Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được triển khai quyết liệt, chuyển đổi số đang đi vào ngày càng nhiều lĩnh vực của đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh, song hiệu quả còn chưa rõ rệt.
Nhiều ý kiến cho rằng, công cụ số cần được vận hành theo hướng giải quyết những nhu cầu cụ thể, giúp người dân và doanh nghiệp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả hoạt động. Thực tế này đặt ra yêu cầu các chương trình chuyển đổi số phải chuyển từ cung cấp công cụ sang hỗ trợ đúng nhu cầu, với những giải pháp thực chất, dễ tiếp cận và có khả năng sử dụng lâu dài.
Khoảng trống chuyển đổi số ở khu vực hộ kinh doanh
Tỉnh Bắc Ninh là một trong những địa phương có tốc độ phát triển kinh tế số khá cao với tỷ lệ kinh tế số đóng góp khoảng 46,3% GRDP, trong đó công nghiệp điện tử, bán dẫn và công nghệ cao chiếm tỷ trọng đáng kể. Tuy nhiên, ở khu vực kinh doanh nhỏ lẻ, mức độ ứng dụng công nghệ vẫn còn khoảng cách khá lớn.
Toàn tỉnh hiện có 106.537 hộ kinh doanh đang được cơ quan thuế quản lý nhưng mới có hơn 2.000 hộ sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, tương đương chưa đến 2%. Nhiều hộ đã quen với quét mã QR, chuyển khoản qua điện thoại nhưng quản lý bán hàng, doanh thu và một số hoạt động kinh doanh khác vẫn chủ yếu dựa vào ghi chép thủ công.
Trong khi đó, tỷ lệ sử dụng một số tiện ích số phục vụ quản lý thuế lại khá cao. Theo thông tin từ Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh, tỷ lệ hộ kinh doanh cài đặt và sử dụng eTax Mobile đạt 94%; tỷ lệ nộp tờ khai đúng thời hạn đạt 99%; 100% hộ thuộc diện triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền đã đăng ký và sử dụng.
Thực tế Bắc Ninh cho thấy dư địa chuyển đổi số tại các hộ kinh doanh còn rất lớn. Riêng tháng 7/2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa trên địa bàn ước đạt khoảng 10.274 tỷ đồng, tăng 26,86% so với cùng kỳ năm trước. Đến hết năm 2025, tỉnh có 179.038 shop trên hai nền tảng Shopee và TikTok Shop. Đến giữa năm 2026, địa phương có 721 sản phẩm OCOP được công nhận. Việc đưa sản phẩm lên nền tảng trực tuyến vì thế mới chỉ là bước đầu.
Để thực sự kinh doanh trên môi trường số, hộ kinh doanh cần biết quản lý đơn hàng, hàng tồn, khách hàng, quảng bá sản phẩm, chăm sóc khách hàng và khai thác thông tin từ hoạt động bán hàng. Sự khác biệt này cho thấy, nhiều hộ kinh doanh còn lúng túng trong việc lựa chọn và đưa công nghệ vào hoạt động kinh doanh.
Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn đã chỉ ra bốn khó khăn chính của các hộ kinh doanh. Đó là, tâm lý ngại thay đổi, e ngại minh bạch doanh thu; kỹ năng số hạn chế; chưa biết lựa chọn giải pháp phù hợp với mô hình kinh doanh; lo ngại chi phí ban đầu và an toàn dữ liệu.
“Những vấn đề này không thể giải quyết chỉ bằng tuyên truyền mà cần người trực tiếp hướng dẫn tại chỗ, giải pháp đơn giản, chi phí hợp lý và cam kết rõ ràng từ nhà cung cấp,” ông Mai Sơn nêu ý kiến.
Xác định đúng nhu cầu của từng đối tượng
Từ thực tế đó, Ủy ban Nhân dân tỉnh Bắc Ninh, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Công Thương đã xây dựng kế hoạch phối hợp, triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. Kế hoạch đặt ra những chỉ tiêu cụ thể: 100% cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ trên địa bàn tỉnh được tiếp cận thông tin về chương trình; 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh được tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ tiếp cận, trải nghiệm và sử dụng nền tảng, công cụ số phù hợp; trong đó phấn đấu tối thiểu 50% cài đặt phần mềm, nền tảng số. Các hộ có nhu cầu được hỗ trợ sử dụng chữ ký số và cấp tên miền .biz.vn.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương nhận định: Tinh thần xuyên suốt thực hiện chương trình được xác định là: Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp đồng hành, người dân và hộ kinh doanh là trung tâm thụ hưởng. Thông qua phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, thanh toán số và thương mại điện tử, hộ kinh doanh có thể quản lý tốt hơn hoạt động hằng ngày, giúp giảm thời gian, chi phí và công sức.
