Đà Nẵng là thành phố ven biển chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu, trong đó có tình trạng ngập lụt đô thị diễn ra phức tạp với tần suất thường xuyên hơn.
Thành phố hiện đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm từng bước nâng cao khả năng thích ứng tự nhiên của đô thị với nước trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến cực đoan hiện nay.
Khơi thông hành lang thoát lũ
Khu vực đô thị phía Nam Đà Nẵng gồm các phường Bàn Thạch, Tam Kỳ, Quảng Phú và Hương Trà những năm gần đây chứng kiến nhiều đợt ngập lụt sâu, nhiều vị trí tuyến phố biến thành “sông” sau các đợt mưa với cường độ lớn.
Với diện tích hơn 200ha mặt nước, Sông Đầm là hồ điều hòa lớn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiêu thoát lũ của khu vực bốn phường trên. Vào mùa mưa lũ, hồ Sông Đầm là nơi chứa nước chủ yếu của khu vực Phú Ninh chạy xuống và phía Thăng Bình chảy vào. Tuy nhiên, việc thoát nước tại đây diễn ra chậm, làm cho mực nước sông Bàn Thạch giữ ở mức cao dẫn tới khó thoát nước cho khu vực nội thị.
Mới đây, Ủy ban Nhân dân thành phố Đà Nẵng đã khởi công Dự án Phát triển tích hợp thích ứng thành phố Đà Nẵng có tổng mức đầu tư 2.723 tỷ đồng, sử dụng vốn vay của Ngân hàng Thế giới.
Dự án gồm các hợp phần nạo vét, khơi thông sông Trường Giang dài khoảng 60km; tổ hợp công trình thoát lũ khu vực Tam Kỳ với việc xây dựng kênh tiêu dài 2,38km nối hồ Sông Đầm ra sông Trường Giang, cùng với việc xây dựng nhiều cây cầu bắc qua sông này.
Ông Phạm Duy Tích, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Bàn Thạch, cho rằng việc triển khai dự án xây dựng kênh thoát lũ từ hồ Sông Đầm ra sông Trường Giang, đồng thời xây dựng hệ thống mương ngầm dài 2,1 km trên đường Trưng Nữ Vương nhằm thu gom nước từ khu vực trũng thấp nội thị đổ thẳng ra sông Bàn Thạch là giải pháp kỹ thuật quan trọng trong việc điều chỉnh, phân tán dòng nước lũ cho khu vực đô thị Tam Kỳ thời gian tới. Điều quan trọng là các dự án cần triển khai nhanh, đảm bảo tiến độ để đưa vào vận hành, phát huy hiệu quả trong thực tế.
Ngập lụt tại Đà Nẵng không chỉ do mưa lớn mà còn do tương tác giữa dòng chảy từ thượng nguồn đổ về, hệ thống thoát nước đô thị và ảnh hưởng của triều cường. Hồ Phú Ninh là một trong những công trình thủy lợi lớn nhất khu vực miền Trung, với diện tích mặt nước trải rộng 3.433ha, có sức chứa 344 triệu m3 nước. Việc vận hành điều tiết nước vào mùa mưa lũ của hồ ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ ngập lụt khu vực đô thị phía Nam Đà Nẵng.
Giám đốc Chi nhánh Thủy lợi Phú Ninh Nguyễn Đình Kiên cho biết với tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu, quy luật dòng chảy về hồ Phú Ninh đang thay đổi nhiều so với trước đây. Vào mùa mưa, tốc độ truyền lũ về hồ Phú Ninh diễn ra rất nhanh, phía thượng nguồn dường như không còn khả năng giữ lại nước do thảm thực vật rừng bị suy giảm. Do vậy, đơn vị quản lý hồ đang phải đối diện với nhiều thách thức trong vận hành hồ chứa vừa đảm bảo nhiệm vụ tích nước, vừa chủ động cắt lũ cho vùng hạ du.
Theo các chuyên gia, quá trình đô thị hóa nhanh đang làm biến đổi cấu trúc không gian đô thị, làm giảm khả năng thấm và điều tiết nước mưa. Việc chống ngập hiện nay của Đà Nẵng bên cạnh các giải pháp làm thế nào để thoát nước nhanh ra khỏi đô thị, cũng cần chú trọng đến khả năng hấp thụ, lưu trữ và điều tiết nước ngay trong không gian đô thị, trong đó vai trò rất quan trọng của các hồ điều hòa.
Tuy nhiên, nhiều hồ điều hòa của thành phố đang bị “bỏ quên”, chưa được quan tâm nạo vét, làm giảm khả năng tích trữ nước để chia sẻ áp lực với hệ thống thoát nước khi có mưa lớn. Đơn cử như khu vực hồ Ngã Ba, hồ Nguyễn Du, hồ Duy Tân ở khu vực đô thị Tam Kỳ đã bị bồi lắng cao nhưng hơn 10 năm nay chưa có dự án nạo vét.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Đà Nẵng Lê Quang Nam cũng từng thẳng thắn chỉ ra hạn chế trong quy hoạch, mở rộng đô thị hóa của thành phố trước đây, đó là không tôn trọng không gian thoát lũ tự nhiên, dẫn đến việc lấp những hồ nước mang tính điều hòa. Điều này góp phần dẫn đến tình trạng ngập lụt cục bộ hiện nay ở khu vực trung tâm thành phố.
