Giữa vùng biển cách bờ khoảng 15 hải lý, một ngư dân ngoài 60 tuổi bị bỏng suốt hai ngày, cùng bạn thuyền tính bỏ dở chuyến biển để trở về cảng. Đúng lúc đó, xuồng công tác từ tàu 390 của lực lượng Cảnh sát biển xuất hiện. Một túi thuốc, một lá cờ Tổ quốc và những lời động viên đã giữ lại chuyến biển ấy.
Theo chân lực lượng Cảnh sát biển tuần tra trên biển miền Trung, chúng tôi nhận ra rằng, trên hành trình gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC) đối với khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), điều quan trọng không chỉ là kiểm tra, xử lý vi phạm mà còn là xây dựng niềm tin để ngư dân tự giác chấp hành pháp luật.
Một chuyến biển không phải quay đầu
Tiếng máy xuồng công tác vang lên giữa buổi sáng, phá tan khoảng lặng trên mặt biển. Rời tàu 390 của lực lượng Cảnh sát biển, xuồng chở tổ công tác của Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 cùng chúng tôi tiến về phía hai tàu cá đang đánh bắt trên vùng biển tỉnh Gia Lai.
Theo kế hoạch, tổ công tác kiểm tra việc chấp hành các quy định trong khai thác thủy sản, tuyên truyền chống khai thác IUU, đồng thời trao cờ Tổ quốc và những phần quà động viên ngư dân tiếp tục bám biển. Nhưng ngay khi xuồng vừa áp mạn chiếc tàu đầu tiên, một ngư dân đã vội chỉ tay sang chiếc tàu đi cùng. "Ở ghe bên có người bị bỏng. Đau hai ngày rồi. Các anh qua giúp với!"
Không một chút chần chừ, các cán bộ, chiến sỹ lập tức chia thành nhiều nhóm. Một nhóm lên tàu thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, nhóm còn lại liên lạc với tàu 390 đề nghị cử quân y mang thuốc sang hỗ trợ.
Ít phút sau, quân y từ tàu 390 có mặt trên chiếc tàu cá còn lại. Người bị bỏng là một ngư dân ngoài 60 tuổi. Trong lúc nấu ăn, dầu nóng bắn vào chân khiến ông bị bỏng. Hai ngày lênh đênh trên biển, vết thương chỉ được xử lý tạm bằng những vật dụng có sẵn. Không có thuốc điều trị, cả tàu đã tính đến chuyện kết thúc sớm chuyến biển để đưa ông vào bờ.
Trên boong tàu chật hẹp, quân y cẩn thận làm sạch vết thương, thay băng, bôi thuốc rồi hướng dẫn các thuyền viên cách chăm sóc trong những ngày tiếp theo. "Cũng nhờ các anh qua cấp thuốc rồi chăm sóc. Chứ ghe không có thuốc, ổng đau hai ngày rồi...", một thuyền viên vừa nói vừa nhìn người bạn của mình.
Không khí trên con tàu nhỏ nhẹ nhõm hẳn. Chỉ ít giờ trước, mọi người còn tính chuyện quay đầu. Giờ đây, sau khi được sơ cứu và có thuốc điều trị, chuyến biển có thể tiếp tục.
Hoàn thành việc hỗ trợ ngư dân, tổ công tác trở lại nhiệm vụ kiểm tra giấy phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình và tuyên truyền các quy định về chống khai thác IUU. Những quy định về duy trì tín hiệu giám sát hành trình, khai thác đúng vùng biển cho phép được giải thích cặn kẽ để ngư dân hiểu và thực hiện đúng.
Trước khi rời đi, những lá cờ Tổ quốc cùng các phần quà được trao tận tay từng thuyền viên. Người ngư dân bị bỏng cố bước ra mạn tàu, giơ cao cánh tay vẫy theo chiếc xuồng công tác.
Đứng trên xuồng nhìn những chiếc tàu đang bám ngư trường, chúng tôi chợt nghĩ, nếu sáng hôm ấy tổ công tác không xuất hiện đúng lúc, có lẽ chuyến biển đã phải quay đầu.
Một chuyến biển được tiếp tục không chỉ giúp ngư dân giữ lại nguồn thu nhập sau nhiều ngày chuẩn bị mà còn tiếp thêm niềm tin để bà con yên tâm bám biển, chấp hành đúng các quy định trong khai thác thủy sản. Bởi trên hành trình xây dựng nghề cá bền vững và từng bước gỡ cảnh báo "thẻ vàng" IUU, điều tạo nên sự thay đổi không chỉ là những cuộc kiểm tra, mà còn là sự đồng hành, sẻ chia với ngư dân ngay giữa biển khơi.
