Đề xuất nghiên cứu tách kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông và tuyển sinh đại học của Giáo sư Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tại cuộc họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét về Báo cáo công tác dân nguyện của Quốc hội tháng 6/2026 diễn ra sáng nay, 14/7, đang nhận được sự quan tâm của dư luận.
Đây cũng là vấn đề đã được đặt ra trong nhiều năm qua và càng được quan tâm hơn sau khi vụ gian lận trong kỳ thi Tốt nghiệp Trung học phổ thông tại Tuyên Quang gây chấn động dư luận.
Theo các chuyên gia, việc tách tuyển sinh đại học là cần thiết, nhưng chưa đủ điều kiện để thực hiện nay. Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng điều quan trọng nhất là thực hiện nghiêm quy chế thi, xử lý thích đáng các trường hợp vi phạm vì trong bất kỳ thi nào cũng có thể có tiêu cực, đặc biệt là kỳ thi cạnh tranh, kết quả để xét tuyển đại học.
Nhiều rào cản
Giáo sư Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng nếu không tổ chức kỳ thi “hai trong một” [kết quả thi vừa để xét công nhận tốt nghiệp, vừa để xét tuyển đại học] như hiện nay, sẽ phải tổ chức hai kỳ thi, gây phức tạp và tốn kém hơn.
Để xét tuyển đại học sẽ phải quay lại kỳ thi “ba chung” [chung đề, chung đợt, chung kết quả thi, do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức] như giai đoạn trước đây, hoặc phải có trung tâm khảo thí độc lập đứng ra tổ chức thi.
Phân tích cụ thể hơn, Giáo sư Nguyễn Đình Đức cho hay hiện nay có một số cơ sở giáo dục đại học tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực riêng, nhưng mỗi trường có cách ra đề, tổ chức thi khác nhau. Kết quả thi không quy đổi được về một thang điểm chung.
Vì vậy, nếu không có một trung tâm khảo thí độc lập đứng ra tổ chức thi hoặc có một chuẩn chung giữa các bài thi đánh giá năng lực, thí sinh sẽ phải tham gia nhiều kỳ thi của các trường khác nhau để lấy kết quả xét tuyển. Khi đó sẽ rất tốn kém và vất vả cho thí sinh, phụ huynh.
Bên cạnh đó, nếu không có một chuẩn chung, rất khó để xác định mức độ khác nhau về chuẩn đầu vào giữa các cơ sở giáo dục đại học khác nhau. Các kỳ thi đánh giá năng lực hiện nay tuy có mở rộng phạm vi tổ chức nhưng so với cả nước, số điểm thi vẫn rất ít, các thí sinh ở khu vực vùng sâu, vùng xa khó tiếp cận hơn.
“Chúng ta chưa đủ điều kiện để có thể tổ chức một kỳ thi độc lập với chuẩn chung để xét tuyển đại học. Vì vậy, tôi cho rằng việc tổ chức kỳ thi hai trong một như hiện nay là hợp lý, giảm tốn kém cho xã hội” Giáo sư Nguyễn Đình Đức nói.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, Tiến sỹ Sái Công Hồng, chuyên gia khảo thí, cho rằng trong các năm gần đây, các trường đại học đã tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực để tuyển sinh. Các kỳ thi được tổ chức nhiều lần trong năm, giảm áp lực cho thí sinh. Tuy nhiên, cơ hội tiếp cận kỳ thi chưa đồng đều. Học sinh ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn còn gặp nhiều hạn chế trong việc tham gia các kỳ thi do khoảng cách địa lý, chi phí và điều kiện tổ chức.
Cần thực hiện nghiêm quy chế thi
Theo Tiến sỹ Sái Công Hồng, nếu muốn tách kỳ thi để xét tuyển đại học, cần xây dựng hệ thống khảo thí có quy mô rộng khắp, bảo đảm mọi thí sinh đều có cơ hội tiếp cận bình đẳng đồng thời đáp ứng các yêu cầu về công bằng, công khai, minh bạch. Các trường đại học phải tăng cường liên kết theo từng khối ngành đào tạo để xây dựng các bài thi đánh giá năng lực dùng chung, hướng đến tuyển chọn đúng những năng lực mà từng nhóm ngành yêu cầu.
Bên cạnh đó, việc hiện đại hóa phương thức thi bằng xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, tổ chức thi trên máy tính giúp hạn chế gian lận, tăng tính tin cậy của kết quả thi. Việc tổ chức thi nhiều lần cũng giúp thí sinh giảm áp lực so với việc chỉ thi một kỳ thi duy nhất.
Cùng quan điểm này, Giáo sư Nguyễn Đình Đức cho rằng cần có trung tâm khảo thí độc lập hoặc các trường đại học phải hướng đến xây dựng các bài thi đánh giá năng lực theo chuẩn chung, kết quả thi đảm bảo tin cậy và có thể quy đổi mới có thể tách riêng kỳ thi tuyển sinh đại học.
Tuy nhiên, Giáo sư Nguyễn Đình Đức cho rằng đây cũng là vấn đề không dễ dàng. “Hiện Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cũng rất mong muốn có thể quy đổi điểm giữa hai kỳ thi đánh giá năng lực nhưng sau nhiều lần thảo luận vẫn chưa thể thực hiện vì không cùng hệ quy chiếu,” Giáo sư Nguyễn Đình Đức nói.
Giáo sư Lê Hữu Lập, nguyên Phó Giám đốc Học viện Bưu chính viễn thông cũng cho rằng để tách kỳ thi xét tuyển đại học, cần phải nâng tầm các kỳ thi đánh giá năng lực. Việc tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực có thể do nhiều cơ sở giáo dục thực hiện và triển khai thành nhiều đợt, nhưng phải thống nhất thành một chuẩn chung.
“Nếu để các địa phương tổ chức kỳ thi lấy kết quả để xét tuyển đại học, nguy cơ gian lận rất cao do các mối quan hệ chằng chịt. Vì vậy, tôi cho rằng việc tách hai kỳ thi là cần thiết, giao kỳ thi tốt nghiệp cho các địa phương. Với kỳ thi tuyển sinh đại học, nếu đủ quyết tâm chính trị thì có thể thực hiện được,” Giáo sư Lê Hữu Lập nói.
Tuy nhiên, Giáo sư Nguyễn Đình Đức cho rằng kỳ thi nào cũng có thể có tiêu cực, đặc biệt là với các kỳ thi mang tính cạnh tranh cao. Vì vậy, điều quan trọng là phải đảm bảo kỳ thi diễn ra nghiêm túc, đúng quy chế.
Để đảm bảo tính nghiêm túc của Kỳ thi Tốt nghiệp trung học phổ thông, Giáo sư Nguyễn Đình Đức đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa các trường đại học tham gia coi thi như trước đây. Bên cạnh đó, phải xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. “Như trường hợp Tuyên Quang, không chỉ xử lý cán bộ tham gia tổ chức thi, cần xử lý nghiêm cả thí sinh, hủy kết quả thi khi xác định các em vi phạm quy chế,” Giáo sư Nguyễn Đình Đức nhấn mạnh./.
Chưa có kết luận vụ việc tại THPT Chuyên Tuyên Quang, thí sinh vẫn đăng ký xét tuyển theo kế hoạch
Trong thời gian chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền, các thí sinh tại điểm thi Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang vẫn thực hiện đăng ký xét tuyển theo kế hoạch tuyển sinh chung.
