và dư địa tỷ đô
Bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay đang đặt ra không ít thách thức đối với hoạt động xuất khẩu truyền thống. Tuy nhiên, theo bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), chính trong thách thức đó, thương mại điện tử xuyên biên giới lại đang mở ra một hướng đi đầy triển vọng.
Sự thay đổi lớn nhất nằm ở hành vi của người tiêu dùng. Nếu như trước đây, khách hàng thường phải biết mình muốn mua gì rồi mới chủ động đi tìm sản phẩm, thì trên môi trường số ngày nay, nhiều quyết định mua sắm lại bắt nguồn từ sự khám phá. Sản phẩm không còn thụ động chờ đợi, mà chủ động xuất hiện trong hành trình lướt web, xem video của người dùng.
Theo bà Lê Hoàng Oanh, đây là một cơ hội rất lớn với hàng Việt vì Việt Nam có rất nhiều sản phẩm tốt, mang đậm bản sắc và sở hữu những câu chuyện rất riêng từ nông sản, thực phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ đến đặc sản vùng miền.
Đồng tình với quan điểm này, ông Đỗ Quốc Hưng, Quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) nhận định, xuất khẩu trực tuyến đang tạo ra một “đường băng” mới, giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người mua cuối cùng.
Các số liệu thống kê cho thấy dư địa khổng lồ của thị trường này. Năm 2025, quy mô thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu ước đạt hơn 800 tỷ USD. Theo dự báo của Precedence Research, con số này có thể vượt 2.006 tỷ USD vào năm 2034. Trong khi đó, kim ngạch thương mại điện tử xuyên biên giới của Việt Nam hiện mới đạt khoảng 5,5 tỷ USD (trong đó giá trị xuất khẩu khoảng 2 tỷ USD). Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu qua kênh này của Việt Nam năm 2025 ước đạt tới 78%, một con số cho thấy tiềm năng bứt phá vô cùng mạnh mẽ.
Tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ và EU, dòng chảy hàng hóa qua kênh trực tuyến đang gia tăng chóng mặt. Đơn cử tại EU, số lượng kiện hàng giá trị thấp (dưới 150 Euro) nhập khẩu trong năm 2025 ước đạt 5,8 tỷ kiện. Tại Hoa Kỳ, lượng kiện hàng nhỏ miễn thuế (dưới 800 USD) trong năm tài chính 2024 đã vượt mốc 1,36 tỷ kiện.
Ngay tại quốc gia láng giềng Trung Quốc, hệ sinh thái xuất khẩu trực tuyến đã phát triển đến mức hoàn thiện với hàng ngàn kho ngoại quan và kim ngạch xuất khẩu trực tuyến dự kiến đạt hàng trăm tỷ USD.
Đa dạng mô hình để vươn ra biển lớn
Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp Việt Nam hiện có rất nhiều lựa chọn về mô hình xuất khẩu trực tuyến, tùy thuộc vào năng lực vận hành và thị trường mục tiêu. Đầu tiên là mô hình bán hàng trực tiếp qua các sàn thương mại điện tử quốc tế (Marketplace) như Amazon hay Shopee. Các nền tảng này cung cấp sẵn hệ thống kho bãi, logistics (như dịch vụ FBA của Amazon), giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán giao hàng và chăm sóc khách hàng quốc tế.
Ngoài ra, mô hình B2B thông qua các nền tảng như Alibaba.com là nơi doanh nghiệp Việt có thể kết nối với các nhà bán buôn, nhà phân phối toàn cầu để nhận các đơn hàng quy mô lớn.
Xu hướng thương mại điện tử khám phá (Shoppertainment) qua các nền tảng video ngắn như TikTok Shop cũng là mô hình xuất khẩu trực tuyến. Đây là nơi sản phẩm được bán thông qua nội dung giải trí, livestream của các nhà sáng tạo nội dung bản địa, giúp chốt đơn nhanh chóng nhờ cảm xúc của người xem.
Ngoài ra, mô hình sử dụng kho ngoại quan tại thị trường đích cũng đang trở thành xu hướng tất yếu, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn hàng và rút ngắn tối đa thời gian giao nhận
Cơ hội là rất lớn, song ông Đỗ Quốc Hưng cũng cảnh báo: "Xuất khẩu trực tuyến không đồng nghĩa với việc chỉ cần đưa sản phẩm lên mạng là sẽ thành công." Rào cản về năng lực số, tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của thị trường nhập khẩu và bài toán logistics vẫn là những thách thức lớn.
Nhằm hiện thực hóa Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026-2030 (đưa Việt Nam thành trung tâm xuất khẩu trực tuyến của khu vực), Bộ Công Thương đang triển khai quyết liệt các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp. Không chỉ dừng lại ở các lớp tập huấn lý thuyết trong nước, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã mạnh dạn tổ chức các chương trình "đào tạo thực chiến" tại nước ngoài.
Tiêu biểu là chuyến khảo sát và kết nối giao thương tại tỉnh Hà Nam (Trung Quốc) mới đây. Tại chương trình này, các doanh nghiệp Việt Nam đã được "mục sở thị" hệ thống phân phối nông sản khổng lồ Wanbang, hạ tầng logistics đường sắt xuyên Á-Âu, các kho ngoại quan trong khu thương mại tự do Trịnh Châu và hàng loạt công xưởng livestream chuyên nghiệp. Việc kết nối trực tiếp với các đối tác logistics, nhà nhập khẩu nước bạn giúp doanh nghiệp Việt Nam nắm bắt ngay quy định pháp lý, cách đóng gói bao bì và phương án chuỗi cung ứng phù hợp.
Trong thời gian tới, các chương trình thực chiến tương tự sẽ tiếp tục được mở rộng sang các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Cục trưởng Lê Hoàng Oanh khẳng định chuẩn hóa sản phẩm là điều kiện tiên quyết. Chất lượng, nguồn gốc, truy xuất, bao bì và thông tin pháp lý phải được đảm bảo. "Thương mại điện tử giúp sản phẩm đi nhanh, nhưng chỉ có chất lượng mới giúp sản phẩm đi được lâu," bà Oanh khẳng định.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần đầu tư nghiêm túc vào năng lực số. Doanh nghiệp cần biết cách làm nội dung, kể chuyện thương hiệu, hợp tác với các nhà sáng tạo nội dung và sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) để thấu hiểu khách hàng.
Thương mại điện tử xuyên biên giới đang thực sự tạo ra một cuộc "cách mạng" trong phương thức xuất khẩu. Với sự trợ lực từ các cơ quan quản lý, sự hoàn thiện của các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nỗ lực tự thân, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tự tin đưa hàng Việt "cất cánh" và ghi dấu ấn thương hiệu mạnh mẽ trên thị trường toàn cầu./.