Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng sản phẩm, tổ chức vận hành và cạnh tranh trên thị trường.
Với Việt Nam, đây vừa là cơ hội để bứt phá, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực tự chủ công nghệ và khả năng tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh toàn cầu đặc biệt khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị chính thức được ban hành.
Nhân dịp Base.vn ra mắt Base 2.0, nền tảng được thiết kế theo kiến trúc mới, hướng tới môi trường nơi con người và AI cùng tham gia vận hành doanh nghiệp, phóng viên VietnamPlus đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Kim Hùng, Nhà sáng lập, Chủ tịch Base.vn về xu hướng AI, cơ hội của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và những yêu cầu đặt ra trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57.
Lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp sẵn sàng thay đổi và đổi mới
- Từ thực tiễn xây dựng Base 1.0 đến Base 2.0 vừa rồi, ông nhìn nhận doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang có những cơ hội, thách thức nào để thực sự chuyển thành lực lượng nòng cốt trong quá trình thực hiện Nghị quyết 57?
Ông Phạm Kim Hùng: Nghị quyết 57 thực sự tạo ra một cơ hội rất lớn cho các doanh nghiệp có thể tham gia đóng góp cho sự phát triển chung của đất nước. Có nhiều chính sách đổi mới như mô hình thử nghiệm sandbox, hay việc các đề án lớn rất khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ tham gia. Tuy nhiên, cơ hội lớn cũng đi kèm với thách thức lớn. Về thách thức với doanh nghiệp công nghệ, theo tôi có 3 bài toán lớn nhất.
Đầu tiên, sự cạnh tranh về công nghệ bây giờ không còn là sự cạnh tranh trong nước nữa, mà là cạnh tranh toàn cầu. Sản phẩm công nghệ hôm nay ở Việt Nam không thể coi là có 'lợi thế sân nhà nhiều' nữa. Khi một sản phẩm được ra mắt, sản phẩm đó ngay lập tức phải cạnh tranh với rất nhiều sản phẩm trên thế giới. Vì vậy, dù phát triển trong bất kỳ không gian hay thị trường nào, cuối cùng chúng ta vẫn phải làm thật tốt để có thể cạnh tranh và khẳng định vị thế ngay trên chính sân nhà của mình.
Điều này dẫn đến thách thức thứ hai là khả năng tích lũy đủ sâu để tạo ra những giải pháp đột phá. Vấn đề là công nghệ đột phá hay công nghệ riêng của mình không làm trong ngày một ngày hai mà cần một quá trình. Khi chúng ta tham gia vào một thị trường mới, một bài toán mới hay một 'game mới' sẽ luôn bắt đầu bằng sự tích lũy. Chúng ta phải rất hiểu về thứ mình làm: hiểu sản phẩm, hiểu công nghệ, hiểu khách hàng của mình thì mới làm tốt được.
Điều cuối cùng vừa là thách thức nhưng cũng đồng thời là một lợi thế. Chúng ta hiểu thị trường của mình, hiểu doanh nghiệp của mình và có mong muốn tạo ra những giá trị cho chính đất nước mình.
Ví dụ như Base, sau 10 năm đồng hành cùng rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam chắc chắn sẽ có sự cạnh tranh quốc tế. Nhưng Base tin rằng sự gần gũi, sự thấu hiểu và cách chúng tôi trân trọng khách hàng của mình là một lợi thế mà không phải doanh nghiệp quốc tế nào cũng có được. Đó là lợi thế của những doanh nghiệp đã sẵn sàng tích lũy kinh nghiệm và đồng hành đủ lâu với thị trường.
Còn nếu một doanh nghiệp bước vào cuộc chơi mà không có những lợi thế đó sẽ rất khó để cạnh tranh. Và nếu trước đây chúng ta nói về chuyển đổi số 2.0, thì bây giờ chúng ta đang bước vào một giai đoạn thứ ba - nền kinh tế trí tuệ, hay Intelligence Economy.
AI đang thay đổi rất sâu sắc cách con người làm việc, đồng thời tạo ra một lực lượng lao động mới. Đây không chỉ là một công nghệ mới, mà là một chu kỳ công nghệ và phát triển mới của toàn nhân loại. Và Việt Nam cũng đang đứng trong chính bối cảnh như vậy.
