Võ cổ truyền Bình Định là tinh hoa văn hóa của cả dân tộc. Việc bảo tồn vàchấn hưng loại hình tinh hoa văn hóa này là điều cấp thiết. Tỉnh Bình Định đã 3lần tổ chức Liên hoan quốc tế võ cổ truyền cũng nhằm hướng tới mục đích chấnhưng võ cổ truyền Bình Định, đưa tinh hoa văn hóa Việt ra khắp năm châu.
Liên hoan quốc tế võ cổ truyền Bình Định lần thứ 4 sẽ diễn ra đầu tháng 8này sẽ được tổ chức công phu, nhiều bản sắc và mang đậm dấu ấn võ Việt.
Chấn hưng các lò võ
Để chuẩn bị cho Liên hoan quốc tế võ cổ truyền Bình Định lần thứ 4, Ủy banNhân dân tỉnh Bình Định đang đầu tư bảo tồn và phát triển các lò võ cổ truyềntrên địa bàn. Trước mắt, tỉnh Bình Định tập trung nâng cấp, phát triển cơ sở vậtchất tại 4 võ đường, gồm Chùa Long Phước (huyện Phù Cát), võ đường Lý Xuân Hỷ(thị xã An Nhơn), các võ đường Hồ Sừng, Phan Thọ (huyện Tây Sơn).
Ngoài việc hỗtrợ nâng cấp đường vào các võ đường, mở rộng sân tập, mỗi lò võ còn được hỗ trợtừ 50-100 triệu đồng để đầu tư cơ sở vật chất đạt tiêu chuẩn.
Phó giám đốc Sở văn hóa, thể thao và du lịch, Chủ tịch Liên đoàn võ thuậtBình Định ông Đinh Khắc Diện cho biết: Sau khi nâng cấp, các võ đường này phảiđạt các tiêu chí cơ bản: sân tập rộng rãi, thoáng mát, nền đất cứng đủ điều kiệncho võ sinh tập luyện cả khi trời mưa hay nắng; bảo tồn đặc tính tự nhiên của võcổ truyền Bình Định như tập chân đất; sử dụng thiết bị, binh khí tập luyện từdân gian như tre, mây, lu, chậu, hố đất… Việc khôi phục lại bản chất “cổ truyền”của các lò võ tạo cho võ cổ truyền Bình Định trở về với nguồn cội, với giá trịnhân văn gốc rễ được kết tinh từ xa xưa.
Tỉnh Bình Định hiện có 96 võ đường, câu lạc bộ võ thuật nhưngchưa có võ đường nào đáp ứng đủ các tiêu chí trên. Sau Liên hoan quốc tế võ cổtruyền Bình Định lần thứ 4 năm nay, đến 2015, tỉnh Bình Định sẽ tục đầu tư nângcấp, chấn hưng thêm 24 lò võ khác. Đây là bước đầu nhằm hướng đến mục tiêu lâudài là chấn hưng nền võ học cổ truyền Bình Định.
Nâng tầm liên hoan võ cổ truyền
Ông Định Khắc Diện cho biết: Tại Liên hoan quốc tế võ cổ truyền Bình Địnhlần thứ 4, ngoài việc tổ chức biểu diễn, giao lưu học hỏi võ thuật giữa cácđoàn, các võ sư, võ sinh, hàng loạt các hoạt động đặc sắc khác cũng được tổ chứcnhư Giải vô địch cúp đối kháng võ cổ truyền giữa các câu lạc bộ trong toàn quốc;Giải đối kháng giữa các võ sỹ trong nước với các võ sỹ nước ngoài (đối khángtheo đòn thế, không đánh thật).
Ngoài ra, liên hoan cũng sẽ mời các môn phái,loại hình võ thuật từ các tỉnh miền núi phía Bắc, võ ChămPa, các môn phái võmiệt vườn miền Nam… tham dự liên hoan. Các sõ sư, võ sỹ biểu diễn quyền thảo ở 2cấp độ chậm và nhanh nhằm tạo điều kiện để người tham quan và môn phái khác giaolưu, học hỏi lẫn nhau. Mỗi đoàn hoặc môn phái chọn ra 2 vận động viên tham giathi đấu biểu diễn theo hạng cân; các loại hình võ dưỡng sinh phải được biểu diễntrên nền nhạc…
Ngoài các hoạt động võ thuật, Liên hoan còn tổ chức nhiều hoạt động vănhóa như đua thuyền trên đầm Thị Nại, đánh bài chòi cổ, thi người đẹp võ thuật.Những hoạt động trên sẽ mang lại nhiều sắc thái cho liên hoan võ cổ truyền. Tuynhiên, để tăng tính độc đáo cho người xem cũng như các đoàn võ thuật quốc tế,các môn phái, lò võ Bình Định cần mang đến tính “đặc dị” của võ cổ truyền BìnhĐịnh trong mắt bạn bè.
