Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ nhưng đối với nhiều gia đình ở Việt Nam, cuộc chiến ấy dường như chưa thực sự kết thúc. Nó vẫn âm ỉ cháy trong nỗi chờ mong của những người ở lại.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ đang được tỉnh Bắc Ninh triển khai, thắp lên ngọn lửa hy vọng cho biết bao gia đình.
Thắp sáng hy vọng đưa liệt sỹ trở về quê hương
Có mặt tại điểm lấy mẫu ở xã Phù Lãng từ sáng sớm, cụ Nguyễn Thị Đủ xúc động chia sẻ, gia đình cụ có 4 anh em, trong đó người anh trai là liệt sỹ Nguyễn Văn Thức, hy sinh năm 1971 trên chiến trường nước bạn Lào. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nỗi đau mất người thân đã dần lắng xuống theo thời gian, nhưng mong mỏi tìm được phần mộ của người anh vẫn luôn đau đáu trong lòng gia đình.
Suốt nhiều năm qua, gia đình cụ Đủ đã đi nhiều nơi, tìm kiếm thông tin, đồng thời nhờ sự hỗ trợ của các cấp chính quyền với hy vọng một ngày nào đó có thể tìm được nơi liệt sỹ Nguyễn Văn Thức đang yên nghỉ. Những câu hỏi “Mộ anh đang ở đâu?”, “Anh đã được quy tập về Việt Nam chưa?”, “Phải đi đâu để tìm anh?”... luôn thường trực trong tâm trí cụ Đủ và các thế hệ con cháu.
Trên khuôn mặt sạm nắng, đôi mắt đã mờ theo năm tháng, cụ Đủ nghẹn ngào, khi biết có chương trình thu nhận mẫu ADN để phục vụ xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, cụ coi đây là một tia hy vọng cuối cùng để gia đình có thể tìm thấy người anh đã hy sinh hơn 50 năm trước.
Với bà Mẫn Thị Mai, thôn Trác Bút, xã Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh không giấu được xúc động khi lần đầu tiên được lấy mẫu ADN để phục vụ tìm kiếm người anh trai là liệt sỹ Mẫn Bá Sinh.
Sau hàng chục năm tìm kiếm, người phụ nữ tuổi đã ngoài bảy mươi vẫn đau đáu mong một ngày được đón anh trở về quê hương. Bà Mai nghẹn ngào cho biết, gia đình chỉ có một người anh trai nhập ngũ rồi hy sinh, đến nay vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ. Điều bà mong mỏi nhất là Nhà nước sớm tìm được hài cốt để đưa anh về với quê cha đất tổ.
Không riêng gia đình bà Mai, nhiều thân nhân liệt sỹ trên địa bàn tỉnh cũng mang theo niềm hy vọng đến các điểm lấy mẫu. Với họ, mỗi lần có thêm một chính sách mới, một tiến bộ khoa học mới đều thắp lên niềm tin về ngày người thân được gọi đúng tên sau nhiều thập kỷ nằm lại nơi chiến trường.
Hành trình "trả lại tên" cho các liệt sỹ
Trong cái nắng như đổ lửa của những ngày tháng Bảy, tại Nghĩa trang liệt sỹ Phù Chẩn (phường Từ Sơn), Tổ lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sỹ của tỉnh Bắc Ninh vẫn lặng lẽ thực hiện nhiệm vụ.
Giữa không gian trang nghiêm, từng phần mộ được khai quật theo đúng quy trình kỹ thuật, với sự cẩn trọng, tỉ mỉ và lòng thành kính đối với các anh hùng liệt sỹ đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Trung tá Phạm Hoàng Hiệp, phụ trách Tổ lấy mẫu, số hóa hài cốt liệt sỹ tỉnh Bắc Ninh cho biết: Nghĩa trang liệt sỹ Phù Chẩn hiện có 259 phần mộ liệt sỹ đang yên nghỉ, trong đó còn 25 phần mộ chưa xác định được danh tính.