Trong bối cảnh này, với rất nhiều doanh nghiệp, AI giống như một 'cú reset.' (khởi động lại). Những lợi thế được tích lũy trong quá khứ không phải lúc nào cũng còn nguyên giá trị khi AI xuất hiện. Ngược lại, AI còn tạo ra áp lực rất lớn, bởi nó buộc chúng ta phải thay đổi cách xây dựng sản phẩm, cách tổ chức doanh nghiệp và cách con người làm việc. Vì vậy, trong chu kỳ phát triển mới này, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp sẵn sàng thay đổi và đổi mới.
- Như vậy theo ông, doanh nghiệp Việt cần tự chủ những công nghệ nền tảng nào để có thể quyết định được khả năng cạnh tranh của sản phẩm Việt trong kỷ nguyên AI?
Ông Phạm Kim Hùng: Tôi có ba câu chuyện muốn kể ở đây. Thứ nhất, tự chủ là một mục tiêu, điểm đến và là một quá trình tích lũy, chứ không phải điều có thể đạt được ngay lập tức. Mình phải xác định đúng 'sân chơi' của mình, phải tự chủ được những gì mình đang làm, hiểu thật sâu về bài toán đó và liên tục tích lũy năng lực để phát triển tiếp. Chúng ta không thể bước vào một sân chơi mới và kỳ vọng ngay lập tức tự chủ tất cả. Quan trọng là phải hiểu mình đang chơi ở đâu và từng bước làm chủ chính lĩnh vực của mình.
Thứ hai, khi đang ở Việt Nam, chúng ta sẽ có một vài thứ chúng ta có thể tự chủ được trong phần liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Tiếng Việt được trong từ chuyên ngành gọi là low-resource language, tức là lượng dữ liệu phục vụ việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn còn tương đối hạn chế.
Vì vậy, trong bài toán AI liên quan đến tiếng Việt, chúng ta có thể từng bước phát triển năng lực ở một số lớp công nghệ, chẳng hạn như: các mô hình ngôn ngữ xử lý tiếng Việt; Xử lý các ngôn ngữ đặc biệt và âm thanh bằng tiếng Việt; Các bài toán LM chuyên ngành (là các mô hình trí tuệ nhân tạo được huấn luyện hoặc tinh chỉnh riêng biệt cho một lĩnh vực, ngành nghề hoặc tổ chức cụ thể).
Riêng về tiếng Việt, tôi nghĩ đó là những bước đi cụ thể để chúng ta có thể tự chủ từng phần nhỏ trong cả một hành trình lớn. Chính vì vậy theo tôi, mỗi doanh nghiệp có sân chơi riêng và cố gắng tự chủ trên chính phần của mình.
Phần thứ ba tôi nghĩ cũng khá quan trọng gắn liền với Nghị quyết 57: đổi mới công nghệ cuối cùng phải tạo ra giá trị và mang lại kết quả cụ thể. Nếu chúng ta nhìn vào kết quả, chúng ta hoàn toàn có thể hướng đến giá trị sản phẩm trước để tạo ra kết quả mong muốn.
Ví dụ như với Base, quan trọng là chúng ta tạo ra sản phẩm tốt trước, và sản phẩm tốt đấy chính là kết quả, là đầu ra quan trọng nhất. Trong hành trình đấy chúng ta sẽ tìm từng bước một để đổi mới, chứ không phải đập đi làm lại mọi thứ để tự chủ.
Ví dụ như Base xây dựng một hệ thống về device, nó cần phần liên quan đến xử lý ngôn ngữ thì phần đấy chúng tôi sẽ lựa chọn làm phần mình tự chủ. Có nghĩa là mình cứ lấy cái mục tiêu và đi ngược lại để giải bài toán từ cuối, chọn phần nào gắn với mình nhất, tạo giá trị nhất và tự chủ nhiều nhất.
Tôi nghĩ đấy là một cách tiếp cận vấn đề khá phù hợp: mình nhìn từ kết quả, xong chọn cái phần nào đủ quan trọng và làm từng phần theo thời gian. Vì để tự chủ công nghệ nó tốn rất nhiều năm, có khi cả chục năm, nên làm từng phần như vậy sẽ phù hợp để cho mình thử nghiệm và thay đổi dần dần.
Đặt mình vào tâm thế như nhân viên tập sự khi quay trở lại
- Việt Nam đang đứng trước cơ hội phát triển rất mạnh về hệ sinh thái AI, nhưng cũng phải đối mặt với sự phụ thuộc vào các nền tảng, mô hình do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp. Theo ông, Việt Nam cần làm gì để vừa tận dụng được thành tựu toàn cầu, vừa xây dựng được năng lực tự chủ trong các lĩnh vực chiến lược?
