Từ núi rừng hiểm trở nước bạn Lào đến phòng thí nghiệm giám định ADN, từng bước chân, từng giọt mồ hôi của cán bộ, chiến sỹ tỉnh Nghệ An đều hướng tới một mục tiêu duy nhất: đưa các anh về với đất mẹ, trả lại tên cho những người đã anh dũng hy sinh.
Hơn 2.000 phần mộ được khai quật, gần 18.000 mẫu ADN thân nhân được thu nhận - những con số biết nói, minh chứng cho ý chí chính trị, trách nhiệm và tình cảm sâu nặng với đồng đội đã ngã xuống.
Hành trình gian nan nơi đất bạn Lào
Giữa những cánh rừng rậm rạp, đường đất gập ghềnh và bản làng xa xôi của nước bạn Lào, bước chân của cán bộ, chiến sỹ Đội quy tập mộ liệt sỹ tỉnh Nghệ An vẫn kiên trì từng ngày.
Sau thời gian dài, địa hình thay đổi nhiều, đường sá hiểm trở, phần lớn chỉ là đường đất, đường đá khiến việc di chuyển của các anh vô cùng khó khăn. Người dân địa phương, những nhân chứng hiếm hoi nay đã cao tuổi, sức yếu, không thể trực tiếp dẫn đường, chỉ truyền lại thông tin cho con cháu cũng khiến công tác tìm kiếm hài cốt liệt sỹ trở nên khó khăn hơn.
Thiếu tá Phạm Anh Tuấn thành viên Đội quy tập mộ hài cốt liệt sỹ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An cho biết, thời tiết khắc nghiệt, giao thông đi lại khó khăn. Để có được những manh mối quý giá, bộ đội phải ăn ở cùng dân, lao động chung như gặt lúa, bẻ ngô, sống hòa nhập để tạo niềm tin. Có khi phải mất hàng tháng trời, dân bản mới tin tưởng và dẫn đi tìm.
Vất vả là thế nhưng khi phát hiện được hài cốt liệt sỹ thì dù mệt mỏi nhưng tinh thần như được tiếp thêm sức mạnh, động lực tràn về. Mỗi lần tìm thấy hài cốt thì ai cũng đều xúc động, vừa mừng, vừa thương. Mừng vì các anh sắp được về với gia đình, quê hương nhưng cũng thương các liệt sỹ nằm nơi đất khách quê người suốt nhiều năm qua.
Với Thiếu tá Phạm Anh Tuấn công việc này không chỉ là nhiệm vụ quân sự mà còn là trách nhiệm thiêng liêng, là ý chí và tình cảm sâu nặng dành cho đồng đội đã hy sinh.
Thượng tá Lê Xuân Thế, Bí thư Đảng ủy, Chính trị viên Đội quy tập mộ hài cốt liệt sỹ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An thông tin, Chiến dịch 500 Ngày đêm diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027, gắn với dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh Liệt sỹ 27/7/1947-27/7/2027), là một chủ trương lớn, mang tính chính trị và nhân văn sâu sắc, nhằm tri ân công lao của các anh hùng liệt sỹ, xác định danh tính những người đã ngã xuống đồng thời đưa hài cốt các liệt sỹ về với gia đình.
Để triển khai chiến dịch, Đảng ủy, chỉ huy và cán bộ, nhân viên của đội quy tập đã chủ động làm tốt công tác tham mưu cho cấp ủy, chỉ huy các cấp, tổ chức kiện toàn các tổ đội, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, ban chỉ huy quân sự cấp xã và các nghĩa trang trong toàn tỉnh.
Địa bàn tìm kiếm tập trung tại 3 tỉnh của Lào: Xiêng Khoảng, Viêng Chăn và Xay Xổm Bun. Dù gặp nhiều khó khăn, trở ngại nhưng bằng tinh thần trách nhiệm, quyết tâm chính trị cao nhất và coi đây là “mệnh lệnh từ trái tim”, cán bộ, nhân viên của đội đã chủ động phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền địa phương, đặc biệt là ban công tác đặc biệt của nước bạn, đồng thời đi sâu vào quần chúng nhân dân để tìm kiếm thông tin.
Để hoàn thành mục tiêu, các tổ quy tập đã tổ chức xuất quân sớm hơn và kết thúc muộn hơn 1-2 tháng so với kế hoạch. Mùa khô 2025-2026, Đội Quy tập đã tổ chức tìm kiếm, cất bốc, hồi hương được 80 hài cốt liệt sỹ. Mùa khô 2026-2027, Đội Quy tập mộ liệt sỹ tiếp nhận, xử lý thông tin về phần mộ liệt sỹ đang an táng ở nước bạn Lào do người dân cung cấp với 199 phần mộ.
