“Sau thành công rực rỡ của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen. Bối cảnh quốc tế biến động nhanh, khó lường, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt. Trong nước, yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh đặt ra ngày càng cấp thiết. Trong bối cảnh đó, công tác quy hoạch càng có ý nghĩa to lớn đối với đất nước.”
Đây là nội dung được Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh tại Hội nghị công bố điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia và các quy hoạch vùng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, do Bộ Tài chính đã chủ trì, ngày 6/5.
Định hình không gian phát triển
Tại Hội nghị, Bộ Tài chính đã báo cáo về các nội dung cốt lõi của các quy hoạch điều chỉnh. Quy hoạch tổng thể quốc gia đã xác định mục tiêu phát triển: Phấn đấu đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; Xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; Mô hình tổ chức không gian phát triển quốc gia hiệu quả, thống nhất, bền vững, các vùng động lực, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng phát huy vai trò đi đầu, dẫn dắt trong phát triển kinh tế-xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt từ 10%/năm trở lên. Đến năm 2030, GDP bình quân đầu người theo giá hiện hành đạt khoảng 8.500 USD. Tốc độ tăng năng suất lao động xã hội bình quân giai đoạn 2026-2030 đạt trên 8,5%/năm, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%. Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia cũng cập nhật, bổ sung các động lực tăng trưởng mới gắn với định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực. Phát triển nền công nghiệp có sức cạnh tranh quốc tế cao, có khả năng tham gia sâu vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu; Thực hiện mục tiêu đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.
Theo Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc, Quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch vùng đã được điều chỉnh kịp thời, để cập nhật các quan điểm, mục tiêu, định hướng của Văn kiện Đại hội XIV và các chủ trương mới được ban hành, trong đó đã xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm, các khâu đột phá, phương hướng phát triển và tổ chức không gian phát triển các ngành, lĩnh vực ở cấp độ quốc gia và cấp vùng.
Phó Thủ tướng chỉ ra việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đây là công cụ để cụ thể hóa các chủ trương, đường lối, chiến lược của Đảng về tổ chức không gian phát triển, là bước cụ thể hóa các mục tiêu, định hướng trong các nghị quyết, kết luận, chiến lược của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về phát triển kinh tế-xã hội thành tổ chức không gian cụ thể, gắn với phân bổ nguồn lực theo ngành và theo lãnh thổ.
Hơn thế nữa, đây là quy hoạch cao nhất, làm cơ sở để lập điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh. Trên cơ sở đó, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia sẽ là căn cứ quan trọng để phân bổ nguồn vốn đầu tư công, thu hút và định hướng đầu tư tư nhân, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), để thực hiện thành công các nhiệm vụ, đề án, dự án, công trình quan trọng đã được xác định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Điểm cốt lõi trong lần điều chỉnh quy hoạch này chính là việc tổ chức lại không gian phát triển đất nước theo hướng khoa học và thực tiễn hơn.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết quy hoạch lần này đã thể chế hóa hệ thống phân vùng kinh tế-xã hội mới, phù hợp với việc sắp xếp các đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền hai cấp. Việc chia tách và định vị lại sáu vùng kinh tế-xã hội không chỉ nhằm mục đích quản lý mà quan trọng hơn là để khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù của từng vùng, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu liên kết. Đáng chú ý, Quy hoạch tổng thể quốc gia điều chỉnh đã mở rộng hợp lý bốn vùng động lực quốc gia hiện hữu và bổ sung thêm vùng động lực Bắc Trung Bộ.
Việc xác lập các vùng động lực này nhằm tạo ra những “đầu tàu” dẫn dắt kinh tế cả nước. Trong đó, vùng Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Hồng tiếp tục được khẳng định là hai cực tăng trưởng lớn nhất, đóng vai trò then chốt trong hội nhập và cạnh tranh quốc tế.
Quy hoạch cũng định hướng xây dựng các trung tâm tài chính, đơn vị hành chính-kinh tế đặc biệt với những thể chế vượt trội, đủ sức cạnh tranh với các trung tâm lớn trong khu vực. Song song với các vùng động lực, hệ thống hành lang kinh tế cũng được ưu tiên phát triển đồng bộ. Trục hành lang Bắc-Nam cùng các hành lang Đông-Tây (như Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng-Quảng Ninh hay Mộc Bài-Thành phố Hồ Chí Minh-Vũng Tàu) sẽ là những mạch máu giao thông và kinh tế chủ đạo.
