Một chiếc điện thoại thông minh chỉ thực sự trở thành “cánh cửa” bước vào thế giới số khi người dân biết cách sử dụng nó. Với một số người, vài thao tác trên ứng dụng, một lần quét mã QR hay nộp hồ sơ trực tuyến là chuyện đơn giản. Nhưng với người cao tuổi, người ít tiếp xúc với công nghệ hoặc bà con ở vùng nông thôn, đó có thể là cả một khoảng cách cần được hướng dẫn và đồng hành.
Ở Cần Thơ, khoảng cách ấy đang được thu hẹp từ những điều rất gần gũi: một cán bộ đến tận khu dân cư, một đoàn viên kiên nhẫn hướng dẫn từng thao tác trên điện thoại, hay một thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng giải đáp những băn khoăn của người dân ngay tại nơi mình sinh sống.
Với 1.227 Tổ công nghệ số cộng đồng tại 103 xã, phường ở Cần Thơ, mạng lưới này đang trở thành lực lượng trực tiếp đưa chính quyền số, kinh tế số và xã hội số đi vào đời sống.
Từ những thao tác nhỏ ở từng khu dân cư, một diện mạo số đang dần hình thành, góp phần để chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà trở thành sự thay đổi trong chính đời sống của mỗi người dân Cần Thơ.
“Đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”
Được thành lập tại các ấp, khu dân cư, Tổ công nghệ số cộng đồng quy tụ lực lượng nòng cốt là cán bộ cơ sở, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở và những cá nhân am hiểu công nghệ.
Điểm đặc biệt của mô hình là không dừng ở tuyên truyền, vận động mà trực tiếp hỗ trợ người dân theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.
Từ việc cài đặt, kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công, đến thanh toán không dùng tiền mặt bằng mã QR tại chợ truyền thống, cơ sở kinh doanh..., những thao tác tưởng như đơn giản với người trẻ lại có thể là rào cản lớn đối với người cao tuổi hoặc người ít tiếp xúc với công nghệ.
Bởi vậy, sự có mặt của thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng ngay tại khu dân cư có ý nghĩa đặc biệt. Người dân không phải “tự học” một mình trước màn hình điện thoại mà có người hướng dẫn trực tiếp, giải thích từng bước, xử lý những vướng mắc phát sinh và quan trọng hơn là tạo tâm lý yên tâm khi bước vào môi trường số.
Cùng với phổ cập kỹ năng số, các tổ còn chú trọng nâng cao nhận thức về an toàn thông tin, cảnh báo những thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng. Đây là một nội dung ngày càng cần thiết khi quá trình số hóa các giao dịch hành chính, tài chính và đời sống diễn ra mạnh mẽ.
Từ khu dân cư đến những thay đổi trong đời sống
Tại phường Cái Răng, 16 Tổ chuyển đổi số cộng đồng đã được kiện toàn với 98 thành viên. Trưởng khu vực, Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận cùng đội ngũ cán bộ trẻ trên địa bàn tạo thành một mạng lưới hỗ trợ tương đối sát dân, gần dân.
Các thành viên thường xuyên có mặt tại trụ sở khu vực dân cư để hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, nộp thuế điện tử qua eTax Mobile, khai thác các tiện ích tích hợp trên VNeID và chuẩn hóa các kênh thông tin truyền thông ở cơ sở.
Tại khu vực Thạnh Mỹ, hiệu quả của mô hình thể hiện khá rõ qua những thay đổi trong thói quen sử dụng công nghệ. Tỷ lệ cài đặt ứng dụng VNeID đạt khoảng 80%; thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh, nhất là ở nhóm người dưới 55 tuổi. Tỷ lệ cài đặt eTax Mobile đạt khoảng 15-20%, góp phần minh bạch hóa việc thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời hạn chế những bất cập phát sinh từ phương thức thu, nộp ngân sách bằng tiền mặt.
Những con số này cho thấy chuyển đổi số chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi công nghệ được chuyển hóa thành những hành vi cụ thể: một hồ sơ được nộp trực tuyến, một khoản thuế được thanh toán trên điện thoại, một giao dịch mua bán được thực hiện bằng QR hay một người dân biết cách kiểm tra, xác thực trước khi cung cấp thông tin cá nhân.
Từ góc độ đó, Tổ công nghệ số cộng đồng chính là “cánh tay nối dài” của chính quyền, giúp đưa các chủ trương và tiện ích số vượt qua giới hạn của trụ sở cơ quan để hiện diện trong từng khu dân cư.
Linh hoạt đưa chuyển đổi số về vùng nông thôn
Nếu ở đô thị, người dân có điều kiện tiếp cận thiết bị và dịch vụ số tương đối thuận lợi thì tại nông thôn, quá trình này đòi hỏi cách làm linh hoạt hơn.
