Chiều 16/11, tại Hà Nội, Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có buổi tiếp và hội đàm kỹ thuật với Đoàn đại biểu cấp cao Bộ Thủy lợi Trung Quốc do Thứ trưởng Lưu Đông Thuận dẫn đầu, nhân dịp Đoàn sang tham dự Hội nghị Bộ trưởng Tài nguyên nước Mekong-Lan Thương lần thứ 2.
Tại buổi làm việc, hai bên đã đánh giá toàn diện kết quả chia sẻ dữ liệu thủy văn mùa lũ, trao đổi công nghệ dự báo hiện đại và chính thức ký kết Biên bản cuộc họp về cơ chế cung cấp thông tin khẩn cấp đối với các sông xuyên biên giới.
Điểm sáng hợp tác phòng, chống thiên tai vùng biên giới
Phát biểu chào mừng tại buổi làm việc, Phó Cục trưởng điều hành Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường bày tỏ sự trân trọng khi Thứ trưởng Lưu Đông Thuận và Đoàn công tác chọn Cục Khí tượng Thủy văn là điểm dừng chân đầu tiên trong chương trình làm việc tại Hà Nội. Điều này thể hiện sự coi trọng của Bộ Thủy lợi Trung Quốc đối với quan hệ hợp tác chuyên ngành khí tượng thủy văn giữa hai nước.
Ông Hoàng Đức Cường nhấn mạnh, Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng cùng gắn kết trên lưu vực các dòng sông xuyên biên giới huyết mạch như sông Hồng (sông Nguyên Giang) và sông Bằng Giang-Kỳ Cùng (sông Tả Giang).
Trước tác động ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu, việc duy trì nhịp cầu chia sẻ thông tin thủy văn kịp thời theo Bản ghi nhớ hợp tác (MoU) ký tháng 12/2023 và sự phối hợp chặt chẽ trong các đợt mưa lũ lớn vừa qua đã trở thành minh chứng sinh động cho tinh thần tương trợ lẫn nhau, trực tiếp góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân vùng biên giới hai nước.
Đáp từ tại hội đàm, Thứ trưởng Bộ Thủy lợi Trung Quốc Lưu Đông Thuận khẳng định chia sẻ thông tin thủy văn là lĩnh vực có lịch sử hợp tác lâu đời nhất và đạt được những kết quả thiết thực nhất giữa cơ quan quản lý thủy lợi-thủy văn hai nước.
Thứ trưởng Lưu Đông Thuận đặc biệt gửi lời cảm ơn trực tiếp tới các đồng nghiệp Việt Nam vì sự hỗ trợ kịp thời trong công tác phòng, chống lũ lụt thời gian qua. Điển hình là vào cuối tháng 8/2026 (đợt mưa lũ do ảnh hưởng của bão Narra), khi lưu vực sông Tả Giang xảy ra lũ lớn, ngay sau đề nghị của phía Trung Quốc, Việt Nam đã lập tức kích hoạt cơ chế ứng phó khẩn cấp, tăng gấp đôi tần suất cung cấp dữ liệu quan trắc thủy văn thượng nguồn (từ 4 lần/ngày lên 8 lần/ngày). Sự phối hợp nhanh chóng này đã giúp phía Trung Quốc kéo dài thời gian dự báo sớm lũ lụt cho sông Tả Giang và đưa ra các quyết định điều hành phòng, chống lũ chính xác, an toàn.
Đẩy mạnh ứng dụng Trí tuệ Nhân tạo trong dự báo lũ
Đi sâu vào nội dung hội đàm kỹ thuật, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Đặng Thanh Mai và ông Hà Lực Kính, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thủy lợi Châu Giang (Bộ Thủy lợi Trung Quốc), đã cùng điểm lại kết quả thực thi Bản ghi nhớ hợp tác năm 2023 và Kế hoạch triển khai năm 2024.
Theo đó, định kỳ mùa lũ hằng năm (từ 15/5 đến 31/10), hai bên đều duy trì nghiêm túc việc trao đổi dữ liệu 4 lần/ngày tại các trạm quy định, đồng thời nâng tần suất lên 8 lần/ngày trong các đợt lũ đặc biệt lớn (như đợt lũ tháng 10/2025 và tháng 8/2026). Bên cạnh hệ thống máy chủ FTP định dạng CSV và quy trình kiểm chứng dữ liệu chặt chẽ, hai bên đã linh hoạt kết hợp các kênh liên lạc nhanh (WeChat, Zalo) để xác minh số liệu tức thời khi xuất hiện thời tiết dị thường.