Đặc biệt, việc phát triển các vành đai công nghiệp-đô thị-dịch vụ gắn liền với đường Vành đai 4, Vành đai 5 vùng Thủ đô và Vành đai 3, Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ giải tỏa áp lực cho các đô thị hạt nhân đồng thời tạo ra các không gian sản xuất mới hiện đại hơn.
Thứ trưởng Trần Quốc Phương cũng phân tích sâu hơn về định hướng ngành, theo đó công nghiệp hiện đại và dịch vụ chất lượng cao sẽ là xương sống của nền kinh tế. Việt Nam sẽ không chỉ dừng lại ở gia công mà chuyển mạnh sang làm chủ công nghệ trong các lĩnh vực mới nổi như chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng tái tạo và kinh tế không gian tầm thấp. Mục tiêu đến năm 2030, năng suất lao động xã hội phải đạt tốc độ tăng bình quân trên 8,5%/năm, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55%. Điều này cũng khẳng định quyết tâm chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, lấy khoa học công nghệ làm động lực chính.
Khơi thông nguồn lực và tháo gỡ điểm nghẽn
Để biến những con số và bản đồ quy hoạch trên giấy thành hiện thực, vấn đề giải bài toán nguồn lực và thể chế mang tính quyết định.
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc chỉ rõ, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu là khẩn trương rà soát, sửa đổi hệ thống pháp luật, đặc biệt là Luật Đất đai và các quy định liên quan để bảo đảm tính thống nhất với Luật Quy hoạch năm 2025. Việc tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về thể chế được coi là “chìa khóa” để khơi thông các nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn vốn đầu tư tư nhân và FDI chất lượng cao.
Trong phân bổ nguồn lực, Phó Thủ tướng chia sẻ Chính phủ quán triệt nguyên tắc đầu tư công phải giữ vai trò dẫn dắt, kích hoạt các nguồn vốn khác. Ngân sách Nhà nước sẽ được cơ cấu lại theo hướng tăng dần tỷ trọng cho chi đầu tư phát triển, ưu tiên các dự án liên vùng, hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, cảng biển quốc tế và các trung tâm dữ liệu quốc gia. Theo đó, ông yêu cầu các địa phương và Bộ, ngành phải xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài để sớm đưa vào khai thác, tránh lãng phí nguồn lực quốc gia.
Bên cạnh hạ tầng cứng, quy hoạch điều chỉnh lần này dành sự quan tâm đặc biệt đến “hạ tầng mềm” là nguồn nhân lực và môi trường. Phó Thủ tướng nhấn mạnh trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành mũi nhọn như chip bán dẫn, an ninh mạng và robot được xác định là nhiệm vụ chiến lược.
Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế không được tách rời khỏi bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường. Các đô thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh cần giải quyết căn bản tình trạng ngập úng, ô nhiễm không khí, trong khi vùng nông thôn cần phát triển theo hướng nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn để thích ứng với biến đổi khí hậu.
Một điểm mới mang tính nhân văn trong quy hoạch là việc chú trọng tạo sinh kế, ổn định dân cư cho đồng bào dân tộc thiểu số và vùng biên giới, hải đảo. Việc hoàn thiện hệ thống trường nội trú liên cấp và hạ tầng y tế cơ sở tại các khu vực khó khăn được xem là giải pháp bền vững để thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Đồng thời, sự kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh được nhấn mạnh như một yêu cầu tất yếu để giữ vững độc lập, chủ quyền trong một thế giới đầy biến động.
Để triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ trọng tâm và các nhóm giải pháp chủ yếu nêu trên, thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đề nghị các cơ quan của Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị-xã hội phối hợp có hiệu quả với Chính phủ triển khai thực chất, toàn diện mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp tại Nghị quyết của Quốc hội về Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia và các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Điều chỉnh Quy hoạch 06 vùng; Tăng cường giám sát thực thi công vụ, phản biện xã hội và đóng góp ý kiến, góp phần tạo đồng thuận trong công tác tổ chức triển khai thực hiện./.