Lưu lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz đã tăng mạnh trong vài tuần qua, khi sự hỗ trợ quân sự của Mỹ giúp lượng dầu vận chuyển qua tuyến hàng hải này vượt 10 triệu thùng mỗi ngày.
Theo một quan chức giấu tên của Mỹ, kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ký thỏa thuận hòa bình tạm thời với Iran, lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz đã phục hồi đáng kể sau giai đoạn xung đột khiến hoạt động gần như tê liệt.
Diễn biến này được cho là nằm ngoài dự liệu của Iran, góp phần dẫn đến các vụ tấn công gần khu vực eo biển trong thời gian gần đây.
Trong thời gian xảy ra xung đột, Iran từng gia tăng sức ép bằng cách siết chặt hoạt động qua eo biển Hormuz, qua đó thúc đẩy Tổng thống Trump chấp nhận ngừng bắn và nối lại đàm phán, trong bối cảnh nguồn dự trữ dầu thô suy giảm và giá năng lượng tăng vọt khiến cuộc xung đột trở nên khó duy trì về mặt chính trị.
Tuy nhiên, Iran vẫn khẳng định sẽ duy trì một mức độ kiểm soát nhất định đối với hoạt động hàng hải qua eo biển, thậm chí phát tín hiệu rằng một số tàu có thể sẽ phải trả phí quá cảnh trong tương lai.
Ngay cả trước khi hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn, Mỹ đã triển khai nhiều biện pháp nhằm làm suy giảm khả năng kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz.
Theo quan chức trên, các lớp hỗ trợ phòng thủ do Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) điều phối, bao gồm lực lượng không quân và hải quân, đã giúp các hãng vận tải yên tâm hơn khi đưa tàu chở dầu đi qua phần phía Nam của eo biển, gần vùng biển Oman.
Vấn đề bảo đảm hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz đang là một trong những nội dung trọng tâm của các cuộc đàm phán gián tiếp diễn ra trong tuần này tại Qatar, với sự tham gia của các nhà đàm phán Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner.
Các cuộc thảo luận tập trung vào tương lai chương trình hạt nhân của Iran cũng như khả năng kiểm soát của nước này đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.
Mỹ đang thúc giục Iran tuân thủ các điều khoản hàng hải trong biên bản ghi nhớ đã ký và tiến tới một thỏa thuận dài hạn nhằm bảo đảm hoạt động vận tải thương mại được duy trì thông suốt.
Biên bản ghi nhớ quy định các tàu được miễn phí quá cảnh trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày, còn cơ chế áp dụng sau thời hạn này sẽ tiếp tục được hai bên thảo luận.
Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đều khẳng định việc áp dụng phí quá cảnh hoặc các khoản phí dịch vụ hàng hải sẽ không được Mỹ chấp nhận trong một thỏa thuận cuối cùng. Trong khi đó, cho đến nay, Iran vẫn chưa công khai chấp nhận các yêu cầu của Mỹ liên quan đến hoạt động qua eo biển Hormuz./.