Sau 10 năm thực hiện Chiến lược Quốc gia về dinh dưỡng, Việt Nam đã đạt đượcnhững thành tích rất đáng khích lệ trong việc giảm tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng dưới5 tuổi như tình trạng dinh dưỡng của trẻ em đã được cải thiện đáng kể và đã đạtđược mục tiêu thiên niên kỷ về giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới, Việt Nam vẫn nằm trong số 16quốc gia có tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thể thấp còi cao trên phạm vi toàn cầu.
Từ những con số biết nói...
Trên cơ sở khảo sát 1.200 bà mẹ tuổi từ 18-40 có con dưới 4 tuổi ở cả ba vùngBắc, Trung và Nam theo khu vực thành thị và nông thôn, Viện nghiên cứu Gia đìnhvà Giới (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) nghiên cứu về bổ sung chất dinhdưỡng cho trẻ nhỏ từ 6-36 tháng.
Thạc sỹ Hà Thị Minh Khương, Viện nghiên cứu Gia đình và Giới cho biết mộttrong những phát hiện đáng lưu ý từ nghiên cứu này là nhìn chung, việc lựa chọncác loại hình thức ăn bổ sung chưa được thực hiện đúng cách và chưa được các bàmẹ chú trọng. Mặc dù Việt Nam đã ban hành các chính sách nhằm bảo đảm cho việcnuôi trẻ hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho trẻ bú mẹ đến24 tháng tuổi, nhưng dinh dưỡng bổ sung song song với sữa mẹ cho trẻ dường nhưvẫn chưa được đánh giá đúng mức.
Vẫn còn nhiều bất cập trong bổ sung dinh dưỡng cho trẻ về thời điểm, các loạithực phẩm, khẩu phần, nhận thức của người mẹ trong việc bổ sung vi chất dinhdưỡng cho trẻ. Có tới 65% bà mẹ cho trẻ ăn bổ sung không đúng độ tuổi khuyếnnghị, quá sớm tức dưới 5 tháng tuổi hoặc quá muộn sau 10 tháng tuổi. Hậu quả ănsớm khiến nhu cầu bú sữa mẹ của trẻ ít đi và người mẹ cũng tiết ra ít sữa hơnkhiến trẻ không nhận dưỡng chất quan trọng của sữa mẹ cho hệ miễn dịch hoặc ănquá muộn là nguyên nhân trẻ chậm phát triển và bị suy dinh dưỡng. Gần 5% số trẻkhông được bổ sung nước theo khuyến nghị.
Các sản phẩm gia vị như hạt nêm và dầu ăn chưa được chú ý bổ sung vào khẩu phầnăn của trẻ. 35% bà mẹ chưa bổ sung dầu ăn vào bữa ăn của trẻ nên thiếu hụt vềhàm lượng lipid. Một số ít các bà mẹ cho trẻ uống các loại đồ uống bị coi làkhông tốt như nước giải khát đóng chai hoặc nước uống sôcôla. Bổ sung dinh dưỡngcho trẻ chưa đảm bảo sự đa dạng và cân đối các loại thức ăn, vẫn còn một số trẻăn các thức ăn bổ sung có hàm lượng dinh dưỡng thấp. Nguyên nhân là do điều kiệnkinh tế hoặc thiếu kiến thức không biết chất béo có nhiều trong đậu phộng, mè...hay cho rằng các loại thực phẩm này chỉ phù hợp cho người lớn.
Đa phần các bà mẹ chưa từng sử dụng bất cứ loại thuốc bổ gì cho trẻ từ 7-24tháng tuổi. Trẻ nhỏ ở nông thôn chưa được bổ sung bất cứ loại vi chất nào caogần 2 lần so với trẻ ở thành thị. Việc cho trẻ bổ sung thuốc bổ phải có sự chỉđịnh của bác sỹ còn rất hạn chế. Chỉ có 1/2 số bà mẹ có sử dụng các loại thuốcbổ cho trẻ theo kê đơn của bác sỹ. Các bà mẹ bị thiếu hụt thông tin và kiến thứcdinh dưỡng cho trẻ nhỏ từ nguồn truyền thông chính thống mà ảnh hưởng nhiều từcác kinh nghiệm hay thói quen nuôi dưỡng trẻ nhỏ theo tập quán.
Hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ thấp còi cho trẻ
Nhà nước có nhiều chính sách về dinh dưỡng trẻ nhỏ nhưng hạn chế trong thực thivà tuân thủ như vi phạm các quy định của Nghị định 21 về nhãn mác, quảng cáo saisự thật, khuyến mại các sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, tài trợ, tặng biếu cánbộ y tế... diễn ra phổ biến. Việc đánh giá hiệu quả của các dự án phòng chốngsuy dinh dưỡng trẻ em ở các cấp còn hạn chế. Nguồn lực, kinh phí và cơ sở vậtchất cho chương trình dinh dưỡng trẻ nhỏ còn hạn chế, nhất là nông thôn, vùngsâu, vùng xa.
Hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ thấp còi cho trẻ dưới 3 tuổi còn 26% vào năm 2015và 23% vào năm 2020, Viện nghiên cứu Gia đình và Giới đề xuất các hàm ý chínhsách như tập trung hỗ trợ nâng cao nhận thức và kiến thức cho các bà mẹ về thờiđiểm ăn bổ sung, đúng khẩu phần, có kiến thức lựa chọn các sản phẩm dinh dưỡngan toàn và sẵn có ở địa phương. Nhà nước cần có các chính sách bảo đảmquyền tiếp cận thông tin về dinh dưỡng bổ sung một cách đầy đủ và thuận tiệnnhất cho các bà mẹ, mở rộng truyền thông về nuôi dưỡng trẻ nhỏ đến nhiều đốitượng; bảo đảm khả năng tiếp cận thuận lợi với các sản phẩm dinh dưỡng bổ sungan toàn và tốt nhất như mở rộng thị trường thực phẩm hữu cơ, thị trường sữa antoàn ...
Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ nuôi dưỡng trẻ nhỏ dưới 3 tuổi cũng như ở rộngchương trình dinh dưỡng sữa học đường tới cả nhóm tuổi nhỏ hơn; tập trung thựchành dinh dưỡng bổ sung cho trẻ từ 7-36 tháng tuổi, giai đoạn trẻ dễ bị suy dinhdưỡng nhất. Vấn đề quan trọng là việc lựa chọn dinh dưỡng bổ sung tốt và phù hợpnhất cho con mình phải được xem là quyền và cũng là trách nhiệm cao nhất thuộcvề người mẹ.
Khuyến nghị của cơ quan y tế Việt Nam
Theo Viện Dinh dưỡng quốc gia, nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng đối vớitrẻ em từ 6-36 tháng tuổi được khuyến nghị theo bốn nhóm dinh dưỡng chính sau:nhóm chất đạm có trong thịt, cá, tôm, trứng, sữa...; nhóm bột đường có trong ngũcốc, chất xơ (glucid) có trong rau, hoa quả và mức tiêu thụ không quá 10% nhucầu các chất glucid; nhóm chất béo có nguồn gốc thực vật và động vật như dầu,mỡ... và nhu cầu năng lượng cho trẻ 6-12 tháng là 40%, 1-3 tuổi là 35-40% nănglượng tổng số; và nhóm các vi chất dinh dưỡng, vitamin tan, nhu cầu nước và cácchất điện giải.
Cuối năm 2012, Việt Nam mới ban hành được Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về dinhdưỡng bổ sung cho trẻ em từ 6 đến 36 tháng tuổi. Trên thực tế, hiểu biết của cácbà mẹ về các sản phẩm dinh dưỡng bổ sung chủ yếu được hình thành từ các quanniệm và thói quen truyền thống, thông qua gia đình và bạn bè, đặc biệt là ở cácvùng nông thôn./.
Minh Nguyệt (TTXVN)