Võ cổ truyền Bình Định và võ cổ truyền Việt Nam đều là các môn phái võdành cho người nông dân. Trong quá khứ, người dân chân lấm tay bùn không ít lầnđánh giặc, chống cường hào ác bá bằng những thứ vũ khí tưởng như không phải là…vũ khí như đinh ba, bồ cào của anh mục đồng, cây đòn gánh của người phụ nữ nôngthôn; chiếc khăn quàng cổ, câu liêm, đũa, tóc, roi chăn bò… tất cả đều đã từnglà vũ khí tự vệ lợi hại và được hệ thống bài bản trong nhiều môn phái nhưng rấthiếm được nhìn thấy gần đây.
Có một thực tế ở 3 lần liên hoan trước là các đoàn võ thuật Việt Nam tạinước ngoài hoặc những đoàn mời trong nước mang đến liên hoan nhiều tính “đặc dị”theo môn phái hơn các lò võ tại Bình Định. Trong khi Bình Định Sa long cương tạiÝ mang lại những đòn thế mạnh mẽ khác biệt; Hiệp khí đạo tại Pháp mang đến nhiềuthế cận chiến đặc sắc; Kinh võ Huế cũng nhiều tính độc đáo… thì các lò võ BìnhĐịnh tựu trung chỉ biểu diễn 18 bài quyền thảo bắt buộc trong hệ thống võ cổtruyền Việt Nam; cách phân thế các bài quyền vì vậy cũng không khác nhau nên dễtạo sự nhàm chán.
Tại các triển lãm binh khí, hoàn toàn cũng chỉ có các loại võkhí trong thập bát ban binh khí. Ông Diện nói, “tại liên hoan lần 4, ngoài thậpbát ban binh khí, ban tổ chức khuyến khích các môn phái sử dụng đòn thế và binhkhí “đặc dị”.
Cách truyền bá văn hóa Việt
Trong rất nhiều các môn phái trong hệ thống võ cổ truyền Bình Định, cókhông ít các dòng võ phái được phát triển trên đất nước hình chữ S và tại BìnhĐịnh từ phong trào phản Thanh phục Minh ở bên kia biên giới phía Bắc. Tuy vậy,cho đến nay, tất cả đều là võ Việt qua sức hút và giao thoa văn hóa, sau phongtrào nông dân khởi nghĩa Tây Sơn, hình tượng vua Quang Trung Nguyễn Huệ đã trởnên bất tử, là đại diện kiệt xuất nhất cho tinh hoa võ cổ truyền Bình Định. Hầuhết các võ sư, chưởng môn các môn phái võ Việt trên khắp thế giới đều đồng tìnhchọn Nguyễn Huệ là tổ sư của võ cổ truyền Bình Định. Một hệ thống võ học cần cósáng tổ để có định hướng phát triển nhờ nền tảng lý thuyết khoa học.
Để đưa văn hóa dân tộc đến với bạn bè quốc tế không cách nào hiệu quả hơnchính bạn bè đến tận ngọn nguồn văn hóa để tìm hiểu. Võ cổ truyền Bình Định đangnhư thế, hàng triệu người trên thế giới đang học võ Bình Định và hàng ngàn ngườicứ 2 năm một lần vào đầu tháng 8 lại trở về nguồn cội đi tìm sự tinh túy, cốtcách văn hóa của người Bình Định và người Việt qua võ thuật. Ba lần liên hoantrước, việc giao lưu tại các lò võ, võ đường chỉ có biểu diễn võ thuật mà chưachú trọng đến chiều sâu văn hóa võ học.
Trong lịch sử, thời gian đất nước ta bị đô hộ, luyện võ là điều bị cấm,nhưng lớp lớp người Việt và người Bình Định đã gìn giữ tinh túy võ học trong bấtkỳ hoàn cảnh nào. Từ đó, đã làm nên những chiến tích vĩ đại, đánh bại hết quânxâm lược này đến bọn xâm lăng khác. Người luyện võ cũng là để khai phá chínhmình, nâng mình lên cao hơn trong cách nghĩ, cách sống.
Người xưa nói rằng,“Việt Nam (hay Bình Định) võ gia ngũ luyện pháp”, tức là nhà nhà người Việt đềuluyện võ bằng 5 phương pháp “Phong dạ đăng sơn (buổi tối trời gió lên núi đểluyện)/Hắc dạ đả quyền (buổi tối luyện đánh quyền)/Nguyệt dạ luyện kiếm (đêmtrăng luyện kiếm)/Vũ dạ cán binh (đêm mưa thì độc kinh)/Trí dạ tọa tĩnh (dùngtrí để tĩnh thiền).”
Hầu hết các võ sư đều cho rằng, cách truyền bá võ Bình Định cũng theonhững nguyên tắc trên. Bên cạnh các hoạt động sôi nổi về văn hóa, võ thuật, cóthể bạn bè Âu, Phi… sẽ rất thích thú hằng đêm ngồi trên đất, bên lũy tre làngnghe các bậc trưởng lão làng võ nói về chuyện xưa, xem cách luyện võ của củacha, ông ta… Cách luyện võ đó cũng chính là cách tu mình để đạt được trí tuệ ánhminh, võ công chói ngời nhưng vẫn ẩn trong sâu thẳm những con người hiền hậu,chân chất./.
Ly Kha (TTXVN)