Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các trạm y tế tại Thành phố Hồ Chí Minh đã có những sự thay đổi lớn trong cơ chế vận hành, hoạt động, bước đầu góp phần bảo đảm công tác y tế dự phòng và một số hoạt động chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Tuy nhiên, hiện nay điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị của các trạm y tế vẫn chưa được đầu tư đồng bộ, đặc biệt là đội ngũ nhân lực vẫn còn thiếu, phân bổ chưa đồng đều giữa các địa phương, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao.
“Khát” bác sỹ chuyên khoa chất lượng cao
Tiến sỹ, bác sỹ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết sau khi sắp xếp hệ thống các trạm y tế theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, số lượng nhân lực tại các trạm y tế đã tăng gần gấp đôi so với trước, từ 3.403 người lên 6.603 người. Trong đó, lực lượng khám, chữa bệnh trực tiếp (bác sỹ, điều dưỡng, y sỹ, hộ sinh) chiếm khoảng 66,55% tổng nhân lực, cơ bản phù hợp với chức năng khám, điều trị ban đầu và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Tuy nhiên, tỷ lệ bác sỹ (chiếm khoảng 20,76%) và dược sỹ (chiếm khoảng 13,33%) vẫn còn thấp so với yêu cầu chuyên môn ngày càng đa dạng của mô hình y học gia đình.
Hiện 100% (168/168) trạm y tế đã bảo đảm có bác sỹ làm việc thường xuyên, đáp ứng yêu cầu tối thiểu về chuyên môn khám, chữa bệnh ban đầu. Tỷ lệ nhân lực y tế trên dân số đạt 4,37 người/vạn dân, tăng 76,20% so với tỷ lệ 2,48 người/vạn dân của giai đoạn trước.
Theo bác sỹ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, dù đã có sự bổ sung nguồn nhân lực cho trạm y tế trong giai đoạn này nhưng hiện toàn Thành phố còn thiếu 578 người so với chỉ tiêu tạm giao năm 2026 và thiếu 1.891 người so với nhu cầu thực tế theo dự thảo Thông tư mới của Bộ Y tế.
Việc thiếu hụt tập trung chủ yếu ở chức danh bác sỹ và dược sỹ. Hiện có 102/168 trạm y tế (60,71%) chưa đạt định mức tối thiểu 7 bác sỹ/trạm; 122/168 trạm y tế cấp xã có dưới 10 bác sỹ, chưa tương xứng với quy mô dân số quản lý, nhất là các chức danh chuyên khoa sâu (sản, nhi, y học dự phòng).
Bác sỹ Nguyễn Văn Trường, Giám đốc Trạm Y tế xã Hóc Môn chia sẻ, địa phương có dân số hơn 93.000 người nhưng chỉ có 11 bác sỹ. “Công việc nhiều, lại kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ nên nhiều bác sỹ không dám nghỉ phép. Bởi khi một bác sỹ nghỉ phép thì sẽ ảnh hưởng đến nhiều hoạt động khác và không thể thanh toán bảo hiểm y tế nếu cử người khác làm thay.”
Ở một số trạm y tế khác như Trạm Y tế xã Hiệp Phước, dù không thiếu về số lượng khi có đến 11 bác sỹ có chứng chỉ hành nghề nhưng lại chưa đầy đủ chức danh chuyên môn. Hiện trạm y tế này đang thiếu nhân sự trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh, y học cổ truyền, phục hồi chức năng…
“Dân số trên địa bàn khá đông nhưng không có bệnh viện công lập. Chúng tôi rất muốn thành lập phòng khám đa khoa để phục vụ nhu cầu khám, chữa bệnh cho người dân nhưng lại chưa đủ chức danh nhân sự theo quy định,” bác sỹ Nguyễn Văn Gấm, Giám đốc Trạm Y tế xã Hiệp Phước cho hay.
Thống kê của Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh, tình trạng nghỉ việc, chuyển công tác trong 6 tháng đầu năm 2026 tại các trạm y tế là 198 người nhưng chỉ mới tuyển thêm được 69 người (biến động âm 129 người). So sánh với giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2025, số tuyển mới (261 người) cao hơn số nghỉ việc (188 người), tức biến động dương 73 người.