Về định hướng phát triển công nghệ, ông Hoàng Văn Đại, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia cho biết, đối với mạng lưới quan trắc và công nghệ đo đạc, phía Việt Nam hiện đã tự động hóa phần lớn thiết bị đo mưa, đo mực nước truyền qua vệ tinh và viễn thông di động; đồng thời đang triển khai quy hoạch giai đoạn 2021-2030 với mục tiêu xây mới 37 trạm thủy văn trên lưu vực sông xuyên biên giới (nâng tổng số từ 109 lên 146 trạm).
Với đặc thù địa hình đồi núi dốc khiến thời gian truyền lũ từ biên giới rất ngắn (chỉ từ 2-6 giờ), Việt Nam đề xuất hai bên tăng cường chia sẻ kinh nghiệm bảo vệ thiết bị trước thiên tai sạt lở và ứng dụng công nghệ đo lưu lượng không tiếp xúc (radar mặt nước, camera phân tích vận tốc bề mặt LSPIV), hướng tới các đề xuất nghiên cứu khoa học chung.
Đối với công nghệ dự báo, Việt Nam hiện tích hợp các mô hình toán thủy văn tiên tiến cùng công nghệ GIS (Hệ thống thông tin địa lý), cho phép cảnh báo trước các trận lũ lớn trung bình từ 2-3 ngày (tần suất 6 giờ/bản tin khi lũ khẩn cấp).
Theo ông Đỗ Dũng, Giám đốc Trung tâm Thông tin Thủy văn (Ủy ban Thủy lợi Châu Giang), Trung Quốc đã xây mới và nâng cấp 43 trạm trên các sông xuyên biên giới trong 5 năm qua (dự kiến thêm 5 trạm trong 5 năm tới), đồng thời sẵn sàng hợp tác sâu rộng với Việt Nam về công nghệ đo lưu tốc bằng radar cố định và radar quét ngang.
Trung Quốc chia sẻ kinh nghiệm xây dựng “hệ thống phòng tuyến ba lớp” hiện đại: kết hợp vệ tinh khí tượng và radar đo mưa trên không (lớp 1), mạng lưới trạm đo mưa mặt đất (lớp 2) và hệ thống mô hình thủy động lực học tích hợp Trí tuệ Nhân tạo-AI (lớp 3) để mô phỏng toàn chuỗi “mưa-dòng chảy-tập trung nước-diễn toán lũ,” cung cấp bản tin dự báo lũ 7 ngày và cập nhật hàng giờ tại các đoạn sông trọng điểm có dữ liệu thời gian thực.
Thiết lập cơ chế thông báo thông tin khẩn cấp
Tiếp nối kết quả Cuộc họp tham vấn trực tuyến ngày 11/8/2026, dưới sự chứng kiến của Thứ trưởng Lưu Đông Thuận và Phó Cục trưởng điều hành Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Đặng Thanh Mai và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Thủy lợi Châu Giang Hà Lực Kính đã chính thức ký kết Biên bản cuộc họp.
Văn kiện đã chính thức hóa các đồng thuận kỹ thuật cốt lõi mà chuyên gia hai nước đạt được, nổi bật là việc thống nhất điều kiện kích hoạt cung cấp thông tin khẩn cấp tại hai vị trí trọng yếu thuộc hai lưu vực sông: Tại trạm Lào Cai (Việt Nam)-ngưỡng kích hoạt lưu lượng 4.000 m³/s. Tại trạm Bình Nhi (Trung Quốc)-ngưỡng kích hoạt lưu lượng 2.500 m³/s. Tần suất trao đổi thông tin khi kích hoạt là 1 giờ/lần.
Bên cạnh đó, đối với Dự thảo Kế hoạch thực hiện cơ chế thông báo khẩn cấp, Cục Khí tượng Thủy văn đang tích cực phối hợp với các bộ, ngành và địa phương hữu quan để hoàn thiện các quy trình, thủ tục theo quy định của Việt Nam, hướng tới sớm ký kết và đưa cơ chế vào vận hành đồng bộ, bền vững.
Tiềm năng hợp tác Trung Quốc và Việt Nam về công nghệ xử lý ô nhiễm môi trường
Theo lãnh đạo Cục Bảo vệ môi trường thành phố Quảng Châu, mục tiêu phát triển của Việt Nam cũng lấy người dân làm trung tâm, vì vậy, kinh nghiệm mà Trung Quốc đã trải qua có thể là tham khảo hữu ích.