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, chuyển đổi số không phải là ứng dụng một vài phần mềm đơn lẻ, cũng không chỉ là số hóa những công việc chúng ta đã làm từ trước đến nay. Chuyển đổi số phải trở thành phương thức phát triển mới, tạo ra mô hình sản xuất kinh doanh mới để nâng cao năng lực cạnh tranh. Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa đối với khu vực hộ kinh doanh - một bộ phận đông đảo của kinh tế tư nhân nhưng quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và mức độ ứng dụng công nghệ chưa đồng đều.
Điểm cốt lõi của cách tiếp cận này là công nghệ phải bắt đầu từ vấn đề thực tế. Nếu một hộ kinh doanh đang mất nhiều thời gian trong quản lý hàng hóa, giải pháp cần tập trung vào quản lý bán hàng, kho và doanh thu. Nếu sản phẩm tốt nhưng khó tiếp cận thị trường, cần hỗ trợ thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm, logistics và chăm sóc khách hàng.
Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương yêu cầu các giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh phải thực chất và dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ sử dụng, phù hợp với quy mô và năng lực của từng hộ. Trước mắt, cần ưu tiên những nhu cầu thiết yếu như quản lý bán hàng, quản lý kho và thanh toán không dùng tiền mặt. Quá trình triển khai phải bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm và rõ kết quả,” đồng thời chú trọng an ninh mạng và an toàn dữ liệu.
Đánh giá về công tác triển khai chuyển đổi số cụ thể, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Phú Tiến cho rằng chuyển đổi số cần bắt đầu bằng việc xác định đúng hiện trạng và nhu cầu của từng đối tượng.
Theo ông Nguyễn Phú Tiến, để chuyển đổi số thật sự đi vào cuộc sống, trước hết cần giúp người dân và hộ kinh doanh nhận thức rõ lợi ích của chuyển đổi số, đồng thời đánh giá đúng hiện trạng của mình để lựa chọn lộ trình phù hợp.
Điều này đặc biệt cần thiết với hộ kinh doanh bởi quy mô, lĩnh vực và khả năng ứng dụng công nghệ rất khác nhau. Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Bộ tiêu chí đánh giá mức độ chuyển đổi số doanh nghiệp, đồng thời xây dựng công cụ đánh giá trực tuyến theo Chương trình hỗ trợ cửa hàng bán lẻ và hộ kinh doanh chuyển đổi số tại địa chỉ: rdx.gov.vn nhằm hỗ trợ các cửa hàng, hộ kinh doanh. Thông qua những tiêu chí về quản lý bán hàng, thanh toán điện tử, quản trị dữ liệu khách hàng... công cụ giúp đánh giá mức độ sẵn sàng và đưa ra khuyến nghị phù hợp.
Cách làm này nhằm tránh tình trạng hộ kinh doanh đầu tư vào những công cụ không phù hợp hoặc triển khai quá nhiều giải pháp cùng lúc nhưng không khai thác được hiệu quả. Đây cũng là cách giảm tâm lý ngại thay đổi. Khi công nghệ giải quyết đúng một khó khăn mà người kinh doanh đang gặp phải, lợi ích trở nên trực tiếp và dễ nhận thấy hơn. Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, chuyển đổi số trong khu vực kinh tế cơ sở đang đứng trước yêu cầu chuyển từ có công cụ sang tạo ra hiệu quả.
Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, chuyển đổi số trong khu vực kinh tế cơ sở đang đứng trước yêu cầu chuyển từ giai đoạn có công cụ sang tạo ra hiệu quả thực chất. Khi các chương trình hỗ trợ được thiết kế từ nhu cầu thực tế, giải pháp đơn giản, chi phí phù hợp, có người hướng dẫn và được đánh giá bằng hiệu quả duy trì, chuyển đổi số sẽ tạo ra những thay đổi bền vững. Công nghệ số sẽ thực sự trở thành công cụ giúp người dân quản lý tốt hơn, bán hàng hiệu quả hơn, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh./.
Tỉnh Bắc Ninh tham vọng vào nhóm dẫn đầu cả nước về bán lẻ số
Tỉnh Bắc Ninh phát triển thị trường bán lẻ theo hướng văn minh, hiện đại, hội nhập và chuyển đổi số; phát huy lợi thế, kết nối sản xuất-lưu thông- phân phối-tiêu dùng, nâng cao năng lực cạnh tranh.