Nguyên nhân chủ yếu do áp lực công việc tăng cao trong khi thu nhập, điều kiện làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp tại y tế cơ sở chưa đủ sức cạnh tranh với khu vực y tế tư nhân và tuyến trên. Đơn cử như tại Trạm Y tế phường Long Trường, trong khi chỉ tiêu giao 35 nhân viên y tế, chăm sóc sức khỏe cho hơn 100.000 dân nhưng hiện nay trạm chỉ có 25 nhân sự, trong đó chỉ có 6 bác sỹ.
Chính vì thiếu nhân lực nên đội ngũ nhân viên y tế tại đây phải chịu áp lực lớn do khối lượng công việc tăng cao; thu nhập thấp, chỉ từ khoảng 8-10 triệu đồng/người.
Bài toán thu hút nguồn nhân lực tại các trạm y tế
Tại buổi Giám sát chuyên đề về việc giải quyết kiến nghị của cử tri về bảo đảm nhân lực y tế nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của trạm y tế cấp xã trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội ngày 23/7, các đại biểu cho rằng, Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều giải pháp trong việc đổi mới mô hình hoạt động của các trạm y tế.
Đặc biệt, Thành phố đã bổ sung được lực lượng lớn nhân sự cho các trạm y tế nhờ các cơ chế, chính sách đặc thù; bước đầu huy động thêm 1.165 người ngoài chỉ tiêu biên chế tạm giao; chương trình đào tạo thực hành thu hút 821 bác sỹ trẻ, tạo nguồn kế cận cho y tế cơ sở; luân phiên bác sỹ về công tác tại các trạm y tế.
Đáng chú ý, Thành phố đã tuyển dụng được hơn 16.000 cộng tác viên sức khỏe cộng đồng, trở thành cánh tay nối dài cho nhân viên y tế cấp xã trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Thành phố đã giải quyết cơ bản về cơ chế, chính sách đãi ngộ đặc thù cho đội ngũ nhân lực và đầu tư cơ sở vật chất theo 3 mức. Trong đó, Thành phố cho phép các trạm y tế ký hợp đồng lao động ngoài biên chế chi trả bằng nguồn thu của đơn vị, tăng cường bổ sung bác sỹ luân phiên từ bệnh viện tuyến trên về các trạm y tế, khuyến khích các trạm y tế ký hợp đồng với các bác sỹ đã nghỉ hưu, bác sỹ công tác tại các phòng khám tư nhân…
Tuy nhiên, các chính sách đặc thù hiện hành của Thành phố chủ yếu mang tính hỗ trợ ngắn hạn, chưa giải quyết triệt để bài toán định biên lâu dài cho y tế cơ sở; phần lớn nhân lực huy động thêm là hợp đồng lao động ngoài chỉ tiêu biên chế, tính ổn định, lâu dài chưa cao.
Ông Hoàng Anh Công, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội chia sẻ với Thành phố Hồ Chí Minh về những áp lực, khó khăn mang tính khách quan trong thời gian qua. Theo đó, trong thời gian ngắn, Thành phố phải đồng thời thực hiện hai nhiệm vụ lớn, đó là vừa sắp xếp, chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương từ 3 cấp sang 2 cấp, vừa phải bảo đảm ổn định và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế cơ sở.
Việc định hình, hoàn thiện quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của Ủy ban Nhân dân cấp xã trong quản lý biên chế và số lượng người hưởng lương từ ngân sách tại trạm y tế là nhiệm vụ phức tạp, không tránh khỏi những vướng mắc về thể chế và khó khăn trong thực tiễn cần sớm được khắc phục.
Đại diện Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp và có khuyến nghị cụ thể gửi đến các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành để kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Từ đó, tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn, bám sát thực tiễn, giải quyết hiệu quả các kiến nghị của y tế tuyến cơ sở, giúp hệ thống y tế hoạt động ổn định, rõ ràng và phục vụ tốt nhất cho người dân.
“Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những địa phương có đầy đủ mô hình trạm y tế từ các trạm y tế khu vực đô thị đến các trạm y tế vùng hải đảo. Chính vì thế, việc xây dựng, vận hành hoạt động trạm y tế cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của Thành phố Hồ Chí Minh, trong đó có bài toán thu hút nguồn nhân lực sẽ là bài học kinh nghiệm quý báu cho nhiều địa phương trên cả nước,” ông Hoàng Anh Công nhấn mạnh./.