Những ngày này, cùng với các lực lượng chức năng, Tổ lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sỹ của tỉnh tập trung thu nhận mẫu ADN từ các phần mộ để phục vụ công tác giám định, xác định danh tính. Mỗi thao tác đều được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định chuyên môn nhằm bảo đảm chất lượng mẫu, góp phần phục vụ việc đối sánh với cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sỹ.
Tại khu vực nghĩa trang xã Bình Dương cũ (nay thuộc xã Nhân Thắng, tỉnh Bắc Ninh), cẩn thận đào, đưa hài cốt đồng đội lên để lấy mẫu, Trung tá Ngô Văn Đông, Chính trị viên phó Ban chỉ huy Quân sự xã Nhân Thắng cho biết: Trên địa bàn xã có 446 liệt sỹ, trong đó có 40 liệt sỹ chưa xác định được thông tin. Với quyết tâm cao nhất, trong thời gian hai ngày, anh cùng các đơn vị liên quan đã hoàn tất việc thu nhận mẫu sinh phẩm tại ba nghĩa trang trên địa bàn.
Bác sỹ Bùi Thị Mai, Bệnh viện Đa khoa Yên Thế, tỉnh Bắc Ninh, thành viên Tổ lấy mẫu chia sẻ: Trong chiến dịch này, chị tham gia tổ lấy mẫu tại nghĩa trang liệt sỹ trong tỉnh Bắc Ninh từ những ngày đầu tháng 6/2026. Từ đó đến nay, chị đã có mặt ở hàng chục nghĩa trang với công việc thầm lặng, lấy mẫu, xử lý mẫu sạch, đóng gói và bàn giao mẫu. Được làm công việc này, chị rất tự hào, chị mong có thể đóng góp một phần sức nhỏ của mình giúp các liệt sỹ sớm tìm được thông tin, giúp các anh, các bác sớm về với gia đình, quê hương của mình.
Theo rà soát của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ tỉnh Bắc Ninh, hiện nay toàn tỉnh Bắc Ninh có 311 nghĩa trang liệt sỹ với 35.847 phần mộ liệt sỹ. Trong đó có 2.758 phần mộ chưa có thông tin, cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN để xác định danh tính, thuộc 215 nghĩa trang liệt sỹ tại 92 xã, phường trên địa bàn tỉnh.
Đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức lấy được hơn 600 mẫu hài cốt liệt sỹ tại nghĩa trang liệt sỹ các xã, phường, phấn đấu hoàn thành trong tháng 9/2026 (vượt 3 tháng so với kế hoạch).
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh Lê Xuân Lợi, Trưởng Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh: Việc tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sỹ tại các nghĩa trang liệt sỹ trên địa bàn tỉnh là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ trên địa bàn tỉnh.
Mỗi hồ sơ được số hóa đầy đủ, mỗi danh tính liệt sỹ được xác định là thêm một người con của Tổ quốc được trở về với tên tuổi của mình, trở về với quê hương, gia đình và đồng đội. Đó cũng là sự tri ân sâu sắc, thiết thực nhất của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Trong quá trình triển khai, tỉnh Bắc Ninh đã làm điểm tại Nghĩa trang liệt sỹ phường Tiền Phong, sau đó rút kinh nghiệm, hoàn thiện quy trình để triển khai đồng bộ trên phạm vi toàn tỉnh.
Hành trình xác định danh tính các liệt sỹ bằng công nghệ ADN không chỉ là một nhiệm vụ khoa học hay công việc chuyên môn, mà còn là hành trình thực hiện lời hứa của thế hệ hôm nay với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận, mỗi kết quả giám định được xác lập sẽ thắp thêm một hy vọng, góp phần đưa các anh hùng liệt sỹ trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình, để đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" tiếp tục được lan tỏa bằng những hành động thiết thực và đầy nhân văn./.