Sau hơn bảy năm có hiệu lực, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang bước sang giai đoạn nâng cao chất lượng thực thi, thích ứng với các xu hướng mới như: kinh tế số, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.
Việc tăng cường đối thoại giữa Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp là giải pháp quan trọng để tháo gỡ rào cản, hoàn thiện chính sách và giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội thương mại và đầu tư.
Đây là nhận định của các chuyên gia tại “Diễn đàn đối thoại giữa Quan chức cấp cao CPTPP với lãnh đạo doanh nghiệp và Kết nối doanh nghiệp” ngày 22/7 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Diễn đàn là hoạt động nổi bật trong khuôn khổ Hội nghị Quan chức cấp cao CPTPP năm 2026 (SOM3) do Việt Nam chủ trì, diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh từ 20-24/7.
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, đại diện Quan chức cấp cao của Việt Nam về CPTPP cho biết trên cương vị Chủ tịch CPTPP năm 2026, Việt Nam coi đây là cơ hội quan trọng để kết nối góc nhìn của các nhà hoạch định chính sách với cộng đồng doanh nghiệp.
Mục tiêu của diễn đàn không chỉ dừng ở việc trao đổi về quá trình thực thi hiệp định mà còn hướng tới định hình những ưu tiên hợp tác kinh tế trong giai đoạn tới.
“Trong khi doanh nghiệp hàng ngày đưa ra các quyết định về đầu tư, tổ chức chuỗi cung ứng, lựa chọn công nghệ và mở rộng thị trường thì các Chính phủ thành viên CPTPP cũng đang nghiên cứu các giải pháp để Hiệp định tiếp tục phát huy hiệu quả trong bối cảnh thương mại số, chuyển đổi xanh, kết nối chuỗi cung ứng và các mô hình thương mại xuyên biên giới phát triển nhanh chóng. Đối thoại giữa hai bên sẽ giúp các chính sách phản ánh sát hơn nhu cầu của thị trường, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp nắm bắt tốt hơn định hướng hợp tác của các thành viên CPTPP,” ông Ngô Chung Khanh nêu bối cảnh.
Theo đại diện Việt Nam, CPTPP ngày nay không chỉ là hiệp định cắt giảm thuế quan mà đã trở thành khuôn khổ hợp tác toàn diện về thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, thương mại số và nhiều lĩnh vực mới.
Tuy nhiên, hiệu quả của Hiệp định phụ thuộc rất lớn vào khả năng doanh nghiệp tận dụng các cam kết để mở rộng đầu tư, phát triển chuỗi cung ứng và xây dựng các mô hình kinh doanh mới. Vì vậy, tăng cường đối thoại giữa khu vực công và khu vực tư được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả thực thi CPTPP trong giai đoạn mới.
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của các thành viên CPTPP. Ông Kenichi Kobayashi, Đại diện Quan chức cấp cao Nhật Bản về CPTPP đánh giá, sau hơn bảy năm thực thi, CPTPP đã trở thành nền tảng chiến lược thúc đẩy thương mại, đầu tư và các hoạt động kinh tế hiện đại.
Kim ngạch thương mại giữa Nhật Bản và các thành viên CPTPP đã tăng 41% trong giai đoạn 2018-2025, cao hơn tốc độ tăng trưởng thương mại của Nhật Bản với thế giới. Không chỉ các tập đoàn lớn, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng tận dụng hiệu quả các ưu đãi của Hiệp định để mở rộng thị trường và gia tăng xuất khẩu.
Theo đại diện Nhật Bản, các thành viên đang tiếp tục nâng cấp CPTPP theo hướng tạo thuận lợi thương mại, đơn giản hóa thủ tục hải quan, giảm chi phí và nâng cao tính dự báo cho doanh nghiệp; đồng thời, Hiệp định cũng sẽ tiếp tục mở rộng các quy định liên quan đến kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), định danh số, thanh toán điện tử và an ninh mạng nhằm theo kịp sự phát triển của nền kinh tế số.
Nhật Bản cũng coi mở rộng thành viên và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng là những ưu tiên chiến lược, qua đó tiếp tục duy trì CPTPP như một "hiệp định sống," luôn được cập nhật để đáp ứng yêu cầu phát triển mới.
Trong khi đó, ông Barney Riley, Quan chức cấp cao của New Zealand về CPTPP nhấn mạnh rằng, hiệu quả của chính sách thương mại chỉ được khẳng định khi các mục tiêu chính sách được phản ánh trong kết quả thực tế của doanh nghiệp.
Vì vậy, các nhà hoạch định chính sách cần tham vấn thường xuyên với doanh nghiệp để bảo đảm quy định không tạo thêm gánh nặng, mang lại hiệu quả cao hơn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chịu nhiều biến động, kết nối doanh nghiệp được xem là nền tảng giúp các nền kinh tế CPTPP nâng cao khả năng chống chịu, đa dạng hóa thị trường và tăng cường đổi mới sáng tạo.
