Các tuyến đường sắt tiêu chuẩn kết nối quốc tế, đặc biệt với Trung Quốc, được xác định là trục quan trọng, góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tăng cường kết nối và thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế thông qua mạng lưới đường sắt Á-Âu.
Mở rộng kết nối hạ tầng chiến lược đường sắt
Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Bộ Xây dựng điều chỉnh mới đây đã định hướng, mạng đường sắt Việt Nam kết nối xuyên Á, kết nối Á-Âu thông qua đường sắt Trung Quốc tại cửa khẩu Hữu Nghị, Lào Cai và Móng Cái; đồng thời sẽ ưu tiên đầu tư xây dựng mới các tuyến đường sắt kết nối Trung Quốc trong cả hai giai đoạn trước và sau năm 2030.
Cụ thể, các tuyến kết nối với đường sắt Trung Quốc gồm: Hà Nội-Đồng Đăng, Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng và Hải Phòng-Hạ Long-Móng Cái.
Trong đó, tuyến Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng từ điểm nối ray đường sắt biên giới Việt Nam-Trung Quốc (tỉnh Lào Cai) đến ga Nam Hải Phòng (thành phố Hải Phòng) quy mô đầu tư đường đôi, khổ 1.435mm, chiều dài khoảng 363km; bố trí đường nhánh kết nối một số khu bến cảng thuộc cảng biển Hải Phòng như Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn, Đình Vũ. Tuyến đã được khởi công từ tháng 12/2025, hiện đang trong giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi.
Tuyến đường sắt Hà Nội-Đồng Đăng (Lạng Sơn), có điểm đầu tại ga Bằng Tường Đông trên tuyến đường sắt tốc độ cao Nam Ninh-Bằng Tường (Trung Quốc) và điểm cuối tại ga Gia Lâm, thành phố Hà Nội.
Sau khi vượt qua biên giới Trung-Việt, tuyến đi qua tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Bắc Ninh, kết nối vào ga Gia Lâm, Hà Nội. Điểm nối ray được bố trí tại biên giới hai nước. Tổng chiều dài chính tuyến trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam khoảng 146km, trong đó chiều dài cầu 31km, hầm 9km, toàn tuyến dự kiến bố trí 11 ga.
Tuyến đường sắt Hải Phòng-Hạ Long-Móng Cái có điểm đầu tại ga Đông Hưng (Trung Quốc), điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng, thành phố Hải Phòng. Sau khi vượt qua biên giới Trung-Việt, tuyến đi qua tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng, kết nối với ga Nam Hải Phòng của tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng mới. Điểm nối ray được bố trí tại khu vực biên giới hai nước. Tổng chiều dài chính tuyến trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam khoảng 174km, trong đó chiều dài cầu 76km, hầm 8,09km; toàn tuyến dự kiến bố trí 14 ga.
Theo ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Đường sắt Việt Nam, các tuyến đường sắt đều được phía Trung Quốc hỗ trợ, phối hợp với các cơ quan Việt Nam lập quy hoạch. Đơn vị tư vấn đang làm việc với các địa phương có tuyến đường sắt đi qua để thống nhất quy hoạch và hoàn thành báo cáo đầu kỳ. Các bên sẽ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để phấn đấu hoàn tất quy hoạch trong năm 2026.
“Ba tuyến đường sắt này sẽ tạo kết nối liền mạch giữa hệ thống đường sắt Việt Nam và Trung Quốc, qua đó đặt nền tảng cho việc hình thành mạng lưới đường sắt liên thông giữa các quốc gia ASEAN và Trung Quốc. Đặc biệt, cả ba tuyến đều có thể mở rộng kết nối tới châu Âu, thúc đẩy việc tổ chức các đoàn tàu liên vận từ Việt Nam đi Trung Quốc-châu Âu,” ông Cảnh nhấn mạnh.
Hình thành các hành lang logistics xuyên biên giới
Theo lãnh đạo Cục Đường sắt Việt Nam, các tuyến đường sắt mới khổ tiêu chuẩn kết nối sang Trung Quốc được đầu tư, xây mới sẽ góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tăng cường kết nối và thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế thông qua mạng lưới đường sắt Á-Âu.
Ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam cho biết năm 2025, tuyến đường sắt liên vận Việt Nam-Trung Quốc đã vận chuyển hơn 1 triệu tấn hàng hóa, tăng gần 30% so với năm trước, cho thấy xu hướng chuyển dịch ngày càng rõ sang vận tải đường sắt trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Tuy nhiên, ông Thịnh đánh giá với năng lực khai thác đường sắt hiện nay, sản lượng hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường sắt giữa Việt Nam và các thị trường này vẫn còn rất nhỏ so với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của hai nước (năm 2025, tại cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng, kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường sắt chỉ chiếm khoảng 5% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc).
“Việc kết nối đường sắt liên vận quốc tế thông qua Trung Quốc hiện nay là thuận lợi nhất để vận chuyển hàng hóa đến Trung Quốc và có thể thuận lợi vận chuyển đến các nước khu vực châu Âu, Trung Á, Mông Cổ và Liên bang Nga,” ông Thịnh nhấn mạnh.
Về vận tải hành khách bằng tàu liên vận, trong 6 tháng đầu năm nay, lượng khách của tuyến vận tải này tăng 200% so với thời gian trước. Điều này đã cho thấy khôi phục hoạt động chạy tàu khách Liên vận quốc tế giữa Việt Nam và Trung Quốc không chỉ nâng cao hiệu quả khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt, mà còn mở rộng cơ hội thu hút khách du lịch quốc tế bằng tàu hỏa.
Theo ông Nguyễn Chính Nam, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam (VNR), trong thời gian qua, các chuyến tàu hàng chuyên tuyến từ sâu trong nội địa Trung Quốc như Thanh Hải, Nam Ninh, Tô Châu nay đã có thể đi thẳng vào nội địa Việt Nam đã rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận chuyển. Ngành đường sắt hiện cũng đang xây dựng chương trình đưa hàng hóa từ Việt Nam quay trở lại Trung Quốc nhằm tránh tình trạng toa xe chạy rỗng, tối ưu hóa chi phí logistics.
“Mục tiêu trong thời gian tới không chỉ là gia tăng số lượng đoàn tàu liên vận quốc tế mà còn hình thành các hành lang logistics xuyên biên giới có năng lực vận chuyển lớn và ổn định. Các dự án trọng điểm như tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, nâng cấp tuyến Hà Nội-Đồng Đăng hay các trung tâm logistics tại Yên Viên, Sóng Thần sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối hàng hóa từ các khu công nghiệp, cảng biển tới thị trường Trung Quốc và quốc tế,” ông Nam nhấn mạnh.
Cùng với các dự án hạ tầng mới đang được triển khai, VNR cũng tích cực chuẩn bị nguồn nhân lực, công nghệ và hợp tác quốc tế nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng giữa Việt Nam và Trung Quốc.
Đối với đường sắt đô thị, Hà Nội Metro, VNR cũng đang hợp tác với các Tập đoàn, doanh nghiệp phía Trung Quốc để tham gia xây dựng và quản lý vận hành đường sắt đô thị; chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi, hỗ trợ kỹ thuật về quản lý, khai thác vận hành đường sắt điện khí hóa; tư vấn xây dựng, quản lý vận hành dự án đường sắt tại Việt Nam, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng và xây dựng giao thông đường sắt thông minh…/.
Ngày 11/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn rời Thủ đô Hà Nội lên đường thăm chính thức Trung Quốc và đồng chủ trì Phiên họp lần thứ 2 Ủy ban hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (Nhân đại toàn quốc Trung Quốc) theo lời mời của Ủy viên trưởng Nhân đại toàn quốc Trung Quốc Triệu Lạc Tế.
Chuyến thăm nhằm tiếp tục cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đại hội Đảng lần thứ XIV, góp phần tăng cường hiệu quả hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Nhân đại toàn quốc Trung Quốc, khẳng định vai trò trụ cột của hợp tác nghị viện trong tổng thể quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Trung Quốc.
Sẽ có thêm các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc, Lào và Campuchia
Quy hoạch đường sắt sẽ ưu tiên phát triển các tuyến kết nối liên vùng và quốc tế nhằm tăng năng lực vận tải hành khách và hàng hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, đảm bảo an ninh-quốc phòng.