Hình thành đô thị thích ứng với nước
Hiện nay, thành phố Đà Nẵng đang triển khai nhiều dự án thoát nước trọng điểm, trong đó một số dự án đã hoàn thành đưa vào vận hành trong mùa mưa năm nay như: xử lý thoát nước khu vực xung quanh sân bay Đà Nẵng; nâng cấp trạm bơm Ông Ích Khiêm giai đoạn 2; tuyến cống từ kênh Phú Lộc ra đường Nguyễn Tất Thành.
Với nhiều năm nghiên cứu về hệ thống thoát nước của thành phố, Tiến sỹ Lê Hùng, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) cho rằng việc thành phố mạnh dạn đầu tư hàng ngàn tỷ đồng cho hệ thống thoát nước thời gian qua là bước đi đúng hướng.
Nhiều khu vực đã giảm ngập rõ rệt, thời gian nước rút nhanh hơn. Trong khi chờ hoàn thiện các giải pháp công trình để nâng cấp hệ thống thoát nước, việc sớm xây dựng bản đồ ngập úng tương ứng với cường độ mưa thực tế là rất cần thiết, sẽ giúp thành phố chủ động cảnh báo, điều hành và giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra mưa lớn.
Hiện nay, Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng đang hoàn thiện quy định quản lý hệ thống thoát nước đô thị trên địa bàn thành phố, trong đó dự kiến sẽ phân quyền quản lý hệ thống thoát nước nhỏ cho các phường xã, bảo đảm công tác quản lý, vận hành được thực hiện kịp thời, hiệu quả.
Thành phố Đà Nẵng đang trong quá trình phát triển, định hình, tổ chức lại không gian đô thị rộng lớn theo hướng đa cực, đa trung tâm. Do vậy, quá trình đô thị hóa của Đà Nẵng thời gian tới cần phải đi kèm với các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng thích ứng tự nhiên của đô thị với nước.
Từ góc độ quy hoạch đô thị, Tiến sỹ, Kiến trúc sư Hoàng Đức Anh Vũ (Trường Đại học Kiến trúc Đà Nẵng) cho rằng ngập lụt đô thị tại Đà Nẵng không chỉ xuất phát từ các yếu tố khí hậu cực đoan mà còn phản ánh sự chưa phù hợp của cấu trúc không gian đô thị đối với điều kiện thủy văn đặc thù ven biển.
Mật độ xây dựng cao, sự suy giảm không gian trữ nước và thiếu liên kết giữa hệ thống không gian xanh, mặt nước với các hành lang thoát nước tự nhiên đã làm giảm khả năng thích ứng, khiến đô thị trở nên dễ bị tổn thương trước các hiện tượng mưa lớn và triều cường.
Theo Tiến sỹ Hoàng Đức Anh Vũ, cấu trúc không gian đô thị Đà Nẵng cần được tổ chức theo hệ thống thủy văn tự nhiên, hình thành các hành lang thoát nước liên tục từ khu vực địa hình cao phía Tây ra vùng cửa sông và ven biển phía Đông.
Đối với các khu đô thị mới, ngay từ giai đoạn quy hoạch thành phố cần kiểm soát mật độ xây dựng, hạn chế bêtông hóa và duy trì các không gian mặt nước, hành lang thoát nước tự nhiên và công viên sinh thái trong cấu trúc đô thị nhằm tăng khả năng thích ứng với ngập lụt.
Đối với khu vực ven biển, trong định hướng quy hoạch thành phố cần duy trì, mở rộng các dải không gian xanh như vùng đệm sinh thái giữa biển và khu vực đô thị; bảo vệ các vùng trũng tự nhiên, hệ sinh thái ngập nước nhằm duy trì khả năng điều tiết nước tự nhiên.
Thành phố Đà Nẵng đang xây dựng, hoàn thiện Quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, với định hướng trở thành thành phố di sản, sáng tạo, sinh thái, thông minh và đáng sống ở đẳng cấp châu Á.
Việc tôn trọng không gian dành cho nước trong quá trình quy hoạch, phát triển đang là yêu cầu bắt buộc, cốt lõi để Đà Nẵng định hình cho giai đoạn phát triển mới, bền vững trong tương lai./.
Một số dự án chống úng ngập tại Hà Nội bước đầu phát huy hiệu quả
Sau khi vận hành hệ thống thoát nước, đặc biệt tại các khu vực vừa được đầu tư dự án khẩn cấp, dự án chống úng ngập cục bộ bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần tăng khả năng thu gom, tiêu thoát nước.
