Đầu tư vào chăm sóc không chỉ là đầu tư cho an sinh xã hội, mà còn tạo việc làm, nâng cao quyền năng kinh tế của phụ nữ và góp phần xây dựng nền kinh tế mạnh mẽ, kiên cường hơn.
Đây là thông điệp chính được các đại biểu nhấn mạnh tại Hội thảo quốc tế “Nâng cao quyền năng cho phụ nữ trong nền kinh tế chăm sóc” do Bộ Nội vụ phối hợp với UN Women và Đại sứ quán Australia tại Việt Nam tổ chức ngày 8/10 tại Hà Nội.
Áp lực nhân khẩu học và bất bình đẳng giới
Bức tranh thực trạng được phác họa tại hội thảo cho thấy Việt Nam đang đứng trước những thách thức nhân khẩu học nghiêm trọng, tạo ra áp lực ngày càng lớn lên hệ thống chăm sóc vốn đang phụ thuộc chủ yếu vào gia đình.
Bà Nguyễn Thị Bích Thúy, chuyên gia tư vấn của UN Women chỉ ra thực trạng đáng lo ngại là tỷ suất sinh năm 2024 chỉ còn 1,91, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên đạt 9,3%, trong khi 58,6% hộ một người do phụ nữ làm chủ. Hiện có khoảng 560.000 trẻ em dưới 6 tuổi có cha hoặc mẹ làm việc tại khu công nghiệp, nhưng chỉ 34,6% trẻ từ 3 tháng đến dưới 3 tuổi được đi học mầm non.
Một trong những vấn đề được các đại biểu đặc biệt quan tâm là sự bất bình đẳng sâu sắc trong phân công công việc chăm sóc - cả ở khu vực không được trả công lẫn khu vực có trả công.
Phụ nữ dành trung bình 15,5 giờ mỗi tuần cho công việc chăm sóc không được trả công, gần gấp đôi so với 8,75 giờ của nam giới. Sự bất bình đẳng này bị củng cố bởi định kiến xã hội bền chặt, khi 96% người được hỏi đồng ý rằng chăm sóc trẻ em về bản chất là trách nhiệm của phụ nữ.
Điều đáng chú ý là công việc chăm sóc không được trả công ước tính đóng góp tới 20% GDP - một con số khổng lồ nhưng phần lớn vẫn chưa được ghi nhận trong các thước đo kinh tế chính thức. Đây chính là "gánh nặng vô hình" mà phụ nữ đang gánh chịu, vừa hạn chế cơ hội tham gia thị trường lao động, vừa không được tính vào đóng góp kinh tế của họ.
Ngay cả trong lĩnh vực chăm sóc có trả công, bất bình đẳng vẫn hiện diện rõ ràng. Phụ nữ chiếm tới 72,8% lực lượng lao động chăm sóc có trả công, nhưng tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội của họ chỉ đạt 59,3%, thấp hơn đáng kể so với 80,3% ở nam giới. Thu nhập trung bình của lao động nữ trong ngành này cũng chỉ khoảng 7,5 triệu đồng/tháng, so với 9,6 triệu đồng/tháng ở nam giới.
Bà Nguyễn Thị Bích Thúy cho biết thêm khoảng trống dịch vụ chăm sóc vẫn lớn khi 97% người cao tuổi chủ yếu dựa vào gia đình, chỉ 3-5% tiếp cận dịch vụ chính thức. Tương tự, cơ sở hạ tầng tiếp cận cho người khuyết tật còn hạn chế.
Thay đổi cách tiếp cận về nền kinh tế chăm sóc
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho rằng nâng cao quyền năng cho phụ nữ trong nền kinh tế chăm sóc - một vấn đề không mới, nhưng đang đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, hệ thống và phù hợp hơn với những thay đổi nhanh chóng của Việt Nam và khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
"Kinh tế chăm sóc không chỉ là vấn đề an sinh xã hội hay bình đẳng giới. Đây còn là vấn đề của thị trường lao động, năng suất, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những thay đổi dài hạn về nhân khẩu học," Thứ trưởng Nguyễn Thị Hà nhấn mạnh.
Bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng Đại diện UN Women tại Việt Nam cho rằng cần thay đổi cách hiểu về kinh tế chăm sóc từ một mối quan tâm chủ yếu về mặt xã hội sang một thành phần thiết yếu của cơ sở hạ tầng kinh tế.
“Chăm sóc là cơ sở hạ tầng kinh tế và cần được đối xử đúng nghĩa…; đầu tư vào các dịch vụ chăm sóc sức khỏe dễ tiếp cận, giá cả phải chăng và chất lượng cao có thể mang lại ba lợi ích: việc làm ổn định, bình đẳng giới tốt hơn và nền kinh tế mạnh mẽ, bền vững hơn," bà Caroline Nyamayemombe nói.
Năm 2027, Việt Nam sẽ chủ trì Đối thoại chính sách cao cấp về Phụ nữ và Kinh tế APEC. Hội thảo được xem là bước chuẩn bị quan trọng để đưa kinh tế chăm sóc vào chương trình nghị sự khu vực, thúc đẩy hợp tác về dịch vụ chăm sóc, môi trường làm việc thân thiện với gia đình và bảo trợ xã hội.
Các khuyến nghị từ hội thảo sẽ hỗ trợ Bộ Nội vụ xây dựng nội dung cho các sự kiện APEC 2027, góp phần hiện thực hóa cam kết nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ trong khu vực./.
Từng bước khai thác nguồn lực và dư địa phát triển của 'kinh tế bạc'
Những mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày đang mở ra cách tiếp cận mới trong phát triển các sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi, khai thác dư địa phát triển "kinh tế bạc."
