Nếu Johannesburg được mệnh danh là Egoli - "Nơi có vàng" trong tiếng Zulu, thì đại lộ Main thuộc khu Marshalltown chính là nơi lưu giữ trọn vẹn nhất cái hồn của "Thành phố Vàng."
Không chỉ lưu giữ ký ức khai khoáng, phố Main còn được ví như "Wall Street của Nam Phi" - trục đường chứng kiến sự vươn lên của nền tài chính quyền lực bậc nhất châu Phi.
Phố Main hôm nay là một bảo tàng ngoài trời độc đáo - nơi dấu ấn lịch sử, kiến trúc Art Deco bề thế, nghệ thuật điêu khắc và nhịp sống đô thị hiện đại cùng hòa quyện.
Vang bóng một thời "Thành phố Vàng"
Sự biến chuyển của phố Main thành tuyến phố đi bộ di sản là một trong những dự án chỉnh trang đô thị thành công nhất tại trung tâm Johannesburg. Đi dọc con phố lát gạch màu vàng ấm áp, du khách dễ dàng bắt gặp những "kỷ vật" cơ khí khổng lồ được đặt trân trọng ngay giữa không gian công cộng.
Đó là chiếc đầu máy kéo cùng toa xe mỏ cổ mang dòng chữ "28 Persons" nằm yên bình dưới mái che, gợi nhớ về hành trình đi xuống lòng đất mỗi ngày của hàng ngàn người thợ mỏ thế kỷ trước. Đó là những khung giá gỗ tời mỏ cổ điển đặt đối lập giữa hai tòa nhà cao tầng, hay tháp tời thép khổng lồ vươn cao kiêu hãnh giữa trời xanh.
Những cỗ máy từng vận hành ở độ sâu hàng ngàn mét nay đứng giữa phố phường, nhắc nhớ rằng từng viên gạch, tòa nhà của thành phố này đều được dựng xây từ dòng vốn và giọt mồ hôi của ngành khai thác vàng.
Dấu ấn "Wall Street Nam Phi": Nơi đá vôi, thép và muông thú giao hòa
Sẽ không hề quá lời khi người ta gọi phố Main là "Wall Street của Nam Phi." Ngay tại ngã cắt giữa phố Main và phố Hollard chính là nơi đặt trụ sở của Sở Giao dịch Chứng khoán Johannesburg (JSE) suốt gần một thế kỷ (1904-2000), cùng tòa nhà Phòng các Mỏ Nam Phi - trung tâm điều hành tài chính và khai khoáng của cả châu lục.
Dù JSE ngày nay đã di chuyển về khu tài chính Sandton phía Bắc, nhưng biểu tượng Bò và Gấu đặc trưng của giới tài chính vẫn sừng sững trên phố Hollard như một ký ức kiêu hãnh.
Bao bọc lấy không gian ấy là những tòa nhà đá vôi mang phong cách Art Deco và Tân cổ điển thương mại từ thập niên 1930-1940 - đại bản doanh một thời của các tập đoàn tài phiệt lừng lẫy như Anglo American hay De Beers. Sự khô cứng của kiến trúc quyền lực ấy được mềm mại hóa một cách tài tình bằng nghệ thuật điêu khắc động vật hoang dã.
Ngay trước tòa nhà Anglo American, tuyệt tác điêu khắc đàn linh dương Impala phi nước đại qua đài phun nước - tác phẩm nổi tiếng 'Impala Stampede' do nhà điêu khắc Herman Wald sáng tác năm 1960 và được di dời về đây từ năm 2002 - đang mang lại nguồn năng lượng cuộn trào.
Tại lối vào chính của tòa nhà, khối tượng báo hoa gấm bằng kim loại góc cạnh, dũng mãnh đứng gác cổng, trong khi những bức phù điêu đá chạm khắc tinh xảo hình ảnh sếu lam - quốc bảo Nam Phi, lợn rừng và linh dương Kudu trải dài trên bệ tường, tôn vinh nét hoang dã Nam Phi ngay giữa lòng phố tài chính.
