Với cơ chế pháp lý riêng cùng nhiều ưu đãi về thuế, di trú và lao động, các khu chế xuất (Zona Franca) của Panama đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có doanh nghiệp Việt Nam, đầu tư xây dựng cơ sở sản xuất, chế biến và cung ứng hàng hóa cho thị trường Mỹ Latinh và Bắc Mỹ.
Đây là một trong những hướng hợp tác được phía Panama nhấn mạnh tại Hội nghị “Việt Nam-Panama: Tiềm năng xuất khẩu và cơ hội hợp tác doanh nghiệp” do Thương vụ Việt Nam tại Mexico tổ chức gần đây tại thủ đô Panama City.
Doanh nghiệp Việt Nam được khuyến khích tìm hiểu và đầu tư vào các khu chế xuất của Panama, hoạt động theo khuôn khổ pháp lý được ban hành năm 2011, với mục tiêu thu hút vốn đầu tư nước ngoài và tạo việc làm.
Trước đó, trong chuyến thăm chính thức Việt nam hồi đầu tháng 10 năm nay, Tổng thống Panama José Raúl Mulino nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh của mạng lưới giao thông, logistics, đặc biệt là Kênh đào Panama; khẳng định Panama là đối tác bổ trợ, đóng vai trò là cửa ngõ tiếp cận thị trường châu Mỹ, trong khi Việt Nam đóng vai trò cầu nối tại châu Á.
Phát biểu tại Hội nghị “Việt Nam-Panama: Tiềm năng xuất khẩu và cơ hội hợp tác doanh nghiệp,” diễn ra đúng một tuần sau chuyến thăm Hà Nội của Tổng thống Panama, bà Cristina Danello, Cố vấn Tổng cục Khu Chế xuất thuộc Bộ Thương mại và Công nghiệp Panama, cho biết các khu chế xuất có ranh giới xác định, được rào kín và có thể thành lập tại bất kỳ địa điểm nào trên lãnh thổ Panama, với diện tích tối thiểu 2 ha và vốn đầu tư từ 250.000 USD.
Bà đánh giá đây là mức vốn đầu tư ban đầu “hầu như không đáng kể.” Mô hình khu chế xuất của Panama đã hoạt động hơn 15 năm, với 27 khu, trong đó 20 khu đang hoạt động và 7 khu đang trong quá trình phát triển, thu hút 201 doanh nghiệp với 282 hoạt động. Gần một nửa số hoạt động thuộc các lĩnh vực logistics, dịch vụ và chế biến thành phẩm hoặc bán thành phẩm.
Các mô hình tiêu biểu gồm Panaparc, khu chế xuất lớn nhất hiện nay, nằm gần sân bay quốc tế Tocumen, và Khu Chế xuất Thủy sản, chuyên xuất khẩu hải sản với lợi thế có cảng biển ngay bên cạnh.
Theo bà Danello, trong giai đoạn 2019-2025, các khu chế xuất Panama đã thu hút tổng vốn đầu tư hơn 365 triệu USD, tạo khoảng 8.000 việc làm trực tiếp; các nhà đầu tư dự kiến tạo thêm 23.359 việc làm trong thời gian tới. Riêng năm 2025, tổng vốn đầu tư vào các khu đạt hơn 109 triệu USD.
Doanh nghiệp hoạt động tại các khu này được phép sản xuất, lắp ráp, chế biến, phát triển công nghệ cao, cung cấp dịch vụ và logistics, hoặc kinh doanh cho thuê bất động sản.
Tuy nhiên, Panama không cho phép doanh nghiệp trong Khu Chế xuất chỉ thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu thuần túy mà không có công đoạn chuyển đổi hàng hóa.
Trường hợp chỉ nhập hàng vào kho để tái xuất, doanh nghiệp phải thực hiện thông qua đơn vị khai thác dịch vụ logistics.
Về chính sách ưu đãi, theo bà Danello, doanh nghiệp không phải đáp ứng yêu cầu về mức vốn tối thiểu; giấy phép được cấp miễn phí trong thời hạn tối đa 90 ngày kể từ khi nộp hồ sơ và có hiệu lực vô thời hạn, với nghĩa vụ báo cáo hàng năm.
Doanh nghiệp nước ngoài được miễn thuế nhập khẩu đối với nguyên liệu, máy móc phục vụ sản xuất tại Panama, miễn thuế thu nhập từ hoạt động xuất khẩu và thuế giá trị gia tăng (VAT) 7% khi mua nguyên liệu trong nước.
Doanh nghiệp phải xuất khẩu một tỷ lệ nhất định sản phẩm ra thị trường nước ngoài; tỷ lệ này ở một số doanh nghiệp đạt 40-60%. Phần hàng hóa tiêu thụ tại thị trường Panama phải chịu thuế theo quy định.
Đề cập đến các lo ngại về các thủ tục sau khi dự án được phê duyệt, như thẩm định môi trường, phòng cháy chữa cháy hay thẩm định bản vẽ, có thể kéo dài và khiến nhà đầu tư Việt Nam, vốn đòi hỏi cao về tiến độ, gặp khó khăn, đại diện Bộ Thương mại và Công nghiệp Panama cho biết sau khi có giấy phép, Bộ có thẩm quyền theo luật để can thiệp, hỗ trợ và đồng hành cùng nhà đầu tư.
Bên cạnh đó, quy tắc xuất xứ cũng là vấn đề được nhiều nhà đầu tư quan tâm. Đại diện Bộ Thương mại và Công nghiệp Panama cho rằng hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ để nếu muốn xuất khẩu thành phẩm sang Mỹ.
Đầu tư từ Việt Nam cần gắn với nguồn cung nguyên liệu thực sự tại Panama, như chế biến, đóng hộp sản phẩm biển, thay vì các ngành phụ thuộc linh kiện hay nguyên liệu từ nước thứ ba.
Bà Danello làm rõ Tổng cục Khu Chế xuất là cơ quan quản lý, không quyết định truy xuất nguồn gốc; sản phẩm muốn mang nhãn "Made in Panama" cần được phân tích riêng về tỷ lệ giá trị gia tăng tại Panama.
Về di trú, chủ sở hữu, cổ đông có thể được cư trú thường trú ngay từ đầu, nhà đầu tư đến khảo sát thị trường được cấp thị thực 9 tháng. Chế độ lao động cũng linh hoạt hơn Bộ luật Lao động, như nghỉ phép có thể chia nhỏ, tăng ca tính theo mức cố định.
Việt Nam sản xuất nhiều mặt hàng chất lượng, có thể đưa sang Panama hoàn thiện rồi tái xuất đi Mỹ Latinh và kể cả Mỹ. Ví dụ như hợp tác về thủy sản, theo đó người Panama nuôi trồng thuỷ sản tại Panama với công nghệ và kinh nghiệm của Việt Nam, rồi doanh nghiệp Việt Nam chế biến hoàn thiện sản phẩm trong khu Chế xuất; hoặc đưa sản phẩm gỗ, đồ nội thất từ Việt Nam vào khu Chế xuất để hoàn thiện, với điều kiện có đầy đủ hồ sơ truy xuất nguồn gốc./.
Đưa quan hệ hữu nghị và hợp tác Việt Nam-Panama bước vào giai đoạn phát triển mới, thực chất, hiệu quả
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho biết chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Panama José Raúl Mulino đã thành công rất tốt đẹp, đạt được nhiều kết quả hết sức quan trọng.