Tại xã Cờ Đỏ, với diện tích 44,59km², dân số 34.481 người thuộc 7.856 hộ, trong đó có 1.648 hộ đồng bào Khmer và 5.478 người theo đạo, yêu cầu chuyển đổi số đặt ra trên nhiều phương diện.
Theo Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cờ Đỏ Lê Chí Phương, địa phương đã kiện toàn 9 Tổ công nghệ số cộng đồng tại 9 ấp. Bí thư Chi bộ làm Tổ trưởng, Trưởng ấp làm Tổ phó, cùng phối hợp với các tổ chức chính trị-xã hội và lực lượng an ninh trật tự ở cơ sở.
Không chỉ tập trung vào dịch vụ công, các tổ còn hướng đến mục tiêu đưa công nghệ trở thành công cụ phục vụ phát triển kinh tế nông thôn. Thành viên hỗ trợ mở tài khoản thanh toán số cho người hưởng chính sách bảo trợ xã hội, người nghỉ hưu; phổ cập giao dịch bằng QR-Code; đồng thời hướng dẫn đưa các sản phẩm OCOP của địa phương lên sàn thương mại điện tử.
Đáng chú ý, cách thức hoạt động được điều chỉnh theo đặc thù của người dân địa phương. Do phần lớn bà con sản xuất nông nghiệp vào ban ngày, các tổ bố trí hỗ trợ vào buổi chiều tối và những ngày cuối tuần. Nội dung hướng dẫn công nghệ cũng được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt chi bộ, họp ấp và nhóm liên gia tự quản.
Mô hình “Ngày thứ Bảy số” cùng các nhóm Zalo cộng đồng trở thành những kênh hỗ trợ thiết thực. Người dân có thể gửi câu hỏi từ xa hoặc được hướng dẫn trực tiếp các thao tác trên VNeID, từ định danh mức 2 đến thực hiện thủ tục liên quan đất đai, tạm trú, xác nhận cư trú, đóng thuế trực tuyến, mở tài khoản ngân hàng để nhận lương hưu, trợ cấp xã hội.
Cách làm này cho thấy chuyển đổi số ở cơ sở không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình lớn hay công nghệ phức tạp. Đôi khi, đó chỉ là việc lựa chọn đúng thời điểm người dân có thể tham gia, nói bằng ngôn ngữ dễ hiểu và hướng dẫn đúng thao tác mà họ đang cần.
Chìa khóa vàng thu hẹp khoảng cách số
Theo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Cần Thơ, chỉ riêng trong quý 2/2026, các Tổ công nghệ số cộng đồng đã hướng dẫn người dân thực hiện 5.445 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, 319 lượt thanh toán điện tử trên Cổng Dịch vụ công và mở mới 11.548 tài khoản sử dụng các nền tảng số.
Những kết quả này phản ánh một sự chuyển dịch quan trọng trong phương thức triển khai chuyển đổi số ở cơ sở: từ tuyên truyền thuần túy sang hỗ trợ trực tiếp, từ việc “nói cho dân biết” sang “làm cùng người dân”.
Đây cũng là yếu tố quyết định để hình thành thói quen sử dụng dịch vụ số. Bởi một khi người dân tự mình thực hiện thành công một thủ tục trực tuyến, thanh toán bằng QR hay sử dụng một tiện ích trên VNeID, khả năng họ tiếp tục sử dụng những công cụ này trong các giao dịch sau sẽ cao hơn nhiều.
Để tạo động lực duy trì hoạt động lâu dài cho các Tổ công nghệ số cộng đồng, Hội đồng Nhân dân thành phố Cần Thơ đã ban hành Nghị quyết số 20/2026/NQ-HĐND quy định mức hỗ trợ 1,5 triệu đồng/tổ/tháng từ nguồn ngân sách nhằm trang trải chi phí xăng xe, cước viễn thông và dữ liệu 4G/5G. Thời gian hưởng chính sách bắt đầu từ ngày 10/7/2026-31/12/2030.
Nhiều địa phương chủ động đẩy mạnh xã hội hóa như phường Cái Răng phối hợp các doanh nghiệp viễn thông vận động tài trợ điện thoại thông minh phục vụ trực tiếp cho công việc của các tổ trên địa bàn.
Tại xã Cờ Đỏ, Ủy ban Nhân dân xã chủ động phối hợp cùng các nhà mạng rà soát, lắp đặt thêm trạm phát sóng 4G/5G, nâng cao chất lượng vùng phủ sóng dịch vụ.
Với cách làm sát dân, gần dân và kiên trì “cầm tay chỉ việc,” Tổ công nghệ số cộng đồng đang trở thành “chìa khóa vàng” giúp Cần Thơ thu hẹp khoảng cách số, đưa tiện ích công nghệ đến gần hơn với mọi người dân và tạo nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW./.