Làng nghề bánh mứt kẹo Xuân Đỉnh, thuộc phường Xuân Đỉnh, Hà Nội là một trong những làng nghề lâu đời vào hàng bậc nhất của Thủ đô với lịch sử làm bánh mứt kẹo truyền thống, nổi tiếng với các dòng sản phẩm phục vụ ngày lễ Tết như bánh Trung Thu cổ truyền, mứt Tết và các loại bánh kẹo truyền thống.
Giữ lửa nghề - giữ nét văn hóa
Bánh Trung Thu Cổ Truyền đặc trưng bởi hương vị mộc mạc, phần nhân thập cẩm giữ nguyên mùi thơm của lá chanh, mỡ lạt, lạp xưởng và hạt sen, vỏ bánh nướng vàng đều hoặc vỏ bánh dẻo thơm mùi nước hoa bưởi.
Ngày nay, hương vị và nhân bánh được cải tiến phong phú, đa dạng nhiều chủng loại đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của thị trường như nhân vị matcha, trứng muối, hạt điều, cốm non, khoai môn,...
Có thể nói, ngồi nhâm nhi miếng bánh Trung Thu dưới ánh trăng bên gia đình sum vầy, thưởng thức cùng chén trà ướp hoa sen vào ngày Rằm tháng 8 là một phần không thể thiếu trong văn hóa của người Việt.
Ngoài ra, vào dịp cuối năm, làng nghề lại đỏ lửa để sên các loại mứt bí, mứt gừng, mứt quất, mứt sen,... Mứt Xuân Đỉnh nổi tiếng nhờ độ ngọt thanh vừa phải và giữ được hương vị tự nhiên của nguyên liệu. Dù đi đâu, làm gì, người Hà Nội có một thói quen sẽ sắm hộp mứt Tết làm tròn đầy hương vị Tết, bày ban thờ cúng tổ tiên.
Mứt Tết là sản phẩm của cây trái nông sản, chế biến theo cách thức và khẩu vị của người Việt. Mỗi hộp mứt Tết như gói gọn cả tinh hoa của đất trời, từ vị ngọt bùi của mứt bí, cay nồng của mứt gừng đến vị chua dịu của mứt quất hay thơm mát của mứt hạt sen,… Trong quy trình làm mứt, khâu đầu tiên là gọt, cắt bí ngâm nước vôi, sau một đêm vớt ra rửa sạch bằng nước ngầm của làng mới đem phơi để chế biến. Chính vì bí được rửa bằng nguồn nước ngầm của làng nên mứt ở đây trắng và ít bị đổi màu.
Những người con làng nghề còn truyền nhau bí quyết khi đưa bí vào chế biến sẽ dùng nước ép hoa bưởi tưới lên làm cho miếng mứt có vị thơm đặc trưng mà không mứt nơi đâu có được. Đặc biệt, nước ép hoa bưởi phải được chưng cất vào tháng 3 hằng năm, một số gia đình trong làng có truyền thống ép nước hoa bưởi cung cấp. Chính vì có những bí quyết giữ nghề độc đáo ấy mà không ít người từ nơi khác đến làng học nghề rồi về quê mở cơ sở làm mứt.
Nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một
Trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, thị trường bánh kẹo trong nước và ngoại nhập ngày càng đa dạng về chủng loại và mẫu mã, làng nghề đứng trước những khó khăn nhất định trong bảo tồn và phát triển làng nghề.
Theo chia sẻ của người dân sinh sống trên địa bàn, trước đây, cứ cận mỗi dịp Rằm Trung Thu hoặc Tết Nguyên đán, khi đi dọc làng nghề sẽ thấy mùi thơm ngọt bùi của nhân bánh nướng, bánh dẻo truyền thống, hay mùi mứt được sên thơm lừng lúc vấn vương lúc ngào ngạt, song, đến nay, các hộ giữ nghề đã thưa dần, mùi thơm
Hiện, những hộ còn giữ nghề không nhiều, các hộ sản xuất dù đã ngày càng chú ý đến việc đăng ký nhãn hiệu sản phẩm, bao bì ghi đầy đủ nhãn mác, thời gian sản xuất, hạn sử dụng,... song, cũng chưa có nhiều giải pháp đột phá trong thúc đẩy kinh doanh.
Chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát triển làng nghề của Hà Nội
Trước những yêu cầu về gìn giữ, bảo tồn và phát triển giá trị truyền thống văn hóa gắn với thúc đẩy sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế trong giai đoạn mới của đất nước, cuối năm 2025, Hội đồng Nhân dân thành phố Hà Nội đã thông qua Nghị quyết quy định một số chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 nhằm thực hiện Luật Thủ đô năm 2025 về hỗ trợ bảo tồn, phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn. Đối tượng áp dụng của Nghị quyết gồm Doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình đang hoạt động, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ngành nghề nông thôn theo quy định của pháp luật trên địa bàn thành phố Hà Nội; tổ chức, cá nhân liên quan đến công tác quản lý ngành nghề nông thôn trên địa bàn Thành phố.
Chính sách này đã tiếp thêm động lực cho những người làm nghề thêm vững tâm giữ lửa nghề, cùng với đó, sự hỗ trợ tạo điều kiện của chính quyền địa phương, các hộ sản xuất còn lại cũng nỗ lực duy trì, nâng cao chất lượng, lan tỏa uy tín, gìn giữ nghề ông cha, góp phần lưu giữ hương vị truyền thống ngọt ngào cho các thế hệ mai sau.
Bảo tồn, gìn giữ và phát huy hương vị truyền thống và làng nghề bánh mứt kẹo truyền thống không chỉ là sản xuất sản phẩm ẩm thực, tạo công ăn việc làm, thu nhập cho người dân, góp phần vào thúc đẩy phát triển kinh tế, mà còn là biểu tượng kết tinh của văn hóa, ký ức và niềm tự hào làng nghề truyền thống, góp phần bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống của người Việt trong dòng chảy của thời đại.