Phố Main không chỉ có màu ánh kim của vàng hay sự tráng lệ của ngân hàng. Nơi đây còn lưu giữ những góc lịch sử với những bảng thông tin về đời sống trên phố ở thế kỷ trước với những bến xe ngựa cổ kính, lịch sử khai thác vàng, khai thác kim cương hay thời kỳ Apartheid thông qua di tích Đồn cảnh sát Marshall Square (xây dựng năm 1899, phá bỏ năm 1969).
Dạo bước qua các bảng thông tin di sản dựng trên hè phố, du khách sẽ dừng chân trước những trang sử được ghi lại tỉ mỉ: từ câu chuyện về "The Great Escape" - cuộc vượt ngục huyền thoại năm 1963 của các nhà hoạt động chống chủ nghĩa phân biệt chủng tộc, đến ký ức về khu gian giam ngầm từng được xem là "đáng sợ nhất Nam Phi."
Main Street Sundays: Sự hồi sinh của sức sống cộng đồng
Sự tương phản rõ nét nhất giữa quá khứ và hiện tại trên phố Main thể hiện trọn vẹn qua những sự kiện như Main Street Sundays do tổ chức sáng kiến đô thị Jozi My Jozi khởi xướng. Nếu như thế kỷ trước, con phố này chỉ dành cho nhịp bước vội vã của giới tài phiệt hay guồng quay công nghiệp nặng nề, thì ngày nay, Main Street Sundays biến toàn bộ trục đường thành một "sân chơi không tiếng còi xe" thân thiện.
Vào những ngày Chủ nhật đặc biệt này, mặt đường lát gạch nhường chỗ cho âm nhạc đường phố, các gian hàng ẩm thực, thị trường thủ công nghệ thuật và tiếng cười đùa của trẻ nhỏ. Dưới bóng những tháp tời mỏ cổ và bức tường đá vôi kiên cố, cư dân Johannesburg từ mọi thế hệ cùng hòa mình vào không gian sinh hoạt văn hóa chung.
Bà Dawn Robertson, Trưởng ban Kinh tế Sáng tạo tại Jozi My Jozi, chia sẻ với phóng viên TTXVN: "Khi chúng tôi đóng cửa phố với xe hơi và mở ra cho cộng đồng, chúng tôi nhắc nhở mọi người rằng thành phố này là của chính họ."
Cảm nhận rõ sự thay đổi ấy, anh Neo Maseou, một người dân tham gia sự kiện, hào hứng thốt lên: "Đây mới chính là bản chất thực sự của Johannesburg!" Sự chuyển mình này không chỉ đưa đường phố trở lại với người dân, mà còn minh chứng cho một Johannesburg hiện đại: nơi di sản công nghiệp và tài chính được trả lại cho cộng đồng, trở thành chất keo gắn kết mọi sắc tộc.
Phố Main xuất phát từ không gian trầm mặc quanh Tòa án Sơ thẩm Johannesburg ở phía Tây, thong thả đi bộ về phía Đông, đại lộ kết nối trực tiếp với Quảng trường Gandhi náo nhiệt - nơi đặt bức tượng vĩ nhân Mahatma Gandhi thời trẻ - biểu tượng lịch sử gắn liền với những năm tháng ông làm luật sư tại Nam Phi, khắc họa trọn vẹn hành trình kết nối giữa di sản tư pháp, lịch sử khai khoáng và sức sống đô thị hiện đại.
Dạo bước trên phố Main dễ mang lại cho du khách cảm giác như đang lật mở từng trang cuốn biên niên sử bằng đá, thép và vàng. Nơi đây không chỉ đại diện cho một Nam Phi quyền lực của tài chính và mỏ vàng, mà còn là một thành phố biết nâng niu quá khứ, trân trọng thiên nhiên và luôn mở lòng đón chào tương lai./.