Niềm tin được bồi đắp từ những điều rất nhỏ
Một ngày trước đó, xuồng công tác từ tàu 390 cũng rời tàu mẹ để tiếp cận một tàu cá Nghệ An đang khai thác trên vùng biển Quảng Ngãi. Biển động mạnh, từng con sóng liên tục hất chiếc xuồng nhỏ lên rồi hạ xuống. Để áp mạn được tàu cá, người điều khiển phải nhiều lần giảm ga, chờ đúng nhịp sóng mới đưa xuồng áp sát.
Trên boong tàu NA 91512 TS, thuyền trưởng Lê Văn Sơn cùng các thuyền viên đã đứng chờ sẵn. Sau vài câu hỏi thăm về tình hình đánh bắt, tổ công tác bắt đầu kiểm tra giấy phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình và các giấy tờ liên quan.
Trong lúc rà soát hồ sơ, cán bộ Cảnh sát biển phát hiện một số giấy tờ chỉ là bản photocopy. Thay vì chỉ nhắc nhở, anh dành thời gian giải thích cụ thể để thuyền trưởng hiểu quy định, đồng thời hướng dẫn nên mang theo bản sao chứng thực trong những chuyến biển dài ngày nhằm tránh thất lạc giấy tờ gốc. Thuyền trưởng Lê Văn Sơn chăm chú lắng nghe rồi liên tục gật đầu.
Khi việc kiểm tra kết thúc, những lá cờ Tổ quốc cùng các phần quà được trao tận tay từng thuyền viên. Đón lá cờ mới, anh Sơn cẩn thận gấp lại rồi đặt vào khoang lái.
"Đi đâu có cá thì mình đi đó. Làm nghề biển cực nhưng quen rồi. Chỉ mong đi đâu cũng gặp các chú Cảnh sát biển để anh em yên tâm đánh bắt, vừa làm ăn vừa chấp hành đúng quy định."
Hai chuyến tuần tra diễn ra trong hai ngày liên tiếp, hai tình huống khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: mỗi chuyến tuần tra của lực lượng Cảnh sát biển không chỉ là kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật mà còn là dịp lắng nghe, hỗ trợ và đồng hành cùng ngư dân trong suốt hành trình vươn khơi.
Đại tá Lê Huy, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 2 cho biết, cùng với nhiệm vụ thực thi pháp luật trên biển, đơn vị luôn xác định đồng hành cùng ngư dân vừa là trách nhiệm chính trị, vừa là tình cảm của cán bộ, chiến sỹ đối với nhân dân vùng biển. Điều quan trọng không chỉ là giúp bà con nắm rõ các quy định về chống khai thác IUU mà còn hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong mỗi chuyến vươn khơi.
Theo Đại tá Lê Huy, khi ngư dân hiểu quy định, tin tưởng lực lượng thực thi pháp luật và luôn nhận được sự hỗ trợ kịp thời khi gặp khó khăn trên biển, việc duy trì thiết bị giám sát hành trình, ghi chép nhật ký khai thác hay chuẩn bị đầy đủ hồ sơ sẽ không còn là sự đối phó với các đợt kiểm tra mà trở thành trách nhiệm của chính mỗi chủ tàu, thuyền trưởng.
Đó cũng là nền tảng để xây dựng nghề cá bền vững, đúng pháp luật và góp phần cùng cả nước từng bước gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC).
Chiều xuống rất nhanh trên biển. Khi xuồng công tác rời tàu của anh Sơn, mặt trời chỉ còn là một vệt đỏ phía cuối đường chân trời. Những con sóng vẫn không ngừng xô nghiêng chiếc xuồng nhỏ trên hành trình trở về tàu 390.
Trên boong tàu, nhiều cán bộ, chiến sỹ đứng lặng nhìn về phía xuồng công tác đang dần hiện rõ giữa những con sóng. Chỉ khi xuồng cập mạn an toàn, mọi người mới trở lại với công việc thường nhật.
Phía sau, những con tàu cá tiếp tục tỏa đi các ngư trường. Có chuyến biển đã không phải quay đầu nhờ một túi thuốc được trao kịp lúc. Có thuyền trưởng hiểu thêm một quy định để chuẩn bị đầy đủ hơn cho những lần vươn khơi sau. Những việc làm tưởng như rất nhỏ ấy lại góp phần bồi đắp niềm tin của ngư dân đối với lực lượng thực thi pháp luật.
Cũng từ niềm tin ấy, việc chấp hành các quy định về chống khai thác IUU không chỉ bắt đầu từ những cuộc kiểm tra trên biển mà trở thành ý thức tự giác của mỗi ngư dân, góp phần xây dựng nghề cá bền vững và đưa mục tiêu gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của EC đến gần hơn./.
Chống khai thác IUU: Chuyển biến từ nhận thức đến hành động của ngư dân
Trên các tuyến biển, lực lượng Biên phòng đã triển khai nghiêm túc các nhiệm vụ cấp bách chống khai thác IUU; trong đó tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tuần tra, kiểm soát...