Ông Phạm Kim Hùng: Đây thực sự là một câu hỏi rất khó. Tôi nghĩ, một lần nữa, điều quan trọng nhất vẫn là việc mỗi người cố gắng làm tốt nhất phần của mình, bởi phần tự chủ bản thân nó đã rất rộng, chưa kể AI thay đổi rất nhanh.
Việc lựa chọn đúng thứ mà mình làm tốt nhất là phần quan trọng nhất trong việc mình cố gắng theo đuổi những mong muốn để tự chủ, đồng thời vẫn tận dụng được những gì bên ngoài mang lại.
Một điều thứ hai ở đây là tôi tin rằng có một cơ hội rất lớn: người Việt mình có rất nhiều kỹ sư giỏi. Tôi khá thích một câu của Elon Musk, ông ấy nói rằng những kỹ sư giỏi nhất được tạo ra bởi những bài toán khó. Thời gian là quan trọng nhất ở đây. Chúng ta có những bài toán đủ khó thì năng lực công nghệ của Việt Nam sẽ được định hình bởi chính môi trường phát triển trong nước.
Tôi nghĩ điều này quan trọng nhất, tại vì đặt ra bài toán cho đất nước của mình là một điều khá thú vị. Năng lực của Việt Nam được định hình trong những bài toán đấy. Nếu chúng ta thực sự có những bài toán đủ khó và đủ ý nghĩa để các kỹ sư Việt Nam có thể làm được, và cho họ cơ hội để phát triển con đường của họ, thì đây là một trong những cách tiếp cận phù hợp.
Nếu nhìn nhận rất nhiều công ty AI thành công trên thế giới, họ đều phát triển từ một mong muốn thay đổi và gắn rất nhiều với tầm nhìn của những người tạo ra nó. Chính vì vậy, nếu làm sao để những bài toán lớn đấy cho các kỹ sư người Việt được tham gia, được thực sự xây dựng và đặt mình trong cả bài toán, tức là họ là một phần của cái đấy, thì nó cũng là một cơ hội rất lớn.
- Sau thời gian rời khỏi vị trí điều hành trực tiếp và quay lại Base sau khoảng 3 năm, điều gì thay đổi trong góc nhìn của ông về doanh nghiệp và thị trường?
Ông Phạm Kim Hùng: Khi quay trở lại, tôi đặt mình vào tâm thế giống như nhân viên tập sự. Bởi vì trong việc điều hành, điều quan trọng không chỉ là mình nhìn được cả tổng thể mà còn phải nhìn được cả những thay đổi của thế giới nữa. Bây giờ AI giúp cho mọi thứ, đặc biệt là vai trò của lãnh đạo doanh nghiệp, phải học hỏi và đổi mới nhanh hơn bao giờ hết. Nó là một cuộc cách mạng mà tôi thấy thực sự thú vị của nhân loại nói chung.
Và cái này thì tôi cũng muốn không chỉ bản thân tôi mà cả Base cũng như thế. Đó là tinh thần mà mình không gắn với những thứ mình đã từng làm tốt, luôn sẵn sàng học lại, thay đổi và xây lại khi cần thiết, sẵn sàng cho chặng đường AI và những thứ thay đổi công nghệ mà nó chưa từng có như thế này.
Tôi nghĩ là 10 năm của Base thì nó cũng là một lợi thế, nhưng nó cũng là một quyết tâm. Đó là mình phải quên đi những thứ mà nó giúp cho mình đi đến cái điểm này và mình hiểu rằng thế giới đang thay đổi, và rất nhiều thứ mà mình đang làm có thể không còn đúng nữa.
Với Base thì tôi nghĩ tâm thế của mình thực sự đúng là một nhân viên tập sự. Mình bước vào với một góc nhìn rất mở, sẵn sàng quan sát, học hỏi và nhìn lại mọi thứ từ đầu. Tôi thấy rất vui về điều đấy.
Thực ra, nếu không có những thay đổi lớn từ bên ngoài, đôi khi mình cũng không dễ dàng có được tâm thế như vậy. Chính vì thế, khi mình đón nhận và làm việc cùng những thay đổi đó, tôi thấy công việc trở nên rất thú vị.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!