Hiện các đơn vị đã tổ chức cất bốc được 8 hài cốt liệt sỹ ở tỉnh Xiêng Khoảng. Trong nước, các đơn vị đã tổng hợp được 84 thông tin mộ, trong đó có thông tin 1 mộ tập thể với khoảng 70 hài cốt liệt sỹ.
Trả lại tên cho các liệt sỹ
Nghệ An cũng tiên phong trong việc ứng dụng khoa học ADN để trả lại tên cho những liệt sỹ chưa rõ danh tính. Toàn tỉnh đã khai quật hơn 2.100 phần mộ, lấy gần 1.700 mẫu sinh phẩm trong tổng số 2.188 mẫu cần thiết bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội. Công an tỉnh Nghệ An đã thu nhận mẫu ADN của gần 18.000 thân nhân liệt sỹ, đạt tỷ lệ gần 90%.
Trong phòng thí nghiệm, từng mẫu xương, từng giọt máu được xử lý cẩn trọng, bởi mỗi kết quả giám định không chỉ là dữ liệu khoa học, mà còn là niềm hy vọng để một gia đình được đoàn tụ với liệt sỹ sau hàng chục năm chờ đợi.
Bác sỹ Nguyễn Cảnh Trung, Trung tâm Pháp y tỉnh Nghệ An, cho biết, nhiều phần mộ liệt sỹ đã phân hủy nặng, khiến việc lấy mẫu bệnh phẩm gặp khó khăn và mất nhiều thời gian hơn dự kiến. Thời tiết khắc nghiệt với nắng nóng, mưa gió cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện.
Dù vậy, với tinh thần trách nhiệm, sự đoàn kết và quyết tâm cao, tập thể cán bộ, nhân viên đã nỗ lực vượt qua thử thách. Mục tiêu duy nhất là thu được mẫu bệnh phẩm tốt nhất, phục vụ phân tích ADN chính xác, giúp các gia đình sớm tìm lại thân nhân liệt sỹ.
Đại tá Nguyễn Văn An, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An, cho biết, toàn hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở đã vào cuộc đồng bộ, quyết liệt. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai chặt chẽ; công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, tạo sự lan tỏa sâu rộng trong nhân dân. Nhờ đó, nhiều thông tin quý giá về phần mộ liệt sỹ đã được cung cấp, hỗ trợ tích cực cho công tác tìm kiếm, quy tập.
Với tinh thần quyết tâm cao, tỉnh Nghệ An đã hoàn thành lấy mẫu 28/28 nghĩa trang liệt sỹ, vượt tiến độ 4 tháng so với yêu cầu của Ban Chỉ đạo Quốc gia.
Thời gian tới, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ ở trong và ngoài nước dự báo còn nhiều khó khăn: phần mộ nằm rải rác ở vùng sâu, vùng xa, đường đi lại hiểm trở; nhân chứng không còn nhiều; hồ sơ lưu trữ chưa đầy đủ; nhiều hài cốt đã phân hủy không đủ điều kiện giám định; một số liệt sỹ không còn thân nhân để lấy mẫu đối chứng ADN.
Để khắc phục, Ban Chỉ đạo tỉnh Nghệ An đã đề ra nhiều giải pháp, tiếp tục quán triệt sâu kỹ và triển khai hiệu quả các văn bản chỉ đạo của Ban Chỉ đạo các cấp. Tỉnh tăng cường hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ ở trong nước và 3 tỉnh của nước Lào, hoàn thiện hệ thống văn bản, số hóa thông tin, cập nhật đầy đủ dữ liệu liên quan đến phần mộ liệt sỹ.
Tỉnh chỉ đạo Đội Quy tập tại Lào chủ động khắc phục khó khăn, phối hợp với chính quyền và nhân dân nước bạn, tôn trọng phong tục tập quán địa phương, đẩy mạnh tuyên truyền, phát huy vai trò các tổ chức, cá nhân trong việc thu thập, kết nối, xử lý thông tin về mộ liệt sỹ, thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách đối với lực lượng làm nhiệm vụ, bảo đảm an toàn tuyệt đối về người và phương tiện./.
Liên tiếp phát hiện, quy tập các hài cốt liệt sỹ tại Việt Nam và Lào
Từ ngày 1 đến ngày 8/10/2026, các đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ thuộc Phòng Chính trị (Bộ Chỉ huy Quân sự Quảng Trị) đã tìm kiếm và liên tiếp phát hiện, quy tập được nhiều hài cốt liệt sỹ.
