Thống kê nguyện vọng đăng ký xét tuyển năm 2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy trong mùa tuyển sinh năm nay, nhóm ngành STEM “lên ngôi” khi được hơn 50% thí sinh đưa vào danh mục lựa chọn ngành học.
Tăng quy mô nhưng có chọn lọc
Theo Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, nhóm ngành đào tạo STEM gồm: khoa học sự sống, khoa học tự nhiên, toán và thống kê, máy tính và công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật, kỹ thuật, sản xuất và chế biến, kiến trúc và xây dựng.
Hiện trong bức tranh giáo dục đại học Việt Nam, STEM đã là trụ cột với trên 771.000 người học, chiếm tỷ lệ 29%. Tuy nhiên, so với quốc tế, tỷ lệ này vẫn còn thấp (Malaysia hơn 40%, Singapore 36%, Đức 35,5%...) và Việt Nam vẫn còn dư địa để tăng tỷ lệ này.
Để đáp ứng các yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, định hướng của Đảng và Nhà nước không chỉ là tăng số lượng thuần tuý mà là tăng quy mô có chọn lọc, ưu tiên ngành kỹ thuật then chốt và người học có năng lực tốt.
Định hướng này thể hiện nhất quán từ Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị chỉ đạo đào tạo nhân lực chất lượng cao đến các chương trình, quyết định của Thủ tướng Chính phủ về đào tạo nhân lực lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, điện hạt nhân, đường sắt, trí tuệ nhân tạo…
Trong khi đó, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng khẳng định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá chiến lược, giữ vai trò quyết định trong nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Nghị quyết cũng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng hạ tầng số đồng bộ, hiện đại và bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu...
Để thu hút tài năng, Chính phủ đã ban hành Nghị định 179/2026/NĐ-CP về chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược với mức từ 3,7 triệu đồng đến 5,5 triệu đồng/tháng với bậc đại học và lên đến 8,4 triệu đồng/tháng với trình độ cao hơn. Chỉ riêng năm 2026, tổng ngân sách Nhà nước dự kiến chi để cấp học bổng cho sinh viên, thạc sỹ, tiến sỹ khối ngành STEM khoảng 1.300 tỷ đồng.
Đối tượng được hưởng học bổng là sinh viên đại học theo học chương trình đào tạo tài năng, chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn, hoặc các ngành thuộc nhóm khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược tại các cơ sở giáo dục đại học. Danh mục được hưởng chính sách gồm 15 nhóm ngành: sinh học; sinh học ứng dụng; khoa học vật chất; khoa học trái đất; toán học; thống kê; máy tính; công nghệ thông tin; kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật; kỹ thuật điện, điện tử và viễn thông; kỹ thuật hóa học, vật liệu, luyện kim và môi trường; vật lý kỹ thuật; kỹ thuật địa chất, địa vật lý và trắc địa; kỹ thuật mỏ; xây dựng.
Thực hiện nghị định này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố danh sách 111 ngành học được nhận học bổng theo Nghị định 179. Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Tiến Thảo, điểm đáng chú ý của Nghị định 179 là việc chế độ học bổng sẽ được “rót” trực tiếp cho người học, chỉ cần đáp ứng yêu tiêu chí đặt ra: sinh viên thuộc các ngành học trong danh mục quy định, là học sinh giỏi quốc gia được tuyển thẳng hoặc có tổ hợp môn Toán cộng hai môn trong số các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tiếng Anh đạt từ 22,5/30 điểm trở lên và thuộc top 30% thí sinh có điểm cao nhất cả nước trong tổ hợp xét tuyển.
Sức hút lớn
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, Nghị định 179 của Chính phủ là hết sức quan trọng với các chính sách học bổng rất phù hợp, giúp người học có thêm điều kiện để lựa chọn ngành học, giảm chi phí học tập, thực hiện ước mơ trong các nhóm ngành STEM.
Chính sách ưu đãi cùng cơ hội việc làm rộng mở khi khát nhân lực STEM không chỉ là vấn đề của Việt Nam mà cả thế giới đã tạo động lực mạnh mẽ thu hút thí sinh vào nhóm ngành học này.
Theo thông tin từ Vụ Giáo dục Đại học, năm nay, chỉ tiêu năm 2026 của nhóm ngành STEM là trên 149.000 sinh viên, gần 16.400 thạc sỹ, hơn 3.300 tiến sỹ.
Trong số hơn 874.000 thí sinh đã nhập nguyện vọng xét tuyển trên hệ thống hỗ trợ tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo có 467.590 thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào nhóm ngành STEM là gần 2,4 triệu nguyện vọng chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng.
Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, có 331.693 thí sinh đăng ký, tương đương gần 38% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Tổng số nguyện vọng vào các nhóm ngành này là 1.291.839, chiếm khoảng 18% tổng số nguyện vọng.
“Như vậy, hơn một nửa số thí sinh đăng ký xét tuyển năm nay có ít nhất một lựa chọn thuộc STEM; hơn một phần ba có lựa chọn thuộc 15 nhóm ngành được Nhà nước xác định cần ưu tiên phát triển,” Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo nói.
Theo ông Thảo, điều này cho thấy nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học đang có chuyển biến. Các chính sách học bổng, hỗ trợ người học; triển vọng nghề nghiệp; nhu cầu nhân lực và công tác hướng nghiệp đã góp phần tạo thêm động lực lựa chọn.
Cũng theo Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo, trong các lĩnh vực STEM, nhóm ngành máy tính và công nghệ thông tin, khoa học tự nhiên cho thấy những tín hiệu đáng chú ý gắn với xu hướng phát triển trí tuệ nhân tạo.
Cụ thể, có 154.016 thí sinh đăng ký vào lĩnh vực Máy tính và công nghệ thông tin với hơn 415.000 nguyện vọng. Theo đó, gần 18% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển có ít nhất một lựa chọn thuộc lĩnh vực này.
Đối với lĩnh vực Khoa học tự nhiên có hơn 43.700 thí sinh đăng ký, với 63.800 nguyện vọng. Ông Thảo cho rằng đây là tín hiệu đáng ghi nhận bởi khoa học tự nhiên, cùng với toán học, thống kê và kỹ thuật, tạo nên nền tảng để phát triển trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vật liệu mới, năng lượng, công nghệ sinh học và nhiều công nghệ chiến lược khác./.