Ông Matthew Davies, Quan chức Cấp cao của Vương quốc Anh về CPTPP, khẳng định sự gắn kết giữa Chính phủ và khu vực tư nhân là điều kiện tiên quyết để các hiệp định thương mại mang lại hiệu quả thực chất.
Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là đối tác quan trọng trong việc phát hiện cơ hội, tháo gỡ vướng mắc trong thực thi Hiệp định và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng khu vực.
“Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đối mặt nhiều thách thức, CPTPP tiếp tục khẳng định vai trò là khuôn khổ hợp tác thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao khả năng chống chịu và hội nhập kinh tế dựa trên các nguyên tắc thương mại tự do. Vương quốc Anh ưu tiên thúc đẩy mở rộng CPTPP tới các nền kinh tế đáp ứng tiêu chuẩn cao; tiếp tục hiện đại hóa Hiệp định để thích ứng với nền kinh tế số và tăng cường hợp tác thực chất về tạo thuận lợi thương mại, kết nối đầu tư, chuỗi cung ứng và hải quan,” ông Matthew Davies thông tin.
Đại diện Vương quốc Anh cũng nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả thực thi CPTPP đòi hỏi sự đồng hành chặt chẽ của cộng đồng doanh nghiệp. Theo đó, các Chính phủ cần lắng nghe nhiều hơn ý kiến từ doanh nghiệp để tháo gỡ các rào cản về tiếp cận thị trường, quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan, thương mại số, điều kiện đầu tư và kết nối chuỗi cung ứng.
Tại phiên đối thoại, một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là làm thế nào để doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) tận dụng tốt hơn các ưu đãi của CPTPP.
Đại diện Deloitte Việt Nam cho rằng dù Hiệp định mang lại nhiều cơ hội nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để nghiên cứu, cập nhật và khai thác hiệu quả các ưu đãi. Do đó, doanh nghiệp mong muốn các thành viên CPTPP có thêm những cơ chế hỗ trợ nhằm giúp SMEs tiếp cận thông tin và tận dụng tốt hơn các ưu đãi của hiệp định.
Trao đổi vấn đề này, đại diện Nhật Bản chia sẻ nước này đã xây dựng hệ thống thông báo trước các thông tin liên quan đến thương mại nhằm giúp doanh nghiệp chủ động chuẩn bị hồ sơ, thủ tục cho hoạt động xuất nhập khẩu và giảm thiểu rủi ro trong quá trình thực hiện giao dịch.
Ông Ngô Chung Khanh cũng cho biết, ngay từ khi CPTPP có hiệu lực, Việt Nam đã xây dựng Cổng thông tin về các hiệp định thương mại tự do (FTA), cung cấp đầy đủ hướng dẫn về quy tắc xuất xứ, ưu đãi thuế quan cũng như các quy định liên quan đến thực thi Hiệp định. Các vướng mắc của doanh nghiệp đều có thể được giải đáp trực tuyến.
Ở góc độ cải cách thể chế, đại diện Quan chức cấp cao Mexico về CPTPP chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy số hóa toàn bộ quy trình, thủ tục của cơ quan nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hải quan, nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng và cơ chế đầu tư.
Theo đại diện Mexico, việc bảo đảm nguyên tắc không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư là yếu tố quan trọng để khuyến khích dòng vốn đầu tư và tăng cường liên kết kinh doanh giữa các thành viên CPTPP.
Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm là khoảng cách giữa các cam kết của Hiệp định với khả năng tiếp cận của cộng đồng doanh nghiệp.
Đại diện quan chức cấp cao của Peru về CPTPP nêu bất cập, dù Chính phủ đã đẩy mạnh tuyên truyền nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa biết đến CPTPP hoặc mới chỉ quan tâm tới ưu đãi thuế quan.
Trong khi đó, những lợi ích về thương mại số, dịch vụ số hay các cơ hội mới từ chuyển đổi số vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Đối với nông dân và các hộ kinh doanh nhỏ, tâm lý e ngại các phương thức thanh toán số vẫn là rào cản lớn. Vì vậy, cần có thêm các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ tiếp cận dịch vụ tài chính và thúc đẩy chuyển đổi số.
Trong khi đó, Quan chức cấp cao Singapore về CPTPP nhấn mạnh việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu, điều quan trọng hơn là các cam kết phải được thực thi hiệu quả trên thực tế.
Theo đại diện Singapore, nhiều công cụ và giải pháp số đã sẵn sàng để hỗ trợ hoạt động thương mại quốc tế, giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và tăng tính minh bạch trong giao dịch xuyên biên giới. Việc duy trì đối thoại thường xuyên giữa các Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp cũng là điều kiện quan trọng để các cam kết của Hiệp định bám sát thực tiễn, kịp thời thích ứng với những xu hướng phát triển mới và mang lại lợi ích thiết thực hơn cho doanh nghiệp./.